چهارشنبه 10 تیر 1394 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 18 اسفند 1391 - 17:31:43 | کد مطلب: 204455 چاپ

مفاهیم: مدیریت بحران چیست؟

اجتماع > رفتارها - همشهری آنلاین:
صاحب نظری، مدیریت را هنر انجام امور به وسیله دیگران توصیف کرده و بر نقش دیگران و قبول هدف از سوی آنان تأکید ورزیده است.

گروهی دیگر مدیریت را در قالب انجام وظایفی چون برنامه‌ریزی، سازماندهی، هماهنگی و... بیان نموده‌اند بعضی هم مدیریت را اینگونه تعریف کرده‌اند که: مدیریت را می‌توان علم و هنر متشکل و هماهنگ کردن، رهبری و کنترل فعالیت‌های دسته جمعی، برای نیل به هدف‌های مطلوب با حداکثر کارآیی تعریف کرد.

عده‌ای هم مدیریت را اینگونه تعریف کرده‌اند: مدیریت عبارتند از حداکثر استفاده مطلوب از منابع موجود (نیروی انسانی - امکانات مالی و امکانات فیزیکی) از طریق اعمال اصول یا نظام مدیریت (برنامه ریزی - سازماندهی - هدایت و رهبری - نظارت و کنترل و هماهنگی) برای رسیدن به هدفی خاص.

بحران چیست؟

بحران در حقیقت یک فشار زایی روانی - اجتماعی بزرگ و ویژه است که باعث در هم شکسته شدن انگاره های متعارف زندگی و واکنش های اجتماعی می شود و با آسیب‌های جانی و مالی، تهدیدها، خطرها و نیازهای تازه‌ای که به وجود می‌آورد.
در نتیجه می‌توان بحران را اینگونه تعریف کرد:

  • حادثه‌ای که به طور طبیعی و یا توسط بشر به طور ناگهانی و یا به صورت فزاینده به وجود می‌آید و سختی و به مشقتی به جامعه انسانی به گونه ای تحمیل نماید که جهت بر طرف کردن آن نیاز به اقدامات اساسی و فوق العاده باشد.

آثار و خصوصیات بحران: به طور کلی اثرات و خصوصیات بحران را می توان در سه بخش زیر طبقه بندی نمود:

  • الف - سطح جهانی؛
  • ب - سطح ملی؛

الف) حوادث طبیعی:
ب ) حوادث غیر طبیعی (ساخته دست بشر)

  • ناگهانی : مثل سیل - زلزله - طوفان - آتشفشان - رانش زمین
  • درازمدت : مثل اپیدمی - خشکسالی - قحطی

انواع حوادث و بحرانها:

  • ناگهانی : مثل سوانح ساختمانی - تصادفات - انفجارات - آتش سوزی
  • درازمدت : مثل درگیری های داخلی و اغتشاشات اجتماعی - جنگ

ویژگی‌های بحران:

  • بحران عموماً غیر قابل پیش بینی است (یعنی نمی توان پیش بینی کرد که کی و در کجا اتفاق می افتد)
  • بحران ها آثار مخربی دارند و مردمی که تا قبل از بحران نیازمند کمک نبودند به محض وقوع بحران نیازمند کمک می شوند.
  • ماهیت و آثاری طولانی و استهلاکی دارند.
  • در وضعیت بحرانی معمولاً تصمیم گیری تحت شرایط وخیم و در زمان محدود و اطلاعات مورد نیاز تصمیم گیرندگان ناقص است.
  • زمان موجود برای پاسخ‌دهی پیش از انتقال تصمیم را محدود کرده و اعضای واحد تصمیم‌گیری را به تعجب و حیرت وا می‌دارد.
  • محدودیت و فشردگی زمان، غافلگیری، استرس و مخدوش شدن اطلاعات.

مدیریت بحران:

فرآیند پیش‌بینی و پیشگیری از وقوع بحران، برخورد و مداخله در بحران و سالم سازی بعد از وقوع بحران را مدیریت بحران گویند.

مدیریت بحران علمی کاربردی است که به وسیله مشاهده سیستماتیک بحرانها و تجزیه و تحلیل آنها در جستجوی یافتن ابزاری است که بوسیله آنها بتوان از بروز بحران ها ، پیشگیری نمود و یا در صورت بروز آن در خصوص کاهش اثرات آن آمادگی لازم امداد رسانی سریع و بهبودی اوضاع اقدام نمود.

امروزه عمده ترین نقاط ضعف مدیریت بحران عدم هماهنگی و همکاری سازمانها ، کمبود ضوابط و مقررات جامع و مانع و پراکندگی و نا کافی بودن قوانین و مقررات موجود ، محدودیت منابع مالی است، اما خوشبختانه نقاط قوت بسیاری نیز وجود دارد که خود شامل تجارب مفید در مدیریت ها بحران و روحیه تعاون و نوعدوستی در جامعه و مشارکت خوب و ارزشمند مردم و سازمانهای NGO همچون جمعیت هلال احمر است که می توان با مرتفع نمودن نقاط ضعف و توجه بیشتر به نقاط قوت راه را برای عملکرد هر چه بهتر و قویتر در امر مدیریت بحران هموار نمود . باید تهدیدها و فرصت ها را به خوبی شناخت و خود را برای مقابله با تهدیدها و استفاده از فرصتها آماده ساخت.

تهدیدها:

  • تهدیدها عبارتند از: کاهش انگیزه و علاقه نیروهای داوطلب و مردمی در همکاری لازم وارد به خدمات ، ادامه یافتن مشکلات هایی و کمبودها در زمینه امکانات و تجهیزات تأخیر در روند افزایش عمومی جامعه.

فرصت‌ها:

  • فرصت‌ها عبارتند از: روند رو به توسعه اطلاعات رسانی و فن آوری ارتباط مانند اینترنت و سیستمهای ماهواره ای، تکنولوژی جهانی در حیطه تجهیزات امداد، افزایش باور عمومی در خصوص آسیب پذیری و خطر خیزی کشور و جریان جهانی موجود که مایه افزایش باور عمومی در خصوص آسیب پذیری و خطر خیزی کشور و جریان جهانی موجود که مایه افزایش توجه و اعتماد مردم به سازمانهای NGO گردیده است . در حقیقت مدیر بحران یک هماهنگ کننده بین ارگانهای سرویس دهنده و تعیین کننده خط مشی فعالیت ها است و باید حداقل در سازمان خود آمادگی لازم را بوجود بیاورد ، سیستمهای اداری را بهبود بخشد و با تاکتیک مدیریتی ، کارآیی و اثر بخشی افراد را بیشتر و به عوامل اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی بحران توجه کند . مدیر بحران باید تفویض اختیارات را در نظر بگیرد یعنی سطح اختیار هر شخصی را با توجه به نیازهایش مشخص کند تا از تداخل اختیارات جلوگیری کند در مدیریت بحران معمولاً چندین سازمان مختلف درگیر انجام وظایفی می شوند که باید با هماهنگی کامل نسبت به پیشگیری از بحران کاهش اثرات آن و آمادگی لازم اقدام نمایند و همچنین سازمانهای مربوط باید بنحو مطلوبی نسبت به انجام تمهیدات لازم و ضروری و همچنین بهبود امور و اوضاع بعد از بروز بحران اقدام بعمل آورند.

مدیر بحران کیست؟

مدیر بحران، کسی است که تهدید کننده‌ها را بشناسد و از فرصتها خوب استفاده کند.

در فرهنگ ما ضرب المثلی است که می گوید « علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد » متاسفانه در کشور ما زنگ خطرها نادیده و نا شنیده گرفته می شوند و بعد از وقوع بحران تازه به فکر می افتیم و راه حلی جستجو می نمائیم . متاسفانه مدیر بحران یا علائم را نمی شناسد و یا به اهمیت این علائم واقف نیست.

مدیر بحران باید به دنبال راه کارهایی جهت کاستن ابعاد بحران باشد . به عبارت دیگر آثار هر عامل را با پارامترهای دیگر سنجید و پس از تحلیل نسبت به رفع آن بکوشد مدیر بحران باید تفکر استراتژیک را یاد بگیرد یعنی بتواند به آشفتگی ذهنی خویش در کوتاهترین مدت نظم بخشد این امر امکان ندارد مگر با حضور مداوم در بحران ها نهایت پایداری مدیریت این سازمان را می طلبد.

خصوصیات فرآیند تصمیم گیری را به شرح زیر می توان بیان کرد:

  • پرهیز از جزئی نگری
  • انجام به موقع و درست کار
  • نظر خواهی برای انتخاب راه حل
  • انتخاب بهترین راه حل و تصویب و اجرای به موقع آن
  • اتخاذ تصمیمات مؤثر بر اساس اطلاعات صحیح در جهت کاهش خسارات و کنترل سریع بحران

وظایف و ویژگیهای مدیر بحران:

  • آمادگی کامل برای هر گونه پیشامد.
  • پی ریزی دفاتر مطالعاتی ملی، منطقه ای و هماهنگ سازی آنها به نحوی که از دوباره کاری پرهیز شود.
  • تهیه بانک اطلاعاتی روز آمد برای استفاده هر چه بهتر آن.
  • استفاده از سیستم هشدار دهنده خطر گرچه هزینه بالایی را می‌طلبد.
  • تفکیک وظایف واحدهای امداد رسانی و انجام رزمایش‌های عملیاتی سالانه.
  • ایمن سازی شبکه ها و شریانهای حیاتی که شامل آب ، برق، سوخت ، ارتباطات جاده ای مخابراتی برج کنترل فرودگاهها و سدها و... به دلیل اینکه شرایط منطقه پس از بحران نابسامان است در کوتاهترین زمان نمی توان به ترمیم این شبکه پرداخت. زیرا این کار خود خسارات زیادی را به بار می آورد و از سرعت عمل امداد می کاهد.
  • تقویت بیمه در مناطق حادثه خیز حتی به صورت اجباری می توان ابعاد بحران را کاهش دهد ، چرا که با توجه به ابعاد حادثه ، پرداخت خسارت خود عامل بزرگی در رفع بحران است.
  • آگاهی افکار عمومی یکی دیگر از وظایف مدیر بحران است تا وقتی مردم قدم در این راه نگذارند تلاش دولتها بی فایده است.
  • شناسایی انواع بحرانها ،ارزیابی ریسک و الویت بندی آنها.
  • تعیین ارتباطات بحرانی.
  • تعیین راهبردهای برخورد با رسانه ها.
  • تشکیل گروه مدیریت بحران و تهیه برنامه مدیریت بحران.
  • پیش بینی و پیشگیری از وقوع بحران.
  • تعیین روشهای مداخله در بحران.
  • تعیین روشهای سالم سازی.
  • برنامه ریزی، سازماندهی و کوشش در جهت استفاده بهینه از منابع.

منبع: سازمان پدافند غیرعامل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

همه دلایل ایران برای لغو همزمان تحریم‌ها

نقد ایران و نسیه آمریکا؛ این تمام حرفی است که آمریکایی‌ها درخصوص موضوع لغو تحریم‌ها به‌عنوان مهم‌ترین امتیازی که ایران می‌تواند از این مذاکرات بگیرد دارند.

مسکن کم‌درآمدها؛ برنامه دارد، منابع ندارد

مسکن کم‌درآمدها که یکی از اصلی‌ترین بخش‌های طرح جامع مسکن به شمار می‌رود، بیشترین چالش را برای دولت به‌دنبال دارد.

بهشتی: برنامه‌های شهریار عدل باید ادامه یافته و تمام شود

همشهری‌آنلاین: سید محمد بهشتی رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی وگردشگری، با اشاره به ضرورت ادامه یافتن برنامه‌های زنده یاد شهریار عدل گفت: تمام کسانی که خود را بدهکار شهریار عدل می‌دانند باید بدهی خود را باتداوم حیات علمی او و چیزی که به آن عشق می‌ورزید پرداخت کنند.

تشکیل جلسه مالیاتی طلافروشان

اظهارات معاون سازمان امور مالیاتی در مورد مالیات اصناف از جمله طلافروشان با واکنش‌های تندی از سوی اهالی صنوف مواجه شد.

آغازجنگ علنی با هالیوود

در شرایطی که هر روز صدای انتقاد یکی از ستاره‌های هالیوودی از فضای تبعیض و نابرابری میان زنان و مردان شاغل در این کارخانه رویاسازی بلند می‌شود، وزارت فرهنگ روسیه هم شمشیر را برای فیلم‌های آمریکایی از رو بسته و خواستار پایان دادن به سلطه هالیوود در این کشور شده است.

رمان کسی در میان شما منتشر شد

همشهری‌آنلاین: نخستین رمان انسیه ملکان با عنوان کسی در میان شما روایتگر ۲۴ ساعت از زندگی یک زن و تقابل با عشق و هنر در آن، از سوی انتشارات مروارید منتشر شد.

پنجاه متفکر برجسته‌ی مدیریت و بازاریابی جهان

همشهری‌آنلاین: کتاب پنجاه متفکر برجسته‌ی مدیریت و بازاریابی جهان تالیف ریحانه بحری‌نژاد و هانیه لشگری و با پیشگفتاری از پرویز درگی از سوی انتشارات بازاریابی چاپ و منتشر شد.

مذاکره‌ی فروش با مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ

همشهری‌آنلاین - زهرا جورابلو*: گرفتن قرار ملاقات با مدیران ارشد یک شرکت بزرگ دستاورد ارزشمندی است اما می‌تواند منبع استرس و اضطراب برای نیروی فروش نیز باشد.

آشنایی با روش تهیه دسر موز، کره بادام زمینی و سس

همشهری آنلاین – شهره فرجی: این دسر خوش خوراک را می‌توانید هم به صورت گرم و هم سرد میل کنید.

کتاب قرمز جدی منتشر شد

همشهری‌آنلاین: مجموعه داستان قرمز جدی نوشته‌ی دنیا مقدم راد از سوی نشر چمشه منتشر شد.

۲ بار قصاص مجازات ۲ قتل در یک‌ماه

پسرجوانی که در کمتر از یک ماه، ۲ نفر را برسر موضوع پیش پا افتاده به قتل رسانده بود صبح دیروز در دادگاه کیفری به ۲ بار قصاص محکوم شد.

پاداش با یادی از آقالو اکران شد

همشهری آنلاین: مراسم اکران ویژه فیلم «از رئیس جمهور پاداش نگیرید» ساخته کمال تبریزی شامگاه ٨ تیر ماه با حضور عوامل فیلم و جمعی از هنرمندان و مسئولین در پردیس ملت برگزار شد.

نشست هم اندیشی برای اکران فیلم رستاخیز

همشهری آنلاین: کارگردان فیلم سینمایی «رستاخیز» اعلام کرد: افتخار می‌کند که در این اثر خطبه امام حسین (ع) در روز عاشورا خوانده می‌شود.

آثار ویلیام شکسپیر در باغ و فضاهای باز اجرا می‌شود

همشهری آنلاین: فستیوال تئاتر تابستانی گلاسکو در کشور اسکاتلند همه ساله میزبان نمایش‌هایی از آثار ویلیام شکسپیر است که در فضاهای باز برای مخاطبان اجرا می‌شوند.

پیشنهادهایی برای اجرای سالانه نگارخانه‌ای به وسعت یک شهر

همشهری آنلاین: دبیر هفتمین سمپوزیوم بین المللی مجسمه سازی تهران درباره زمان ثبت نام برای این دوره از سمپوزیوم در بخش کارگاهی و دانشجویی، شرایط شرکت کنندگان و همچنین طرح «نگارخانه ای به وسعت یک شهر» سخن گفت.

حکایت‌های خسرو شکیبایی پنج‌ماه پیش از مرگش

همشهری آنلاین: آلبوم موسیقی «۱۲ حکایت از گلستان سعدی» با دکلمه‌ی زنده‌یاد خسروشکیبایی پس از ماه مبارک رمضان منتشر خواهد شد.

خط ونشان روس‌ها برای هالیوود

همشهری آنلاین: وزیر فرهنگ روسیه خواستار پایان شرایط کنونی و اعمال مالیات بر محصولات سینمایی‌ هالیوود شد.

دادستان کل مصر در انفجار بمب کشته شد

همشهری آنلاین: هشام برکات دادستان کل مصر روز دوشنبه و ساعاتی پس از زخمی شدن در انفجار بمب در مسیر خودروی حامل وی در قاهره، در بیمارستان جان باخت.