یکشنبه 9 فروردین 1394 | به روز شده: 22 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 22 بهمن 1390 - 17:16:28 | کد مطلب: 160029 چاپ

آشنایی با بازار زنجان - زنجان

سفر > دیدنی‌ها - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار زنجان که از مجموعه‌ای تاریخی تشکیل شده است، در مرکز بافت قدیمی این شهر که روزگاری مشرف به دروازه قلتوق بود، قرار دارد

برخی بازار زنجان را طولانی‌ترین بازار ایران می‌نامند. این بازار که بر اساس اسناد تاریخی ساخت آن در سال 1205 قمری و در دوران آقامحمد خان قاجار آغاز شده، در سال 1213 قمری در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار به بهره برداری رسید.

بعدها چندین سرا، مسجد، گرمابه و... به مجموعه بازار بالا که مشتمل بر بازار قیصریه، بازار بزازها، حجت الاسلام، امامزاده و عبدالعلی بیک است، افزوده شد.

 more استان زنجان

بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به 8 راسته تقسیم می‌شود که عبارتند از: راسته زرگرها، کفاش‌ها، بزازها، سراج‌ها و ... .
این بازار دارای راسته‌ها، سراها، میادین، تیمچه‌ها، بازارها، دالان‌ها، مساجد، حمام‌ها، تکیه‌ها است و در خود 1000 باب مغازه جای داده است.

راسته‌های اصلی:

راسته اصلی بازار زنجان از خیابان سعدی شروع شده و پس از قطع آن توسط خیابان فردوسی ، در خیابان اصغریه به پایان می‌رسد و در حدود یک کیلومتر درازا دارد. در بدو شروع بازار از سمت شرق، دو راسته به موازات یکدیگر شکل می‌گیرند که هر یک به سراهای مختلفی مرتبط می گردند این دو راسته، راسته امامزاده و راسته عبدالعلی بیک نام دارند.

راسته‌های فرعی:

تنوع مشاغل و گردش در جهت استقرار صنوف همسان باعث تشکیل راسته‌های تخصصی و فرعی در اطراف راسته اصلی می شود که در بیشتر موارد به عرضه نوع خاصی از اجناس یا خدمات اشتغال می‌یابند. راسته‌های حاج حسن، ترابی، حاج حیدر، انگورانی، صباغ‌ها، رستمخانی و آقا از جمله راسته های فرعی بازار زنجان محسوب می‌شوند. مهمترین شاخه فرعی بازار، راسته حجه الاسلام است که بموازات راسته اصلی بوجود آمده و به قیصریه متصل می‌شود.

بازار قیصریه:

بازار قیصریه یا راسته قیصریه محل ارائه اجناس ظریف و پر بها است. در حال حاضر قیصریه زنجان محل فروش اجناس لوکس می‌باشد. موقعیت قیصریه زنجان که از راسته های اصلی منشعب می‌شود و آن را به خیابان امام خمینی و سبزه میدان متصل می‌کند باعث تقویت این محور شده و در حال حاضر یکی از فعالترین محور های بازار است.

سراها:

کاروانسراهای بازار زنجان یا بعبارت دیگر سراهای آن از ارزشمند ترین عناصرتجاری و معماری این بازار به حساب می‌آیند. سراها غالبا محل استقرار تجارتخانه‌ها بوده‌اند و همگی دارای حیاط مرکزی هستند. نکته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آنها با راسته و نحوه حر کت در داخل آنهاست.

سراهای ملک ، حاج شعبان ، حاج فتح ا... ، حاج جواد ، نهالی ، شاطرعلی ، حاج رحمان قربانی ، حاج کلبعلی ، حاج شامی ، بالاو پائین از جمله سراهاب یک حیاطی بازار زنجان هستند.

میادین:

در حوالی دروازه‌های شهر، کاروانسراهائی ساخته می‌شدند که برای اطراق کاروان‌های تجاری یا مسافری مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در مجاورت این کاروانسراها در داخل یا خارج شهر میدان‌هائی بوجود می‌آمدند که محل داد و ستد و مبادلات تجاری بوده‌اند و جود این میادین باعث می‌شد تا فرو شندگان دوره گرد، روستائیان و بازرگانانی که بین شهرها آمد و شد داشتند بتوانند در این فضا ها به خرید و فروش بپردازند.

نزدیکی این میدان‌ها با کاروانسراهای عمده شهر سبب رونق و احیاء آنها می‌شد. نحوه استقرار میادین آهنگران و میدان ورکچی‌ها در شرق و غرب بازار زنجان در مجاورت کاروانسراهای عمده بازار و شهر زنجان بیانگر نقش این فضاها در کالبد بازار می‌باشد.

تیمچه‌ها:

تیمچه‌های بازار زنجان علاوه بر خصوصیات کالبدی ویژه ای که دارند از نقاط عطف حرکت‌های پیاده راسته بازار به شمار می روند به عنوان مثال تیمچه‌های چهار دربی در قسمت شرقی بازار، جمع کننده حرکتهای ورودی بازار و هدایت کننده آن در مسیر راسته اصلی می‌باشد.

ویژگی‌های معماری بازار تاریخی زنجان

گستردگی جغرافیایی بازار از یک سو و تنوع راسته‌ها، تعدد سراها و کاوانسراهای درون شهری در راسته های فرعی که هرکدام به نامی و به فعالیتی خاص اختصاص یافته از سوی دیگر ،همچنین وجود مساجد فراوان گویای پویایی این مجموعه فرهنگی، اقتصادی، تاریخی و هنری در طول زمان و به فراخور اوضاع و شرایط حاکم بوده است.

هر سمت بازار و هر سرا و رسته‌ای حال و هوای خاص خود را دارد. با توجه به دوره تاریخی بازار زنجان که متعلق به دوره قاجار است شرایط معماری حاکم بر زمان در آن کاملا نمود دارد. راسته ها، حجره ها، چهار سوق‌ها، مساجد، سراها و کاروانسراهای درون شهری، گرمابه‌ها به شکل زیبا اجرا شده است.

فنون زیبایی که در شکل‌گیری بازار نقش بی بدیلی بازی می کنند کاربرد انواع طاق و قوسهای هلالی، جناغی و ضربی، و گهواره‌ای در راسته‌های اصلی و فرعی است که مزین به آجر چینی هایی با طرحهای مختلف هندسی خفته، راسته، و حصیری، و بکارگیری آجر و کاشی به سبک قدیمی، و کاشیکاری به رنگها و طرحهای قاجاری درسطوح خارجی و داخلی بنا ها، طاقنماها، طاق و قوسها و همچنین ستون نماهای گلدانی.

اوج این سبک‌های معماری و شیوه‌ها و نو آوری‌های تزئینی در اجزا و ارکان مساجد تاریخی زنجان مخصوصا مسجد جامع زنجان به ظهور رسیده است.

مجموعه بازار زنجان 56 راه ورودی اصلی و فرعی به شبکه ارتباطی کل شهر دارد و با دارا بودن حدود 1000 باب مغازه جایگاه فعالیت 10 نوع شغل است. بازار زنجان نه تنها از لحاظ تجاری بلکه از نظر معماری نیز دارای اهمیت زیادی بوده و کاملا از سبک معماری دوره قاجاریه پیروی کرده است.

این مجموعه باتوجه به ویژگی‌های معماری و هنری آن ، پیوسته به عنوان کانون مهم تجاری، تاریخی، فرهنگی مورد توجه بازدید کنندگان شهر زنجان قرار گرفته است.

کاروانسراهای بازار زنجان یا به‌عبارت دیگر سراهای آن از ارزشمند‌ترین عناصر تجاری و معماری این بازار به حساب می‌آیند‌. سراها غالبا محل استقرار تجارتخانه‌ها بوده‌اند و همگی دارای حیاط مرکزی هستند.

نکته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آنها با راسته و نحوه حرکت در داخل آنهاست. سراهای ملک، حاج شعبان، حاج فتح الله، حاج جواد، نهالی، شاطرعلی، حاج رحمان قربانی، حاج کلبعلی، حاج شامی از جمله سراهای یک حیاطی بازار زنجان هستند.

مجموعه بازار قدیمی زنجان در سال 1374 از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با شماره 1440 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

اعلام آمادگی انصارالله یمن برای نبرد طولانی

همشهری آنلاین: سخنگوی رسمی گروه انصار الله یمن از آمادگی این گروه برای آغاز جنگی طولانی مدت علیه ریاض و پیروزی قطعی این گروه خبر داد.

حسنین هیکل و موضوع حمله عربستان به یمن

همشهری آنلاین: محمد حسنین هیکل، پژوهشگر و تاریخدان سرشناس عرب با صدور بیانیه‌ای، حمله ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی به یمن را محکوم کرد و گفت این حمله ناشی از یک تصمیم عربی نبوده است.

خسارت ۳۰ میلیارد سیل تومانی به جاده‌های خوزستان

همشهری آنلاین: معاون راهداری اداره کل راه و شهرسازی خوزستان گفت: بارندگی‌ها، سیل و طوفان‌های چند روز گذشته بیش از۳۰ میلیارد تومان به جاده‌های شهرهای شمالی استان خسارت وارد کرد.

کشورهای عربی با حمله به یمن با آتش بازی می‌کنند

همشهری آنلاین: رئیس مجمع تشخیص با ابراز تاسف از بحران پیش آمده در یمن و محکوم کردن حمله نظامی به آن گفت کشورهای عربی با بمباران‌های کور و بی‌هدف در یمن بازی با آتش را شروع کرده‌اند.

دیدار اعضای پارلمان سوئد با ادوارد اسنودن

همشهری آنلاین: سه تن از اعضای پارلمان سوئد با اسنودن در مکانی مخفیانه در مسکو دیدار کرده و درباره جاسوسی گسترده واشنگتن از متحدانش به گفتگو پرداختند.

ژاوی با قرارداد سالی ۱۰ میلیون یورو به السد قطر پیوست

همشهری آنلاین: هافبک باتجربه بارسلونا از فصل آینده در السد قطر بازی خواهد کرد. او برای هر فصل بازی در این تیم ۱۰ میلیون یورو خواهد گرفت.

تل‌آویو دارایی‌های بلوکه شده تشکیلات خودگردان را آزاد کرد

همشهری آنلاین: نخست وزیر رژیم صهیونیستی سرانجام پس از چند ماه، با آزادی دارایی‌های بلوکه شده تشکیلات خودگردان فلسطین موافقت کرد.

تولید بازی ایرانی؛ سنگ اژدها بزودی به بازار می‌آید

همشهری آنلاین: بازی ایرانی «سنگ اژدها» (Dragon stone) که توسط یک تیم ۱۵ نفره ایرانی ساخته شده است، تا اواخر فروردین ماه ۹۴ برای عرضه سراسری در کشور آماده‌سازی می‌شود.

بازیکنی که به تیم ملی دعوت نشد: کی‌روش بهترین گزینه خارجی است

همشهری آنلاین: کاپیتان تیم پرسپولیس که بارها انتظار داشت به تیم ملی دعوت شود اما این اتفاق نیفتاد معتقد است اگر قرار است از مربی خارجی برای تیم ملی استفاده کنیم، کی‌روش بهترین است.

شناخت منهای انسان در این عالم وجود ندارد؛ دیو یک چشم چه کسی است؟

همشهری آنلاین: چهره ماندگار فلسفه ایران می‌گوید: شناخت‌شناسی جز انسان‌شناسی چیز دیگری نیست، شناخت منهای انسان در این عالم وجود ندارد بنابراین اگر بخواهیم شناختن را بشناسیم، باید انسان را بشناسیم و انسان‌شناسی جز شناخت‌شناسی نیست.

فوتبال ساحلی به فینال نرسید، رقابت برای سهمیه جام جهانی

همشهری آنلاین: تیم ملی فوتبال ساحلی ایران با قبول شکست مقابل پرافتخارترین تیم ساحلی آسیا، نتوانست به فینال مسابقات قهرمانی آسیا برسد.

اعلام آمادگی هلال احمر ایران برای خدمات‌رسانی به مردم یمن

همشهری آنلاین: رییس سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر با ابراز همدردی با مردم یمن گفت: آماده ارایه خدمات امدادی و دارویی به مردم یمن هستیم.

گرافیک اطلاع رسان بحران یمن از انقلاب تا تجاوز خارجی

همشهری‌آنلاین: جنگنده‌های عربستان در پی دستور پادشاه عربستان به مواضع جنبش انصار‌الله در فرودگاه‌ صنعا حمله کردند.

تصاویر آخرین شب عزاداری فاطمیه ۱۴۳۶ در حسینیه امام خمینی

همشهری آنلاین: آخرین شب مراسم عزاداری شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها امشب (جمعه) با حضور رهبر انقلاب اسلامی، اقشار مختلف مردم و جمعی از مسئولان نظام در حسینیه ی امام خمینی(ره) برگزار شد.

دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره علم دینی

همشهری آنلاین: آیت‌الله جوادی آملی می‌گوید: با انجام کارهای صوری چون ساخت نمازخانه و مسجد در دانشگاه نمی‌توان علم دینی را احیاء کرد، اسلامی کردن در گروه تغییر اساسی در نگاه به علم و طبیعت و تدوین متون درسی سرآمد و هماهنگ حوزه‌های معرفتی و بازگشت طبیعیات به دامن الهیات است.

اهدای اعضای بدن همسر آیت‌الله خاتمی

همشهری آنلاین: خانواده آیت‌الله سیدروح‌الله خاتمی امام‌جمعه فقید یزد برای اهدای اعضای همسر ایشان که به علت عارضه مغزی در نخستین روزهای سال ۹۴ با شرایط اغما در بیمارستان ضیایی اردکان بستری شده است، اعلام آمادگی کردند.