یکشنبه 5 بهمن 1393 | به روز شده: 13 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 22 بهمن 1390 - 16:16:28 | کد مطلب: 160029 چاپ

آشنایی با بازار زنجان - زنجان

سفر > دیدنی‌ها - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار زنجان که از مجموعه‌ای تاریخی تشکیل شده است، در مرکز بافت قدیمی این شهر که روزگاری مشرف به دروازه قلتوق بود، قرار دارد

برخی بازار زنجان را طولانی‌ترین بازار ایران می‌نامند. این بازار که بر اساس اسناد تاریخی ساخت آن در سال 1205 قمری و در دوران آقامحمد خان قاجار آغاز شده، در سال 1213 قمری در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار به بهره برداری رسید.

بعدها چندین سرا، مسجد، گرمابه و... به مجموعه بازار بالا که مشتمل بر بازار قیصریه، بازار بزازها، حجت الاسلام، امامزاده و عبدالعلی بیک است، افزوده شد.

 more استان زنجان

بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به 8 راسته تقسیم می‌شود که عبارتند از: راسته زرگرها، کفاش‌ها، بزازها، سراج‌ها و ... .
این بازار دارای راسته‌ها، سراها، میادین، تیمچه‌ها، بازارها، دالان‌ها، مساجد، حمام‌ها، تکیه‌ها است و در خود 1000 باب مغازه جای داده است.

راسته‌های اصلی:

راسته اصلی بازار زنجان از خیابان سعدی شروع شده و پس از قطع آن توسط خیابان فردوسی ، در خیابان اصغریه به پایان می‌رسد و در حدود یک کیلومتر درازا دارد. در بدو شروع بازار از سمت شرق، دو راسته به موازات یکدیگر شکل می‌گیرند که هر یک به سراهای مختلفی مرتبط می گردند این دو راسته، راسته امامزاده و راسته عبدالعلی بیک نام دارند.

راسته‌های فرعی:

تنوع مشاغل و گردش در جهت استقرار صنوف همسان باعث تشکیل راسته‌های تخصصی و فرعی در اطراف راسته اصلی می شود که در بیشتر موارد به عرضه نوع خاصی از اجناس یا خدمات اشتغال می‌یابند. راسته‌های حاج حسن، ترابی، حاج حیدر، انگورانی، صباغ‌ها، رستمخانی و آقا از جمله راسته های فرعی بازار زنجان محسوب می‌شوند. مهمترین شاخه فرعی بازار، راسته حجه الاسلام است که بموازات راسته اصلی بوجود آمده و به قیصریه متصل می‌شود.

بازار قیصریه:

بازار قیصریه یا راسته قیصریه محل ارائه اجناس ظریف و پر بها است. در حال حاضر قیصریه زنجان محل فروش اجناس لوکس می‌باشد. موقعیت قیصریه زنجان که از راسته های اصلی منشعب می‌شود و آن را به خیابان امام خمینی و سبزه میدان متصل می‌کند باعث تقویت این محور شده و در حال حاضر یکی از فعالترین محور های بازار است.

سراها:

کاروانسراهای بازار زنجان یا بعبارت دیگر سراهای آن از ارزشمند ترین عناصرتجاری و معماری این بازار به حساب می‌آیند. سراها غالبا محل استقرار تجارتخانه‌ها بوده‌اند و همگی دارای حیاط مرکزی هستند. نکته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آنها با راسته و نحوه حر کت در داخل آنهاست.

سراهای ملک ، حاج شعبان ، حاج فتح ا... ، حاج جواد ، نهالی ، شاطرعلی ، حاج رحمان قربانی ، حاج کلبعلی ، حاج شامی ، بالاو پائین از جمله سراهاب یک حیاطی بازار زنجان هستند.

میادین:

در حوالی دروازه‌های شهر، کاروانسراهائی ساخته می‌شدند که برای اطراق کاروان‌های تجاری یا مسافری مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در مجاورت این کاروانسراها در داخل یا خارج شهر میدان‌هائی بوجود می‌آمدند که محل داد و ستد و مبادلات تجاری بوده‌اند و جود این میادین باعث می‌شد تا فرو شندگان دوره گرد، روستائیان و بازرگانانی که بین شهرها آمد و شد داشتند بتوانند در این فضا ها به خرید و فروش بپردازند.

نزدیکی این میدان‌ها با کاروانسراهای عمده شهر سبب رونق و احیاء آنها می‌شد. نحوه استقرار میادین آهنگران و میدان ورکچی‌ها در شرق و غرب بازار زنجان در مجاورت کاروانسراهای عمده بازار و شهر زنجان بیانگر نقش این فضاها در کالبد بازار می‌باشد.

تیمچه‌ها:

تیمچه‌های بازار زنجان علاوه بر خصوصیات کالبدی ویژه ای که دارند از نقاط عطف حرکت‌های پیاده راسته بازار به شمار می روند به عنوان مثال تیمچه‌های چهار دربی در قسمت شرقی بازار، جمع کننده حرکتهای ورودی بازار و هدایت کننده آن در مسیر راسته اصلی می‌باشد.

ویژگی‌های معماری بازار تاریخی زنجان

گستردگی جغرافیایی بازار از یک سو و تنوع راسته‌ها، تعدد سراها و کاوانسراهای درون شهری در راسته های فرعی که هرکدام به نامی و به فعالیتی خاص اختصاص یافته از سوی دیگر ،همچنین وجود مساجد فراوان گویای پویایی این مجموعه فرهنگی، اقتصادی، تاریخی و هنری در طول زمان و به فراخور اوضاع و شرایط حاکم بوده است.

هر سمت بازار و هر سرا و رسته‌ای حال و هوای خاص خود را دارد. با توجه به دوره تاریخی بازار زنجان که متعلق به دوره قاجار است شرایط معماری حاکم بر زمان در آن کاملا نمود دارد. راسته ها، حجره ها، چهار سوق‌ها، مساجد، سراها و کاروانسراهای درون شهری، گرمابه‌ها به شکل زیبا اجرا شده است.

فنون زیبایی که در شکل‌گیری بازار نقش بی بدیلی بازی می کنند کاربرد انواع طاق و قوسهای هلالی، جناغی و ضربی، و گهواره‌ای در راسته‌های اصلی و فرعی است که مزین به آجر چینی هایی با طرحهای مختلف هندسی خفته، راسته، و حصیری، و بکارگیری آجر و کاشی به سبک قدیمی، و کاشیکاری به رنگها و طرحهای قاجاری درسطوح خارجی و داخلی بنا ها، طاقنماها، طاق و قوسها و همچنین ستون نماهای گلدانی.

اوج این سبک‌های معماری و شیوه‌ها و نو آوری‌های تزئینی در اجزا و ارکان مساجد تاریخی زنجان مخصوصا مسجد جامع زنجان به ظهور رسیده است.

مجموعه بازار زنجان 56 راه ورودی اصلی و فرعی به شبکه ارتباطی کل شهر دارد و با دارا بودن حدود 1000 باب مغازه جایگاه فعالیت 10 نوع شغل است. بازار زنجان نه تنها از لحاظ تجاری بلکه از نظر معماری نیز دارای اهمیت زیادی بوده و کاملا از سبک معماری دوره قاجاریه پیروی کرده است.

این مجموعه باتوجه به ویژگی‌های معماری و هنری آن ، پیوسته به عنوان کانون مهم تجاری، تاریخی، فرهنگی مورد توجه بازدید کنندگان شهر زنجان قرار گرفته است.

کاروانسراهای بازار زنجان یا به‌عبارت دیگر سراهای آن از ارزشمند‌ترین عناصر تجاری و معماری این بازار به حساب می‌آیند‌. سراها غالبا محل استقرار تجارتخانه‌ها بوده‌اند و همگی دارای حیاط مرکزی هستند.

نکته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آنها با راسته و نحوه حرکت در داخل آنهاست. سراهای ملک، حاج شعبان، حاج فتح الله، حاج جواد، نهالی، شاطرعلی، حاج رحمان قربانی، حاج کلبعلی، حاج شامی از جمله سراهای یک حیاطی بازار زنجان هستند.

مجموعه بازار قدیمی زنجان در سال 1374 از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با شماره 1440 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

پشیمانی دیرهنگام زنی که نوزادش را نمی‌خواست

زن جوان وقتی برای سقط‌جنین غیرقانونی به یک مطب زیرزمینی رفت، با پیشنهاد وسوسه‌‌کننده‌ای روبه‌رو شد که سرگذشت عجیبی را برایش رقم زد.

از آدم ربایی ۱۰ میلیونی تا زورگیری خشن

۸ بچه‌محل که با تشکیل باندی دست به آدم‌ربایی و زورگیری مسلحانه می‌زدند به دام پلیس افتادند.

در تعقیب مظنون آتش‌سوزی مجیدیه

پلیس در تعقیب تنها مظنون آتش‌سوزی عمدی در کوی مجیدیه شمالی است.

پیشکش بازار کشور به رقبای ترکیه‌ای

علی ابراهیمی: با گذشت نزدیک به یک‌ماه از اجرای توافقنامه تجارت ترجیحی ایران و ترکیه، انتقاد تولید‌کنندگان و فعالان صنعتی از نبود توازن در فهرست کالاهای وارداتی و صادراتی مشمول این قرارداد وتأثیر آن بر پیشکش بازار داخلی به رقبای ترکیه‌ای بالا گرفت.

۵۰ هزار میلیارد تومان چک برگشت خورد

رضا کربلایی: حدود ۵۰ هزار میلیارد تومان چک در ۹‌ ماه ابتدای امسال برگشت خورده است.

سلمان اختلافات ایران و عربستان را به خاطر نمی‌آورد؟

این آخرین سفر یک مقام بلندپایه ایرانی به عربستان در ۳ سال گذشته بود تا اینکه ۲ روز پیش باز محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران به‌دلیلی مشابه عازم ریاض شد و در مراسم ترحیم شاه عربستان حضور پیدا کرد.

«جمشید و خورشید» در سینماها جان می‌گیرند

همشهری آنلاین: انیمیشن «جمشید و خورشید» پس از ۱۰ سال از زمان ساخت، از ۲۳ بهمن‌ ماه در گروه سینمایی «فرهنگ» اکران می‌شود.

معرفی کتاب: نظریه شناخت

همشهری آنلاین: کتاب «نظریه شناخت» تألیف آیت‌الله محسن اراکی، استاد حوزه و دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی توسط دفتر نشر معارف منتشر شد.

جنگ در اوکراین شدیدتر شد

اوکراین قرار نیست روی آرامش را ببیند؛ شاید این کشور طی ماه‌های گذشته و به‌ویژه پس از توافق آتش‌بس مینسک برخی روزهای آرام را داشته اما اکنون بار‌دیگر آتش درگیری‌های این کشور با حملات متقابل نظامیان اوکراین و جدایی‌طلبان شرق شعله‌ورتر شده است.

برگزاری برنامه‌های متنوع نیروی زمینی ارتش به مناسبت ایام دهه فجر

همشهری آنلاین: معاون هماهنگ کننده نیروی زمینی ارتش از برگزاری برنامه های متنوع فرهنگی و آموزشی و مسابقات مختلف ورزشی نیروی زمینی در ایام الله دهه فجر خبر داد.

اندونزی مقصد نخستین سفر رسمی کیم جونگ اون

همشهری‌آنلاین: کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی احتمالا در نشست آسیا-آفریقا که قرار است ماه آوریل در اندونزی برگزار شود، شرکت خواهد کرد.این نخستین سفر رسمی رهبر کره شمالی است.

مبتلایان به ام اس این غذاها را نخورند

همشهری آنلاین: رییس انجمن حمایت از بیماران ام . اس استان همدان بر اهمیت و نقش تغذیه در حفظ سلامتی بیماران مبتلا به ام . اس تاکید کرد.

بیش از دو هزار غارپیما اقدام به پاکسازی غارها کردند

همشهری آنلاین: مدیرعامل انجمن غارنوردی و غارشناسی ایرانیان گفت: امسال ۲ هزار و ۲۰۰ غارپیما در سراسر کشور اقدام به پاکسازی غارهای استان خود از زباله کردند.

۷ هشدار برای تغییر برنامه غذایی‌تان

همشهری آنلاین: اجداد ما دقت بیشتری روی تغذیه‌ی سالم و ناسالم داشتند.

چند توصیه برای مصرف قهوه

همشهری آنلاین: هرچند قهوه در کاهش علائم افسردگی و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماری‌ کبدی موثر است اما اعتیاد به مصرف روزانه آن می‌تواند مضر باشد.

از حلبچه تا هیروشیما

بعضی مکان‌ها، زمان‌ها، افراد، اشیا و چیزهای بسیار دیگر، خواسته و ناخواسته مشترکاتی دارند؛ مادری که فرزند از دست داده، شوهری که به داغ نشسته و فرزندی که یتیم شده هرکجای عالم که باشند درد مشترکی دارند.