دوشنبه 12 مرداد 1394 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 22 بهمن 1385 - 23:27:03 | کد مطلب: 15522 چاپ

مفاهیم: ویروس ایدز (HIV) چیست؟

سلامت > بیماری - همشهری آنلاین:
HIV ویروسی از گروه رتروویروس‌ها است که به سلول‌هاى دستگاه ایمنى بدن حمله مى‌کند. HIV را لوک مونتانیه فرانسوی و رابرت گالوی آمریکایی کشف کردند.

رتروویرو‌س ها (retroviruses) ویروس هایى هستند که ماده ژنتیکی یا ژنوم آنها از از RNA تشکیل شده است. بنابراین ویروس‌های ایدز براى تکثیر خود به آنزیمى به نام "نسخه بردار معکوس" (reverse Transcriptase) نیازمندند که ژنوم RNA آنها را به صورت DNA نسخه‌بردارى کند تا بعد بتواند آن را با کمک آنزیم "اینتگراز" وارد ژنوم سلول میزبان کند و به این ترتیب امکان تکثیر ویروس به وجود مى‌آید.

کلمه retro (معکوس) در نام این نوع ویروس‌ها هم به همین خاطر است چرا که معمولاً در سلول‌ها نسخه بردارى از DNA به RNA انجام مى‌شود.
   
HIV داراى ژن هاى مختلفى است که پروتئین‌هاى ساختمانی آن را رمزبندى مى‌‌کنند. HIV داراى ژن هاى عمومى رتروویروس‌ها یعنی، gag، pol و env و نیز ژن هاى اختصاصى خودش، tat و rev است.

عفونت با HIV با انتشار حاد ویروس در خون آغاز مى‌شود. پس از این مرحله شمارش ویروس‌ها در خون تا صد برابر کاهش مى‌یابد. پس از این مرحله یک دوره نهفتگى بالینى آغاز مى‌شود.

در ابتدا تصور مى شد که این دوره یک دوره حقیقى نهفتگى ویروسى است که در آن HIV درون ژنوم میزبان به صورت غیرفعال قرار مى‌گیرد.

بعدها مشخص شد که یک نوع سلول در بافت‌های لنفاوی بدن مثل گره‌های لنفاوی به نام سلول‌هاى دندریتی با ویروس پوشیده شده‌اند و بنابراین حتى در مرحله‌اى که ویروس در خون دیده نمى‌شود، میزان آن در بدن بالاست.

HIV با آلوده‌کردن گروهی از سلولهای دستگاه ایمنی به نام لنفوسیت‌های T از نوع CD4 مثبت بیماری ایدز را بوجود می‌آورد. این سلول هاى زیرگروهى از گلبول‌هاى سفید هستند که به طور طبیعى پاسخ ایمنى به عفونت را تنظیم مى‌کنند.

HIV با استفاده از سلول هاى T براى تکثیر خودش در سراسر بدن گسترش مى‌یابد و در همان زمان باعث کاهش این سلول‌ها مى‌شود که بدن براى دفاع از خود به آنها نیاز دارد.

هنگامى که میزان سلول هاى +T CD4 در فرد آلوده به HIV تا حد معینى سقوط کند، آن فرد به طیفى از بیمارى‌ها مستعد می‌شود که در حالت معمول بدن مى تواند آنها را کنترل کند. این عفونت هاى فرصت طلب هستند که باعث مرگ فرد مى‌شوند.

دلایل مختلفى وجود دارد که مبارزه با HIV را مشکل مى‌کند:

 اول اینکه HIV یک ویروس دارای  RNA است که از آنزیم نسخه بردار معکوس براى تبدیل RNA خودش به DNA استفاده مى‌کند. این روند باعث مى‌شود که احتمال بیشترى براى موتاسیون (جهش) در HIV نسبت به ویروس هاى دارای DNA  وجود داشته باشد. بنابراین امکان ایجاد مقاومت سریع ویروس به درمان وجود دارد.

دوم اینکه این تصور رایج که HIV یک ویروس کشنده است صحت ندارد. اگر HIV یک ویروس کشنده بود، خودش هم به زودى از بین می‌رفت، چرا که فرصت چندانى براى عفونت‌هاى جدید باقى نمى‌ماند. در واقع  HIV سال‌ها در بدن باقى مى‌ماند و از طرق مختلف مانند رابطه جنسى، انتقال خون، انتقال از مادر به نوزاد دیگران را هم آلوده مى‌کند.

همان طور که ذکر شد حتى هنگامى که هیچ ذره ویروسى در خون وجود ندارد ویروس در بدن به حالت نهفته باقى مى‌ماند. پس از سال ها ویروس مى‌تواند فعال شود و از ماشین‌هاى سلولى براى تکثیر خودش استفاده کند.

حتى در سال‌هاى اخیر این تصور که عفونت مستقیم HIV باعث کاهش یافتن سلول هاى  T CD4+ مى‌شود، مورد تردید قرار گرفته است. علت کاهش سلول‌هاى ایمنى به این امر مربوط مى‌شود که پروتئین سازنده پوشش HIV به آسانى از ذرات ویروس جدا و به خون وارد مى‌شود و آن را پر مى‌کنند. این پروتئین ها مانند چسب، سلول‌هاى   T CD4+  را به هم مى‌چسبانند، از طرف دیگر دستگاه ایمنى بدن به آنها واکنش نشان مى هد و باعث مى‌شود سایر سلول هاى ایمنى بدن به سلول‌هاى + T CD4  خود بدن حمله کنند و آنها را از بین ببرند.

چرخه تکثیر ویروس ایدز

چرخه زندگى HIV

HIV به سلول هاى  + T CD4 -که به آنها سلول‌های T کمک‌کننده (T helper)  هم می‌گویند و زیرگروهى از گلبول هاى سفید هستند که نقش تنظیم پاسخ ایمنى را در بدن دارند- از طریق مولکول CXCR4 یا هر دو مولکول CXCR4 و CCR5 - بسته به مرحله عفونت - متصل مى‌شوند. در مراحل اولیه عفونت HIV هر دو گیرنده CCR5 و CXCR4 محل اتصال ویروس هستند اما در مراحل انتهایى عفونت که اغلب HIV دچار جهش مى شود، تنها به CXCR4 متصل مى‌شود.(مرحله a در شکل بالا)

هنگامى که HIV به سلول هاى + T CD4 متصل مى‌شود، یک ساختار ویروسى به نام GP41 به داخل غشاى سلول نفوذ مى‌کند و RNA ویروس و آنزیم‌هاى مختلف از جمله نسخه‌بردار معکوس، اینتگراز و پروتئاز به داخل سلول تزریق مى‌شوند.(مرحله b)

مرحله بعدى تولید DNA از روى RNA ویروس با کمک آنزیم نسخه‌بردار معکوس است.(مرحله c و d)  در صورت موفقیت این عمل، DNA پروویروسى با استفاده از آنزیم اینتگراز وارد DNA سلول میزبان مى شود.(مرحله e) در این حال سلول میزبان کامل با HIV آلوده شده است اما به صورت فعال پروتئین هاى ویروس را تولید نمى‌کند.

از این بعد دوره نهفته آغاز مى شود که در آن سلول هاى آلوده مانند "بمب هایى منفجر نشده" براى مدت طولانى باقى مى‌مانند.

هنگامى که سلول میزبان تولید پروتئین هاى ویروس را از روى DNA پروویروسى آغاز مى‌کنند، آنزیم پروتئاز فراهم شده به وسیله HIV باید آنها را به صورت پروتئین‌هاى نوبنیاد HIV درآورند تا با اتصال آنها به هم ذرات ویروسى HIV به وجود آید. ذرات ویروسى تازه به وجود آمده با جوانه زدن بر روى سطح سلول میزبان از آن خارج مى‌شوند.(مراحل f تا m)

داروهاى ضد رتروویروسی

امروزه بیماران آلوده به HIV را با مجموعه اى از داروها که در مراحل مختلف چرخه زندگى ویروس اثر مى کنند مورد درمان قرار مى دهند. این داروها که به آنها داروهاى ضد رتروویروسى مى‌گویند شامل این گروه ها هستند:

  •     مهارکننده‌هاى پروتئاز (PIS): این داروها  فعالیت آنزیم پروتئاز در ویروس را مهار مى‌کنند. پروتئاز آنزیمى است براى ساخته شدن ذرات جدید ویروسى (ویریون‌ها) در مرحله نهایى لازم است.
  •    مهارکننده‌هاى آنزیم نسخه بردار معکوس: آنزیم نسخه بردار معکوس براى تکمیل مرحله آلوده شدن سلول ها به وسیله ویروس لازم است و به وسیله آن است که HIV مى تواند از روى RNA خود DNA بسازد.

این داروها به سه دسته تقسیم مى شوند:

۱- مهارکننده هاى غیرنوکلئوزیدى نسخه بردار معکوس (NNRTTS)
۲- مهارکننده هاى آنالوگ نوکلئوزیدى نسخه بردار معکوس( NRTIS یا NARTIS)
۳- مهارکننده هاى آنالوگ نوکلئوئیدى نسخه بردار معکوس  (NTRTIS یا NTARTIS)

  •  مهارکننده ورود ویروس: این داروها با تعامل مستقیم با گیرنده هاى ویروس و جلوگیرى اتصال ویروس به غشاء سلول هدف از ورود آن به سلول جلوگیرى مى‌کنند.

مشکلات بسیار در تجویز یک دوره درمانى ضد HIV رخ مى‌دهد. هر داروى موثر داراى عوارض جانبى است که اغلب جدى و گاه تهدیدکننده حیات هستند.

عوارض جانبى شایع در درمان ایدز شامل تهوع و استفراغ شدید، اسهال، آسیب کبدى و نارسایى کبدى و زردى است. در هر برنامه درمانى به انجام آزمون هاى مکرر خون براى تعیین مداوم کارایى دارو (که بر مبناى تعداد سلول هاى T و میزان ویروس در خون سنجیده مى‌شود) و بررسى کارکرد کبد نیاز دارد.

ویروس ایدز از کجا آمد؟

منشاء ویروس ایدز مورد سئوال بوده است. چند سال قبل گروهى بین المللى از دانشمندان بالاخره توانستند این مسئله را حل کنند. حل این مسئله مدیون شمپانزه‌اى به نام مریلین بود که دانشمندان را قادر کرد ثابت کنند که ویروس در ابتدا از یک زیرگونه خاص از شمپانزه ها در جنگل هاى بارانى آفریقاى مرکزى منشا گرفته است. به اعتقاد دانشمندان عفونت انسان با ویروس ایدز در نیمه اول قرن بیستم در نتیجه فعالیت افرادى که شمپانزه ها را شکار مى کردند و آنها را مى‌خوردند رخ داده است. این عمل همچنان در حال حاضر ادامه دارد. به گفته پژوهشگران آزمون هاى ژنتیکى نشان مى‌دهد که ویروس اصلى انسانى عامل ایدز (یعنى HIV1) کاملاً به ویروسی شبیه است که شمپانزه‌ها را آلوده مى کند اما در آنها بیمارى ایجاد نمى‌کند.

دکتر بئاتریس هان از دانشگاه آلباماى آمریکا و همکارانش هنگامى به این کشف نائل آمدند که نمونه هاى منجمد شده خون و بافت یک شمپانزه آزمایشگاهى به نام "مریلین" را که در سال ۱۹۸۵ مرده بود بررسى مى‌کردند.  آزمون هاى ژنتیکى در آن زمان در اختیار نبودند. به گفته دکتر هان این شمپانزه ماده هرگز در پژوهش هاى ایدز مورد استفاده قرار نگرفته و از سال ۱۹۶۹ به بعد فرآورده هاى خونى انسانى دریافت نکرده بود.گروه پژوهشگران به سرپرستى خانم دکتر هان در خون و بافت هاى مریلین ویروس "پدربزرگ"  ویروس انسانى را یافتند.

ویروس هاى مشابهى پیش از این در ۴ شمپانزه دیگر دیده شده بودند اما بعدها مشخص شد که تنها زیرگونه‌اى که مریلین به آن متعلق بود، یعنى گونه "پان‌تروگلودیتس تروگلودیتس" (Pantriglodytes Troglodytes) داراى ویروسی بود که می‌تواند انسان‌ها را آلوده کند. در روز هاى ابتدایى پژوهش درباره ایدز، چند شمپانزه به طور عامدانه با ویروس ایدز آلوده شدند تا معلوم شود که آیا به بیمارى مبتلا مى شوند یا نه.

در کمال تعجب دانشمندان به رغم ۹۸درصد مشابهت ماده ژنتیکى شمپانزه‌ها با انسان، هیچکدام از شمپانزه ها به بیمارى مبتلا نشدند. با مشخص‌شدن زیر گونه اختصاصى شمپانزه که منشاء ویروس بودند و با توجه به این که شمپانزه‌ها به رغم آلوده بودن به ویروس به بیمارى مبتلا نمى‌شوند، مطالعه بر روى آنها احتمالاً مى‌تواند به تولید درمان‌هاى جدید یرای ایدز کمک کند.

در حال حاضر مشخص نیست که آیا شمپانزه ها به علت تفاوت هاى ژنتیکى با انسان ها به بیمارى مبتلا نمى‌شوند یا اینکه دستگاه ایمنى آنها بهتر مى‌تواند با ویروس مبارزه کند.

 پاسخ به این سئوال تعیین خواهد کرد آیا مطالعه شمپانزه  مى تواند به درمان‌هاى بهتر یا واکسن براى ایدز منجر شود یا نه.

شواهدى وجود دارد که ویروس ایدز در طول تاریخ به انسان ها منتقل مى‌شده است اما تنها در قرن بیستم بود که همه گیرى ایدز به وجود آمد.

به گفته دکتر هان دلیل این تغییر وضعیت ممکن است به افزایش بى بندوبارى جنسى، ناآرامى هاى مدنى و مهاجرت مردم به شهرها مربوط باشد.

پژوهشگران اولین مورد شناخته شده ایدز را در یک مرد سیاه پوست جزء قبیله بانتو کشف کردند که در سال ۱۹۵۹ فوت کرده بود و در کنگوى بلژیک جمهورى کنگوى فعلى محل زندگى زیرگونه هاى شمپانزه زندگى مى‌کرده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

بچه مردم جلال آل احمد به تئاتر می‌آید

همشهری آنلاین: نمایش «آدمک ها» نوشته و کارگردانی رامونا خانقایی که براساس داستان کوتاهی از جلال آل احمد تولید شده از ۱۵ مردادماه اجرای خود را در تماشاخانه استاد مشایخی آغاز می‌کند.

زمان اکران فیلم جنایی جولیا رابرتز عقب افتاد

همشهری آنلاین: «راز چشم هایشان» فیلم جدید جولیا رابرتز به جای اکتبر در ماه نوامبر اکران خواهد شد.

بازدید امیر سرتیپ اسماعیلی از منطقه پدافند هوایی جنوب غرب

همشهری آنلاین: امیر سرتیپ اسماعیلی فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء به همراه چند تن از معاونین به منظور ارزیابی سامانه های پدافندی موجود در منطقه پدافند هوایی جنوب غرب کشور از این منطقه پدافندی بازدید کرد.

بنیاد برای ساخت آزادراه تهران-شمال شرکت‌هایش را می‌فروشد/ مبلغ قراداد چینی‌ها نصف شد

همشهری آنلاین: مدیرعامل شرکت آزادراه تهران- شمال در خصوص راهکار بنیاد مستضعفان برای تامین منابع ساخت آزاد راه تهران- شمال گفت: بنیاد شرکت‌هایی که در فرایند خصوصی سازی از دولت گرفته است را برای ادامه ساخت پروژه هزینه می‌کند.

نیمی از والدین از اعتیاد فرزندشان اطلاعی ندارند

همشهری آنلاین: دبیر اتاق‌های فکر ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری گفت: ۵۵ درصد والدین بعد از پنج سال از اعتیاد فرزندانشان مطلع می‌شوند.

اعتراضات دانش آموزی علیه طرح امنیتی نخست وزیر ژاپن

همشهری آنلاین: گروهی از دانش آموزان ژاپنی در اعتراض به طرح امنیتی «شینزو آبه» نخست وزیر این کشور در توسعه اختیارات نیروهای نظامی، در توکیو - پایتخت راهپیمایی کردند.

تظاهرات مردم عراق برای سومین روز متوالی

همشهری آنلاین: همزمان با ادامه تظاهرات در شهرهای عراق برای سومین روز متوالی و ارتقای سقف خواسته‌های تظاهرکنندگان برای حل بحران قطعی برق، برخی منابع از تغییرات قریب الوقوع در دولت و برکناری وزرای عضو ائتلاف گروه‌های ملی خبر دادند.

کم‌آبی، محیط زیست خوزستان را به بحران می‌برد

همشهری آنلاین: معاون محیط زیست طبیعی اداره‌ کل حفاظت محیط زیست خوزستان، وضعیت کم‌آبی در مراتع و مناطق طبیعی و حفاظت شده استان را رو به بحران توصیف کرد.

احتمال تلف ‌شدن اسب‌های خراسان‌شمالی در زمستان

همشهری آنلاین: معاون فنی اداره کل دامپزشکی خراسان شمالی هشدار داد: در صورت مدیریت نادرست، احتمال تلف شدن اسب‌ها در فصل زمستان وجود دارد.

فوتسال باشگاه‌های آسیا: تاسیسات دریایی القادسیه را هم گل‌باران کرد

همشهری آنلاین: تیم تاسیسات دریایی ایران با درخشش خیره‌کننده وحید شمسایی القادسیه کویت را گلباران کرد و به مرحله یک چهارم نهایی مسابقات رسید.

نکاتی برای خوشمزه شدن غذاهای گوشتی

همشهری آنلاین: با به کار بردن روش‌های ساده، اما کاربردی می‌توان غذایی با طعم خوش و متفاوت را تجربه نمود.

تیم خراسان رضوی قهرمان بدمینتون خردسالان پسر کشور شد

همشهری آنلاین: با برگزاری دیدار فینال در دومین روز از بیست و نهمین دوره رقابت‌های بدمینتون قهرمانی کشور خردسالان پسر، تیم خراسان رضوی به مقام قهرمانی تیمی این دوره از مسابقات دست یافت.

چالش گردشگری زیمبابوه پس از کشته شدن شیر مشهور

همشهری آنلاین: مقامات کشور زیمبابوه اعلام کردند، با کشته شدن «سیسیل»، شیر معروف توسط یک دندانپزشک آمریکایی‌، تمایل گردشگران به سفر به این کشور کم شده است.

یزد قهرمان شمشیربازی تیمی سابر نوجوانان کشور شد

همشهری آنلاین: مسابقات شمشیربازی قهرمانی کشور در رده سنی نوجوانان و در بخش تیمی اسلحه سابر با قهرمانی یزد به پایان رسید و نماینده تهران در دیدارهای انفرادی به عنوان قهرمانی دست یافت.

آشنایی با روش تهیه اسموتی انبه طالبی

همشهری آنلاین: اسموتی از نوشیدنی‌های محبوب و بدون ضرر برای فصل تابستان است که به راحتی می‌توانید در منزل آن‌ها را درست کنید. این بار با انبه و طالبی یک اسموتی انبه طالبی عالی درست کنید.

بخواهی انجام می‌دهی؟

طاهر عطاران: تا به حال قدرت اراده خود را سنجیده‌اید؟ قدرتی که وقتی تصمیم به انجام یا ترک کاری می‌گیرید میزان واقعی موفقیت‌تان را با میزان قدرت و ضعف آن محک می‌زنند.

مدال برنز ژیمناستیک قهرمانی آسیا بر گردن جامعی

همشهری آنلاین: ژیمناست کشورمان در خرک حلقه سوم شد و مدال برنز مسابقات مردان آسیا را بر گردن آویخت.

هشدار به ساخت‌وسازهای غیرمجاز در حریم تهران

رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران بر لزوم ساماندهی حریم تهران تأکید کرد و نسبت به وضعیت بارگذاری و ساخت‌وسازهای غیرمجاز در شهرهای اقماری پایتخت هشدار داد.