جمعه 1 خرداد 1394 | به روز شده: 29 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 28 خرداد 1390 - 14:59:51 | کد مطلب: 137784 چاپ

آشنایی با خانه قوام الدوله - تهران

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
خانه قوام الدوله در تهران خیابان امیرکبیر، حد فاصل چهارراه سرچشمه و سه راه امین حضور، کوچه میرزا محمد وزیر قرار دارد

این بنای زیبا که در سال 1253 قمری در زمان محمدشاه ساخته شد، متعلق به یکی از صاحب منصبان دوره قاجار به نام میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی می‌باشد.

این خانه تاریخی از جاذبه‌های شهر تهران است که در سال‌های قبل از انقلاب توسط انجمن آثار ملی خریداری و به سازمان ملی حفاظت آثار باستانی واگذار شد و این سازمان آن را مرمت کرد.

قسمتی از بنا در تعریض کوچه میرزا محمود وزیر از بین‌رفته که به احتمال زیاد متصل‌کننده اندرونی و بیرونی به یکدیگر بوده است‌.

همچنین‌، تبدیل ایوان تابستانی به تالار آینه کاری از دیگر تغییرات بنا است که پس از توسعه ارتباط ایرانیان با کشورهای اروپایی صورت گرفته است‌.

از خصوصیات این بنا باید به نظم و تقارنی اشاره کرد که با آجر و چوب در نمای ساختمان به وجود آمده است‌. وجود 7 دری در این بنا از جمله مهم‌ترین عوامل زیبایی آن محسوب می‌شود. 7 دری جزو عنصرهای معماری ایرانی‌اسلامی است‌. در حیاط بیرونی یک حوض و چند باغچه تعبیه شده است.

قرینه این حیاط نیز حیاط دیگری است که حیاط اندرونی محسوب می‌شود و دارای باغچه و حوض است‌. این دو حیاط با چند راهرو به هم‌دیگر مرتبط می‌شوند. از ویژگی‌های دیگر وجود دو بادگیر و یک شیروانی در بام بنا است که انسان را برای رفتن به طبقات بالا بر می‌انگیزد. این دو بادگیر قرینه هم هستند.

در این بنا نمای بادگیر از آجر تهیه شده است و تزیینات قسمت فوقانی هر شیار دارای ارسی و آینه است که این عامل هماهنگی کامل بین تزیینات نقاط مختلف بنا را نشان می‌دهد. این هماهنگی در کار معماری و هنر ایران از بزرگ‌ترین تا ظریف‌ترین عناصر را شامل می‌شود.

ورود به قسمت داخل بنا از حیاط بیرونی و درونی و از طریق دو راه پله انجام می‌شود. طبقه‌اول متشکل از 2 تالار بزرگ به نام‌های آینه و تبنی یا سفره‌خانه و 2 راهرو و 3 اتاق کوچک است‌. طبقه دوم نیز متشکل از 2 راهرو و 6 اتاق است که یک راهرو و 3 اتاق در ضلع غربی و یک راهرو و 3 اتاق دیگر در ضلع شرقی بنا شده است‌. زیر زمین ساختمان در قسمت زیرین تالار آینه و تبنی قرار گرفته که تنها از حیاط اندرونی می‌توان به آن وارد شد.

اتاق یا تالار آینه این مجموعه که در طبقه هم‌کف و در قسمت شمالی خانه قرار دارد و از دیگر اتاق‌های جانبی بزرگ‌تر است‌، مخصوص پذیرایی از میهمانان و سیاست‌مداران وقت بوده است‌، و از بخش اندرونی خانه مجزا است‌. تزیینات این تالار به دلیل رفت و آمد رجال کشورهای غربی‌، از الگوهای غربی پیروی کرده‌است‌. تصاویر زنان فرنگی به‌صورت کارت پستال در میان آینه‌کاری‌ها و موتیف‌های گچ‌بری نشان‌دهنده این مطلب است.

در این اتاق سه ارسی‌، 7 پنجره ارسی‌، 3 در چوبی و 4 طاقچه وجود دارد. ارسی‌های اتاق دارای گره‌های کنده‌کاری شده و تزیینات چوبی ظریف و شیشه‌های رنگی است که روی آن‌ها توسط هنرمندان نقاشی شده‌است‌.

تالار دیگر بنا تالار تبنی یا سفره‌خانه است که در ضلع جنوبی واقع است و به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و آفتاب‌گیر بودن آن‌، به زمستان‌نشین موسوم است‌. در قسمت شمالی تالار تبنی یک فرو رفتگی وجود دارد که شاه‌نشین اتاق محسوب می‌شود.

در تالار آینه و تالار سفره‌خانه‌، 7 ارسی جنوبی و 7 ارسی شمالی به صورت پنجره هستند و 3 ارسی میان تالار به صورت در کاربرد دارند.

در طبقه اول و دوم‌، در دو طرف تالار آینه و سفره‌خانه در طرف شمال دو اتاق و یک دهلیز قرار دارد. اتاق‌های جانبی واقع در طبقه هم‌کف‌، در ضلع شمالی کوچک‌تر از اتاق‌های مشابه در طبقه فوقانی است.

اتاق‌ها دارای درهایی به عرض ۶۰ سانتی‌متر است که یکی از این درها به راهرو و دیگری به دهلیز میان دو اتاق باز می‌شود. این دهلیز تنها وسیله ارتباطی بین دو اتاق شمالی و جنوبی محسوب می‌شود.

مجموع اتاق‌ها در کل ساختمان 8 عدد و 4 دهلیز است که همگی تنها به راهروهای کنار خود راه دارند. تزیینات این اتاق‌ها به طور کامل مشابه یک‌دیگر و همه اتاق‌ها دارای پنجره‌های ارسی هستند.

دیوارها دارای گچ‌بری و نقاشی از گیاهان تزیینی و اسلیمی است. بیش‌تر قسمت‌های این اتاق را فرورفتگی‌هایی در دیوار تشکیل داده است که به مانند طاقچه عمل می‌کنند.

وقتی این ساختمان تحت نظر سازمان حفاظت آثار باستانی درآمد، چند اتاق‌، آشپزخانه و سرویس‌های بهداشتی در ضلع شرقی حیاط بیرونی به آن‌ها افزوده شد که البته قسمت نوساز با بافت قدیمی خانه‌، از قبیل در و پنجره‌، تزیینات شومینه و گچ‌بری و نمای خارجی به طورکلی مطابقت می‌کند، به طوری‌که تشخیص آن دشوار است.

خانه قوام الدوله در سال 1377 با شماره 2024 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

افتتاح بزرگترین کتابخانه دانشگاهی در واحد علوم و تحقیقات تهران

همشهری آنلاین: مرکز اسناد و کتابخانه مرکزی واحد علوم و تحقیقات تهران (کتابخانه دکتر حسن حبیبی) به ‌عنوان بزرگ ‌ترین کتابخانه دانشگاهی کشور با گنجایش حدود یک میلیون جلد کتاب، آماده بهره‌ برداری است.

گزارش کنسرت ناظری در نیشابور

همشهری آنلاین: همزمان با روز خیام شهرام ناظری خواننده پرآوازه ایرانی در مزار این شاعر حاضر شد و با گروه خود و در جمعی ۹ هزار نفره به اجرای کنسرت پرداخت. گزارش روزنامه شرق در این باره:

اولین مرحله رزمایش بیت المقدس ۲۷ با حضور امیر پوردستان در کرمانشاه برگزار شد

همشهری آنلاین: فرمانده ارتش مستقر در غرب کشور گفت: مرحله اول رزمایش بیت المقدس ۲۷ با رمز یا حسین (ع) با حضور امیر پوردستان فرمانده نیروی زمینی ارتش روز پنجشنبه در تنگه کنشت کرمانشاه برگزار شد.

خرمشهر را امدادهای غیبی آزاد کرد

همشهری آنلاین: جانشین سازمان بسیج مستضعفین ضمن تشریح چگونگی آزادسازی خرمشهر در سال ۶۱ گفت: همانگونه که امام (ره) فرمودند خرمشهر را خدا آزاد کرد زیرا اگر امدادهای خداوند نبود نمی توانستیم بر دشمن پیروز شویم.

درباره زیان‌های احتمالی درمان هم باید با بیمار صحبت کرد

همشهری آنلاین: بیماران چه در آستانه انجام یک عمل جراحی حساس باشند یا با چشم‌انداز گذراندن یک‌شب در بیمارستان مواجه باشند، اغلب اطلاعات ضروری برای تصمیم‌گیری آگاهانه درباره امور پزشکی‌شان را در اختیار ندارند.

۳۱ اردیبهشت؛‌ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: فرمایشات مقام معظم رهبری در دانشگاه افسری امام حسین (ع) تیتر یک بیشتر روزنامه‌های ۳۱ اردیبهشت صبح ایران است.

۳۱ اردیبهشت؛ خبر اول روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران به صحبت‌ های رئیس‌ جمهور درباره تنبیه مقصر ماجرای تبریز، ابراز خوشحالی برانکو از برد تیمش و پیروزی نفت و امیدواری‌اش به صعود اختصاص دارد :

پاسکاری پرونده غیرمجازها

رضا کربلایی: دبیر کل بانک مرکزی از ارسال پرونده ۲ مؤسسه مالی غیرمجاز به دستگاه قضایی سخن گفته و در همان حال هم معاون دادستان کل کشور می‌گوید که بانک مرکزی تاکنون از مؤسسات مالی غیرمجاز شکایتی نکرده و اگر شکایتی شود حتما رسیدگی خواهد شد.

افتتاح ایستگاه متروی عبدل‌آباد پیش از تابستان

سومین ایستگاه جدید از خط ۳ متروی تهران تا پیش از آغاز فصل تابستان به بهره‌برداری می‌رسد.

خرید روزانه نیم میلیون تهرانی از میادین میوه و ‌تره‌بار

مدیرعامل سازمان میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران در اختتامیه سومین دوره جشنواره مشکات از مراجعه روزانه ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار نفر به میادین میوه و تره‌بار تحت پوشش شهرداری تهران خبرداد.