سه شنبه 11 شهریور 1393 | به روز شده: 19 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 5 شهریور 1389 - 17:14:39 | کد مطلب: 114845 چاپ

آشنایی با شهر تاریخی ماسوله - گیلان

سفر > ایرانگردی - محمد ملاحسینی:
ماسوله در ۵۵ کیلومتری رشت در استان گیلان قرار دارد. این شهر در ناحیه‌ای کوهستانی و جنگلی در دامنه‌ای صخره‌ای با وسعت ۱۶ هکتار و ارتفاع ۱۰۵۰ متر از سطح دریای آزاد ساخته شده‌است

ماسوله در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن قرار دارد و از غرب به خلخال، از شمال به ماسال و از جنوب به طارم محدود است. طول جغرافیایی این شهر 27 درجه و 8 دقیقه و عرض جغرافیایی آن 29 درجه و 1 دقیقه می‌باشد.

زبان مردم ماسوله تالشی (لهجه ماسوله ای) است. جمعیت آن تا سال 1320 بالغ بر 30000 نفر می‌شد که بر اثر اصلاحات ارضی، توسعه راه‌ها و نیز زلزله خرداد 1369 مهاجرتها در این ناحیه افزایش و جمعیت آن به شدت کاهش یافت.

حدود 800 تا هزار سال پیش مردمانی از نقاط مختلف سرزمین گسترده ایران به دلائل نامعلومی به منطقه ماسوله کوچ کردند.

برخی از مردمان محلی نیز از منطقه‌ای به نام کهنه ماسوله واقع در 6 کیلومتری شمال‌غرب این شهر با این افراد همراه شدند. [ماسوله و گردشگری؛ هم‌افزایی یا ویرانگری؟]

یکی از نقاط تاریخی منطقه ماسوله، سایت تاریخی کهنه ماسوله است. این سایت در 6 کیلو متری شمال غربی شهر ماسوله و در ارتفاع 1800متری از سطح دریا واقع شده است.

کهنه ماسوله روی تپه‌ای به وسعت تقریبی 8/. هکتار قرار دارد و آثار پایه دیوارها‌ی بناهای سنگی روی آن قابل مشاهده است.

طی کاوش‌های انجام شده سال‌های اخیر مشخص شده که این دیوارها متعلق به خانه‌ها واتاق‌هایی بوده که کوره ذوب آهن و فلزات دیگر در آنها وجود داشته است. در این اتاق‌ها آثاری از ظروف سفالی و ابزار فلزی متعلق به قرون پنجم و ششم هجری قمری به دست آمده است.

به نظر می‌رسد بدلایل نامشخص مردمان ساکن در این بنا ها این محل را ترک کرده و به تدریج در محل فعلی شهر ماسوله سکنی گزیده اند. [هشدار؛ ماسوله در مسیر ویرانی است]

شهر تاریخی ماسوله در جوار یکی از رودخانه‌های پر آب که به نام همین شهر نیز (ماسوله رودخان) معروف است شکل گرفته است.

جنگل‌های منطقه پوشیده از درختان را ش، آزاد، بلوط، توسکا و زبان گنجشک می‌باشد که البته درختان آزاد و بلوط آن در گذشته بسیار بیشتر بوده است.

اقلیم منطقه ما سوله در تابستان معتدل و مرطوب و در زمستان سرد و مرطوب محسوب می‌شود. دمای متوسط سالیانه حدود 12 در جه سانتیگراد و متوسط رطوبت نسبی، میزان بارندگی و بارش برف سالیانه نیز به ترتیب 87% و حدود 700میلیمتر و800 میلیمتر می باشد.

سالیانه بیش از 35 روز به صورت یخبندان و بیش از 100 روز با مه غلیظ سپری می‌گردد. در مجموع اقلیم مطبوع منطقه و محیط طبیعی دلپذیر در چهار فصل سال از شاخصه‌های مهم زیست محیطی ماسوله می باشند.

اگر از کنار بستر مواج و خروشان ماسوله رودخان که از ستیغ کوهستان‌های ییلاقی ماسوله سرچشمه گرفته و از پایین روستا می‌‌گذرد به تماشا بایستی طبیعت زیبای ماسوله در نیمه نخستین سال، با طراوت و سرسبز است، مثل تکه‌های زمرد و در نیمه دوم سال، مانند قطعاتی از طلای ناخالص، لابه‌لای بناهای قدیمی و چشمگیر آن می‌درخشد و منظره‌ای بس دلپذیر و رویایی به آن می‌بخشد.

روستا متشکل از چهار قسمت به نام‌های محله خانه‌بر، محله مسجدبر، اسدمحله و کش سر است که در وسعتی به مساحت تقریبی 150 هزار متر مربع رخ می‌نماید. [خانه های تاریخی ماسوله فرو ریختند]

اختلاف ارتفاع از بلندترین نقطه تا پایین‌ترین سطح روستا قریب 100 متر بوده و همین مسئله موجب پیدایش نمایی بی‌نظیر در معماری ماسوله است. بدین نحو که گذرگاهها و معابر عمومی اکثراً همان بامهای خانه‌هاست.

به‌عبارت دیگر در ماسوله غالباً وقتی از کوچه‌ای گذر کنی از روی بام چند خانه گذشته‌ای و ارتباط این گذرگاه‌ها، با وسیلة پله‌های سنگی است که نمای کلی روستا را یکپارچه‌تر و زیباتر می‌سازد.

خانه‌ها بیشتر دوطبقه و به ندرت یک و یا سه طبقه است. دالان، سیاهچال، انبار، پله‌های بلندی که طبقة همکف را به طبقه دوم می‌پیوندد، پشن که همان توالت باشد، هال که به زبان محلی به آن چغم می‌گویند،‌ اتاق نسبتاً‌ بزرگی که محل پذیرایی میهمان است، اتاق کوچکتری که نشیمن‌گاه دائمی ساکنان خانه است و سومه که مقر زمستانی خانواده است به اضافه تالار که عبارت از ایوان کوچکی است قسمت‌های یک خانه بزرگ و کامل را در ماسوله تشکیل می‌دهد.

خانه‌های کوچکتر ساده‌تر است و فضای کمتری دارد. در ماسوله خانه‌های خود را با خشت و سنگ و تیرهای چوبی و سرخس وحشی می‌ساختند. سرخس وحشی یا به زبان محلی خرف به‌طور خودرو در ماسوله و اطراف آن به فراوانی می‌روید و عایق آب است.

اکثر ماسوله‌ای‌ها سالی یک بار روی بنای خانه‌های خود را با گلی زرد و بام آن را با گل کبود که هر دو از کنارة ماسوله رودخان به دست می‌آید اندود می‌کنند. [نخستین سیل بزرگ ماسوله را با خود می برد]

ماسوله هم نزدیک به دریاست و هم قریب هزار و پنجاه متر از سطح دریا ارتفاع دارد و آب و هوای آن آمیزه‌ای است از لطافت هوای کوهستانی و رطوبت هوای دریا.

بازار ماسوله که مرکز تجارت ماسوله است بازاری است بدون سقف با چند طبقه که منظرة جنگل را رو به روی خود دارد با دکان‌های چموش‏دوزی، آهنگری، چاقوسازی، نانوایی، بقالی و .... [ماسوله نیازمند طرح جامع مطالعاتی]

رونق اقتصادی مستمر این شهر از مهم ترین عوامل شکوفایی و رشد اجتماعی مردمان شهر تاریخی ماسوله است. برقرار ی ارتباط بین 3 منطقه همجوار گیلان، خلخال و زنجان از طریق تبادل کالا، پایه اساس اقتصاد ماسوله را شکل داده است.

گیلک‌های ساکن جلگه از شرق، ترکان ساکن کوهستان از غرب و ترکان ساکن فلات از جنوب در بازار این شهر همواره در تردد بودند و به خرید و فروش محصولات محلی یکدیگر می پرداختند.

وچود این مسافران و با زرگانان همیشگی و غریبه در ماسوله فرهنگ خاصی را در میان مردمان ساکن شکل داده است که خاص این منطقه می‌باشد.

احداث را ه‌های ماشین رو جدید بین شهرهای همجوار، به تدریج باعث خلوت شدن و از رونق افتادن راه‌های کوهستانی شد و به اقتصاد متکی به بازار آسیب جدی وارد آمد. [خطر در کمین خانه های تاریخی ماسوله]

این رکورد طی 60 سال اخیر منجر به تعطیل شدن فعالیت های اقتصادی شد و به نا چار گروه کثیری از مردم به مرور زمان شهر را تر ک کردند.

سه امامزاده در ناحیه شهر ماسوله وجود دارد که اصلی‌ترین آن در بقعه عون بن محمد حنفیه بن علی علیه السلام می‌باشد. این بقعه که در وسط شهر ماسوله قرار دارد در قرن دوم یا سوم هجری بنا شده است.

بقعه امامزاده هاشم در شیب کوهی بالای ماسوله بر سر راه ماسوله به تارم قرار گرفته است و بقعه دیگری به نام امامزاده ابراهیم در بالای کوهی بر سر راه ماسوله به خلخال قرار دارد.

امامزاده ابراهیم در میان اهالی این ناحیه با نام خروه بن شناخته می شود. راه رسیدن به این امامزاده در برخی نقاط بسیار کم عرض و دارای شیب تند می باشد.

شهر تاریخی ماسوله با شماره 1090 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

تشییع پیکرهای دو شهید دفاع مقدس در اردبیل

همشهری آنلاین: با حضور مسئولان استانی و جمعی از مردم اردبیل، پیکرهای پاک دو شهید دفاع مقدس تشییع شد.

انهدام پهپاد متجاوز صهیونیستی پیام‌آور آمادگی همه‌جانبه نیروی هوافضای سپاه بود

همشهری آنلاین: دستیار و مشاور عالی فرمانده معظم کل قوا با اشاره به انهدام پهپاد متجاوز صهیونیستی گفت: اقدام نیروی هوا فضای سپاه پیام آور عزت و آمادگی همه‌جانبه این نیرو است.

مجلس در تخصیص اعتبارات به سپاه و بسیج نگاه ویژه ای داشته باشد

همشهری آنلاین: مسوول روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با بیان اینکه پاسداران و بسیجیان همواره در مراسم های مختلف کشور حضوری فعال داشته اند گفت: انتظار داریم که مجلس شورای اسلامی در تخصیص اعتبارات به فعالیت های فرهنگی سپاه و بسیج نگاه ویژه ای داشته باشد.

کشاورزان حوضه آبریز دریاچه ارومیه برای احیای آن اعلام آمادگی کردند

همشهری آنلاین: مدیر طرح حفاظت از تالاب‌های ایران با اشاره به شرایط بحرانی دریاچه ارومیه گفت: کشاورزان حوضه آبریز دریاچه ارومیه آمادگی خود برای مشارکت گسترده در احیای این دریاچه را اعلام کردند.

نماینده گیلان قهرمان دارت رنکینگ کشوری مردان شد

همشهری آنلاین: دومین مرحله مسابقات دارت رنکینگ کشوری مردان به میزبانی استان خراسان رضوی برگزار شد که با برتری نماینده گیلان به پایان رسید.

تیم کرمانشاه قهرمان لیگ برتر راگبی ۷ نفره بانوان کشور شد

همشهری آنلاین: مسابقات لیگ برتر راگبی ۷ نفره بانوان کشور که با حضور ۵ تیم در زمین مجموعه ورزشی تختی تهران جریان داشت با قهرمانی کرمانشاه به کار خود پایان داد.

طلایی نایب رئیس شورای شهر تهران شد

همشهری آنلاین: مرتضی طلایی با کسب ۱۷ رأی به نایب رئیسی شورای شهر تهران انتخاب شد.

الهه راستگو و قناعتی منشی هیات رییسه شورای شهر شدند

همشهری آنلاین: در رقابت بین الهه راستگو و محمدمهدی تندگویان برای تصاحب یکی از صندلی‌های منشی هیأت رئیسه، راستگو توانست با ۱۶ رأی پیروز شود.

پاس قوامین قهرمان لیگ آب‌های آرام آقایان شد

همشهری آنلاین: هفته پایانی رقابت‌های لیگ آب‌های آرام آقایان با قهرمانی تیم پاس قوامین مرزبانی ناجا در دریاچه آزادی به پایان رسید.

برنامه کامل فوتبال آسیایی نوجوانان ۲۰۱۴

همشهری آنلاین: کنفدراسیون فوتبال آسیا، برنامه کامل رقابت‌های زیر ۱۶ سال آسیا ۲۰۱۴ را در وب سایت رسمی خود منتشر کرد.

نزول ۴۳۸ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات ۴۳۸ واحد کاهش یافت و به ۷۲ هزارو ۳۳۹ واحد رسید.

ارزش دادوستدهای ۵ماهه بازارسرمایه به ۲۴ میلیارد دلار رسید

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار گزارش عملکرد ۵ ماهه بازار سرمایه را ارائه کرد. براساس این آمار در ۵ ماهه نخست امسال ۷۵ هزار میلیارد تومان دارایی در قالب سهام، کالا و اوراق مالی معادل ۲۴میلیار دلار در بازار سرمایه دادوستد شده است.

۴ مرگ عجیب در ۴ حادثه غیر منتظره

در ۴ حادثه جداگانه ۴نفر از شهروندان به دلایل عجیب و نادری جان خود را از دست دادند. یکی از آنها به‌دلیل نیش زنبور جان باخت.

مدیریت استراتژیک فرهنگی در رسانه ها بسیار مهم است

همشهری‌آنلاین: مدرس دانشگاه ارتباطات و بازرس انجمن روابط عمومی کشور گفت: مدیریت و برنامه‌ریزی استراتژیک فرهنگی و تاثیر آن در عرصه‌های ارتباطات، رسانه، روابط عمومی و... بسیار حایز اهمیت است و در شرایط کنونی این نیاز بسیار بیشتر از قبل احساس می‌شود.

جنگنده‌های پایگاه شکاری شهید نوژه در شرایط عملیاتی قرار دارند

همشهری آنلاین: فرمانده پایگاه سوم شکاری شهید نوژه گفت: به برکت خون شهدا هیچ یک از جنگنده‌های شکاری این پایگاه زمین‌گیر نیست و همه در شرایط عملیاتی قرار دارند.

هم زیارت هم سیاحت

سپیده آذرنوش: برای خیلی از مردم شهریورماه آخرین فرصت برای سفر به مشهد پیش از پایان تعطیلات تابستانی است.

با فرهنگ‌های دیگر غریبه نباشیم

من از نوجوانی به کتاب های صادق هدایت بسیار علاقه داشتم و آنها را می خواندم. او در داستان های کوتاهی که می نوشت از فرهنگ مردم که هم شامل تعبیرات و اصطلاحات و کنایات و هم آداب و رسوم می شد، خیلی استفاده می کرد و همین موضوع هم بود که برای من گیرایی داشت. او «اوسانه» راکه همان افسانه است ، در سال ۱۳۱۰ نوشت. این کتاب مجموعه‌ای از ترانه های عامیانه بود. «نیرنگستان» هم که تمام الگوهای رفتاری مردم و باورها و اعتقادات شان را در بر می گرفت اثر دیگری بود که به آن هم علاقه زیادی داشتم.