سه شنبه 25 شهریور 1393 | به روز شده: 21 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 5 اردیبهشت 1389 - 10:04:24 | کد مطلب: 105888 چاپ

مفاهیم: شیمی‌ درمانی چیست؟

سلامت > درمان - مریم غفاری:
مردم از شنیدن واژه شیمی درمانی وحشت دارند و براین باورند که هر فردی که شیمی درمانی می‌شود، به بیماری سرطانی و درمان‌ناپذیری مبتلاست و به‌زودی زندگی را وداع خواهد کرد، در حالی که چنین نیست.

سرطان وقتی رخ می‌دهد که سلول‌های بدن به‌صورت غیرطبیعی و غیرقابل کنترل تکثیر شوند. شیمی درمانی به وسیله جلوگیری از تقسیم و تکثیر سلول‌های سرطانی موجب تخریب این روند می‌شود. داروهای شیمی درمانی از طریق خون به سلول‌های سرطانی و تمام قسمت‌های بدن منتقل می‌شوند.  این داروها روی سلول‌های سالم هم اثر تخریبی دارند که به‌صورت عوارض جانبی بروز می‌کند؛ این عوارض موقتی هستند و با پایان درمان قطع می‌شوند. یکی دیگر از مهم‌ترین عوارض شیمی‌درمانی، کاهش تعداد سلول‌های خونی است. اهمیت این عارضه تا حدی است که می‌تواند موجب مرگ بیمار شود. شما با مدیریت صحیح این عارضه می‌توانید در موفقیت درمانتان نقش بسزایی داشته باشید. مقاله حاضر به شما کمک می‌کند با همکاری پزشک و پرستار، بسیاری از مشکلات خونی‌تان را رفع کنید.

ریزش مو یکی از عوارض شیمی‌درمانی در استفاده برخی از داروهاست. ریزش مو در عین حال با طول مدت درمان و میزان مصرف دارو برای برخی از داروها بستگی دارد. در این افراد ریزش مو ناشی از آسیب به پیاز مو است و ساقه مو مقاومت خود را در مقابل شستن، فشار و شانه‌زدن از دست می‌دهد. ریزش مو معمولا حدودا پس از 2هفته از روز شروع نخستین مرحله شیمی‌درمانی شروع می‌شود و معمولا قابل برگشت است.

رویش جدید مو معمولا حدود 2ماه پس از پایان شیمی درمانی است. سوء تغذیه و کمبود پروتئین می‌تواند به ریزش مو در بیماران شدت بخشد. از نظر روانی ریزش مو می‌تواند اثرات منفی زیادی در بیماران به‌خصوص خانم‌های جوان داشته باشد. اضطراب، غم، خشم و ترس از تمسخر دیگران موجب انزواطلبی بیماران می‌شود و این اثرات روانی می‌توانند بر روابط اجتماعی و حتی زندگی جنسی برخی از بیماران اثر کند.

برای جلوگیری و کاهش اثرات روانی منفی ناشی از ریزش مو می‌توان قبل از درمان بیماران را به مقابله با آن آماده کرد. البته روش‌هایی برای جلوگیری یا کاهش ریزش مو در این بیماران پیدا شده است هر چند خود این روش‌ها تا حدودی مشکل‌آفرین هستند ولی در کاهش ریزش مو و اثرات روانی منفی آن مؤثر هستند.

مشکلات خونی در بیماران تحت شیمی درمانی

اندام‌های داخلی از قبیل مغز استخوان، طحال و کلیه به کمک سیستم گردش خون و شبکه عروق و غدد لنفاوی کار تولید و تکامل سلول‌های خونی را انجام می‌دهند. مغز استخوان به‌صورت یک بافت اسفنجی در داخل استخوان قرار دارد و به‌طور دائم در حال ساختن سلول‌های خونی است. محصول نهایی مغز استخوان، گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌هاست. این سلول‌ها بعد از ساخته شدن توسط سیستم گردش خون و شبکه لنفاوی به نقاط مختلف بدن منتقل شده و وظایفی را انجام می‌دهند.

 انواع سلول‌های خونی

گلبول‌های قرمز: اکسیژن مورد نیاز بدن را از ریه‌ها دریافت کرده به بافت‌های مختلف می‌رسانند و بالعکس اکسید کربن تولید شده در بافت‌ها را به ریه بازمی‌گردانند تا طی فرایند بازدم دفع شود. برای اینکه یک سلول پایه در مغز استخوان تبدیل به گلبول قرمز شود 25 روز زمان احتیاج است. به کاهش شدید گلبول‌های قرمز، آنومی گفته می‌شود که از طریق آزمایش خون و تعیین میزان RBC ، هموگلوبین و هماتوکریت مشخص می‌شود.

گلبول‌های سفید: وظیفه دفاع از بدن در مقابل عفونت‌ها را برعهده دارند. گلبول‌های سفید انواع مختلفی دارند. بعضی به‌وسیله تولید پادتن به مبارزه با میکروب‌ها می‌پردازند و بعضی به‌وسیله بلعیدن میکروب آن‌را هضم می‌کنند.  تولید گلبول سفید از سلول‌های پایه مغز استخوان 4 روز طول می‌کشد. کاهش شدید گلبول‌های سفید، نوتروپنی نامیده می‌شود که در آزمایش خون از طریق شمارش WBC ارزیابی می‌شود.

پلاکت‌ها: کارشان انعقاد خون طی خونریزی‌هاست. پلاکت‌ها این کار را به‌وسیله مولکول‌هایی در بدن تحت نام فاکتورهای داخلی و خارجی انجام می‌دهند. در حالت طبیعی همه این فاکتور‌ها در بدن وجود دارد. اگر یکی از این فاکتورها وجود نداشته باشد فرد دچار هموفیلی می‌شود. در این حالت بدن قادر نیست با انعقاد خون، خونریزی را قطع و کنترل کند. تولید پلاکت‌ها از سلول‌های پایه مغز استخوان طی9-5 روز صورت می‌گیرد.  کاهش شدید پلاکت‌ها، ترومبوسیتوپنی نامیده می‌شود و در آزمایش خون با شمارش (Platelate(Plt  مشخص می‌شود.

تأثیر شیمی‌درمانی روی سلول‌های خونی

داروهای شیمی‌درمانی از طریق گردش خون به همه جای بدن منتقل شده، هرگونه رشد و تکثیر را متوقف کرده یا کاهش می‌دهند. یکی از این نقاط، مغز استخوان است. کاهش رشد و تکثیر در مغز استخوان می‌تواند موجب آنومی، نوتروپنی و ترومبوسیتوپنی شود.

البته با توجه به نوع دارو و تفاوت سرعت رشد سلول‌های خونی ممکن است یکی از 3عارضه مذکور یا هر سه رخ دهد.

درصورت بروز هر کدام از 3عارضه، پزشک معالج، تدابیری را در نظر می‌گیرد و با استفاده از روشی خاص آن‌را درمان می‌کند.

ممکن است پزشک معالج به‌دلیل کاهش سلول‌های خونی میزان دارو را کاهش دهد یا مدتی درمان را به تاخیر بیندازد. برنامه درمانی که پزشک برای شما تعیین کرده بهترین تصمیمی است که می‌توانسته اتخاذ کند. وقتی برنامه درمانی به هر دلیلی کاهش یابد یا به تاخیر بیفتد در واقع درمان، ناقص انجام شده است.

شیمی‌درمانی روش‌ها و مقادیر متفاوتی دارد. اگر سلول‌های خونی کاهش شدید داشته باشند پزشک برنامه درمانی را طوری تنظیم می‌کند که مشکلی به‌وجود نیاید. گاهی هم به‌رغم بروز مشکلات از بیمار می‌خواهد که عوارض را تحمل کند تا برنامه درمانی تکمیل شود. به گفته متخصصان خون، هر کدام از عارضه‌های آنومی، نوتروپنی و ترومبوسیتوپنی نیازمند درمان اختصاصی هستند. سازمان انتقال خون با پالایش خون‌های اهدایی جهت آنومی و ترومبوسیتوپنی فراورده‌هایی را آماده می‌کند.

این فراورده‌ها که شامل خون کامل، خون شسته شده و پلاکت است در بانک خون نگهداری می‌شود و پزشک معالج درصورت نیاز تجویز می‌کند. فراورده‌های خونی بیشتر در مواقعی کاربرد دارد که نیاز باشد سریعا وضعیت گلبول قرمز و پلاکت بهبود پیدا کند.

فاکتورهای رشد خون ساز: این مواد، تولید سلول‌های خونی را در مغز استخوان تحریک می‌کنند. فاکتور رشد اضافی در بدن می‌تواند اثرات شیمی‌درمانی روی مغز استخوان را تا میزان زیادی کنترل کند. در طول شیمی‌درمانی ممکن است فاکتور رشد خونساز به‌صورت تزریقی تجویز شود تا تولید سلول‌های خونی جدید به حفظ وضع سلامتی کمک کند. برای هر کدام از سلول‌های خونی فاکتور رشد اختصاصی وجود دارد که ممکن است در طول درمان از انواع آنها استفاده شود. بیشتر فاکتورهای رشد به‌صورت تزریق زیر جلدی تجویز می‌شود. محل تزریق می‌تواند بازو، ران،  باسن یا شکم باشد و با توجه به نوع فاکتور رشد به‌صورت روزانه، یک روز در میان و هفتگی تزریق می‌شود.

فاکتور‌های رشد دارای عوارضی هستند که معمولا جدی نیستند و به‌وسیله دارو درمانی به خوبی قابل کنترل هستند. همه عوارض ناشی از تزریق فاکتور رشد، موقتی بوده و با پایان درمان، ناپدید می‌شوند.

بعضی از این عوارض عبارتند از: ادم (ورم)،  طپش قلب، درد استخوانی و افزایش فشار خون.  علائمی که ممکن است بروز کنند عبارتند از: خونریزی بینی، خونریزی دهان و لثه، خونریزی شدید در زمان  قاعدگی، خونمردگی ریز و نقطه‌ای در پوست،  خونریزی شدید و استفراغ یا مدفوع خونی

نکات مهم:

* در هنگام دریافت فاکتور رشد زمانبندی را طبق دستور پزشک رعایت کنید.
* درصورت تداخل شیمی‌درمانی با سایر برنامه‌های درمانی مانند واکسیناسیون یا حوادث خاص با پزشک معالج مشورت کنید.
* هر سؤال مرتبط با وضعیت سلامتی‌تان را یادداشت کرده و  هنگام ویزیت از پزشک یا پرستار سؤال کنید.
* درمان را نیمه‌کاره رها نکنید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

بازسازی ۲۲ عملیات دفاع مقدس

همشهری آنلاین: جانشین سازمان بسیج مستضعفین از بازسازی ۳۲ عملیات در ۳۱ استان طی هفته‌ دفاع‌مقدس خبر داد.

گسترش فرهنگ قرآنی نیازمند ایجاد انگیزه است؛ لزوم فراگیری زبان عربی

همشهری آنلاین: داور مسابقات بین‌المللی قرآن با اشاره به ضرورت ایجاد مشوق برای فعالان قرآنی، گفت: در بسیاری از ادیان افراد علاوه بر زبان ملی به زبان دینی خود نیز مسلط هستند بنابراین ما نیز برای پیشرفت در امور قرآنی باید به یادگیری زبان عربی اهتمام ورزیم.

نسخه پزشکی

نیره کریمی: سفر حج پس از سختی‌های زیاد و انتظار و اشتیاق بی‌نهایت قسمت افراد می‌شود وبه همین دلیل همه زائران تمایل دارند که از همه برکات این سفر معنوی استفاده کرده و بهره‌مندی لازم را داشته باشند.

چرا خاله‌ سوسکه ماندگار شد؟

همشهری آنلاین: محمد رضا یوسفی، نویسنده ادبیات کودک، دلیل ماندگاری قصه خاله‌ سوسکه را ترکیب تخیل با خردورزی دانسته و می‌گوید: خاله‌ سوسکه درباره حقوق زنان است. دستاوردهایی که بشریت بعداز سال‌ها به آن رسیده؛ درون‌مایه داستان است.

ایران برای اولین بار در مسابقات قرآن اندونزی شرکت کرد؛ معرفی قاریان اعزامی

همشهری آنلاین: رئیس مرکز امور قرآنی سازمان اوقاف و امور خیریه با بیان اینکه ایران برای نخستین بار برای اعزام نماینده به مسابقات بین‌المللی قرآن اندونزی اقدام می‌کند، از اعزام «مهدی ساعد» و «مصطفی اصفهانیان»، قاری و حافظ ایرانی به مسابقات بین‌المللی قرآن اندونزی خبر داد.

یک حاجیه‌خانمآگاه باشید!

زهرا کریمی: این روزها دوباره بوی میقات، اِحرام و طواف به مشام می‌رسد. کسانی که پس از مدت‌ها انتظار امسال در فهرست زائران بیت‌الله الحرام و حج تمتّع قرار گرفته‌اند، در جنب و جوشی شورانگیز خود را برای این سفر آماده می‌کنند.

برگزیدگان سی‌وششمین دوره مسابقات قرآن نوجوانان کشور معرفی شدند

همشهری آنلاین: برگزیدگان سی‌وششمین دوره مسابقات کشوری قرآن شکوفه‌ها در بخش پسران، در مراسم اختتامیه این دوره معرفی و از آنان تجلیل شد.

۹ میلیون نفر، حاشیه نشین شهرهای بزرگ کشور هستند

همشهری آنلاین: قائم مقام وزیر کشور در امور اجتماعی و فرهنگی گفت: اکنون ۹ میلیون نفر در شهرهای بزرگ کشور حاشیه نشین هستند.

همراه با همراه در خانه خدا

نگار شهیددخت: یکی از سؤالاتی که معمولا زائران خانه خدا هنگام سفر برایشان پیش می‌آید این است که چگونه و تا چه مدتی می‌توانند از سیم‌کارت تلفن همراه ایرانی خود برای برقراری ارتباط با خانواده‌هایشان استفاده کنند و آیا بهتر و به صرفه‌تر نیست که با توجه به هزینه‌های رومینگ بین‌الملل، سیم‌کارت‌های کشور عربستان را تهیه کنند؟

اعتراض دو کاندیدای ریاست فدراسیون اسکواش به روند برگزاری مجمع انتخاباتی

همشهری آنلاین: دو کاندیدای ریاست فدراسیون اسکواش به روند برگزاری مجمع انتخاباتی این فدراسیون در شرایطی که به گفته آنها استعلام نامزدهای ریاست فدراسیون تأیید نشده و نهادهای مسئول برگزاری انتخابات زمان برگزاری مجمع انتخاباتی را با تأخیر به برخی کاندیداها اعلام کرده‌اند، اعتراض نشان دادند.

خشکسالی به تالاب‌های آستارا رسید

همشهری آنلاین: تالاب‌ها، آبگیرها و آب‌بندان‌های شهرستان آستارا که به پرآبی شهره بودند، این روزها به دلیل کاهش نزولات جوی با خشکسالی کم‌سابقه روبرو هستند.

چاه‌های غیرمجاز اطراف تالاب پریشان مسدود شدند

همشهری آنلاین: مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران گفت: حدود ۳۰۰ حلقه چاه غیر مجاز در محدوده حوضه آبی تالاب پریشان کازرون وجود دارد که ۱۲۰ حلقه چاه از این تعداد مسدود شده است.

طواف از دریچه لنز دوربین

فاطمه شیری: خیلی‌ها زمانی که پایشان به سرزمین حج می‌رسد دل توی دلشان نیست.

سی و دومین سالگرد کشتار صبرا و شتیلا

همشهری آنلاین: امروز (سه‌شنبه) مصادف با سی و دومین سالگرد کشتار صبرا و شتیلا است؛ کشتاری که به مدت سه روز از ۱۶ تا ۱۸ سپتامبر صورت گرفت که در جریان آن تعداد بسیاری از مردان، زنان، کودکان و افراد سالخورده بی‌دفاع کشته شدند.

تکمیل ظرفیت دوره دکترای نیمه‌متمرکز از ۲۰ مهر ماه

همشهری آنلاین: مشاور عالی رئیس سازمان سنجش آموزش کشور گفت:‌ تکمیل ظرفیت برخی از کد رشته‌ محل‌های دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی دوره دکترای نیمه‌متمرکز از ۲۰ مهر ماه آغاز می‌شود.

همکاری‌های دفاعی و امنیتی در امنیت منطقه و جهان مؤثر است

همشهری آنلاین: وزیر دفاع گفت: همکاری‌های دفاعی و امنیتی در تحکیم صلح، ثبات و امنیت منطقه و جهان مؤثر است.

جزئیات تازه از قتل بر سر حسادت

۲ جوان که به‌دلیل حسادت به دوست صمیمی‌شان او را به قتل رسانده‌اند، در جریان بازجویی‌های قضایی، جزئیات بیشتری از این جنایت را بازگو کردند.

اینکه تجهیز‌کنندگان تروریسم به دنبال مبارزه با آنها افتاده‌اند،طنز است

همشهری آنلاین: رییس جمهور در دیدار معاون نخست وزیر و وزیر امورخارجه اسلواک تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران از اراده اسلواک برای افزایش سطح رایزنی‌ها و همکاری‌های دو جانبه، منطقه‌ای و بین المللی استقبال می‌کند.