چهارشنبه 1 مرداد 1393 | به روز شده: 5 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 7 مهر 1388 - 20:12:13 | کد مطلب: 91567 چاپ

آشنایی با مسجد گوهرشاد - خراسان رضوی

اندیشه > دین - همشهری آنلاین:
مسجد گوهرشاد، یکی از بناهای باشکوه و باستانی عهد تیموری است که در اوایل قرن نهم قمری بنا شده است

این بنای تاریخی در جنوب حرم مطهر رضوی قرار دارد و به رواق‌‌های دارالسیاده و دار الحفاظ متصل است.

این مسجد به دستور بانو گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، از امرای جغتایی، همسر شاهرخ تیموری در سال 821 قمری توسط معمار معروف ایرانی، قوام الدین شیرازی، با به‌کارگیری سبک معماری دوران تیموری ساخته شد.

کاشی‌کاری مسجد، نمونه‌ای از شاهکارهای عهد تیموری است. طاق‌‌های گنبدی شکل مسجد و مناره‌‌های آن با ویژگی و تزیینات خاص و با استفاده از سبک مقرنس، همچنین نقوش و خطوط دیواری بر روی زمینه‌ گچی و معرق‌کاری ممتاز عصر تیموری، جلوه‌‌های بی‌نظیری را به نمایش گذاشته است.

این بنای باستانی، نمونه کامل و برجسته هنر ایرانی به شمار می‌رود که تمام خصوصیات و ویژگی‌‌های معماری سنتی در آن به‌کار رفته است.

به‌ویژه ایوان جنوبی مسجد به نام ایوان مقصوره، با حدود 500 متر مربع مساحت، 37 متر طول و 5/25 متر ارتفاع، از باشکوه‌ترین ایوان‌‌های مسجد است.

ضلع‌های مسجد، همه با کاشی‌‌های معرق نفیس آراسته شده و در تمام دیوارها و غرفه‌‌های آن اسماء الله و آیات قرآن و احادیثی که بعضی مربوط به مسجد است، وجود دارد.

کتیبه ممتاز و تاریخی بایسنقر (فرزند گوهرشاد) که از بهترین ثلث‌نویسان عهد تیموری بوده، با زیباترین خطوط ثلث بر پیشانی ایوان مقصوره خودنمایی می‌کند و تاریخ بنای مسجد بر کاشی معرق، در این کتیبه به چشم می‌خورد.

محراب، یک پارچه از سنگ مرمر با تزیینات و کنده‌کاری و کتیبه‌ای در میان مقرنس‌کاری‌‌های آن، نمایانگر هنر آن دوران است.

منبر صاحب الزمان (عج) واقع در کنار محراب ایوان مقصوره، از لحاظ قدمت حائز اهمیت است.

این منبر نفیس، از چوب گردو و گلابی با شیوه منبت‌کاری بدون به کار رفتن میخ در آن، به دست پر توان استاد محمد نجار خراسانی، منبت کار معروف عصر فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است.

منبر صاحب الزمان (عج) در سال 1325 شمسی توسط مرحوم استاد حیدر نیکنام گلپایگانی مرمت شد.

گنبد رفیع مسجد بر فراز ایوان مقصوره، بر عظمت این بنا افزوده است. ارتفاع گنبد حدود 41 متر و فضای خالی بین دو پوشش گنبد، 10 متر است. سطح خارجی آن با آجر لعاب‌دار و یک کتیبه با خط کوفی تزیین شده است.

در دو طرف این ایوان، دو مناره هر کدام به ارتفاع 43 متر از کف مسجد ساخته شده و دارای کتیبه‌‌هایی چند است. مسجد گوهرشاد صحنی به وسعت 2800 متر مربع دارد و زیربنای آن 9400 متر مربع است.

بنای مسجد شامل 8 ایوان بزرگ و هفت شبستان است. گنبد خانه پشت ایوان مقصوره، با شبستان‌‌های یک طبقه، بخش‌‌های مختلف مسجد را به هم ربط می‌دهد.

ایوان جنوبی، ایوان مقصوره نام دارد و ایوان شمالی، معروف به ایوان دار السیاده است. ایوان شرقی، ایوان اعتکاف نامیده می‌شود و ایوان غربی، ایوان شیخ بهاء الدین نامگذاری شده است.

نام بانو گوهرشاد، بانی مسجد، در ایوان شمالی مسجد (ایوان دارالسیاده) بر کاشی معرق به رنگ زرد و خط ثلث نوشته شده است. این ایوان با معرق‌کاری زیبایی تزیین شده و بر سر در ورودی آن به رواق دارالسیاده، پنجره‌ای نقره از آثار عهد قاجاریه نصب شده است.

دو ایوان شرقی و غربی مسجد گوهرشاد، با معرق‌کاری ممتاز و کتیبه‌‌هایی به خط ثلث، مسجد را به رواق امام خمینی (قدس سره) و بست شیخ بهاء الدین مرتبط می‌کند.

این مسجد در طول زمان بر اثر عوامل طیبعی و انسانی صدمات زیادی دیده است؛ از جمله در زمین لرزه سال 1084، ایوان مقصوره صدماتی دید که مورد بازسازی قرار گرفت.

مرمت‌‌های دیگر مسجد پس از گلوله باران روس‌‌ها در سال 1330 هـ.ق بود که به صدمه دیدن گنبد و ایوان‌‌های مسجد انجامید. گنبد و ایوان مقصوره و ایوان‌‌های شرقی و غربی مسجد در سال 1339 قمری مورد بازسازی اساسی قرار گرفت.

سردرها: سردرها برای شکل دادن به مجموعه بارگاه منور امام (علیه السلام) طراحی شده‌اند. در سه ورودی از خیابان‌‌های شیرازی، نواب صفوی و طبرسی، سردرهایی با زیربنای بیش از 70 هزار متر مربع احداث شده است.

سردر شیرازی: سردر شیرازی، در مسیر ورود زائران از خیابان شیرازی واقع شده و با 24625 متر مربع مساحت و 25492 متر مربع زیربنا، در غرب اماکن متبرکه ساخته شده است.

سردر نواب صفوی: این سردر، در مسیر ورود زائران از خیابان نواب صفوی واقع شده است. 16164 متر مربع مساحت، 16850 متر مربع زیربنا دارد و در شرق اماکن متبرکه واقع شده است.

سردر طبرسی: سردر طبرسی، در مسیر ورود زائران از خیابان طبرسی و در شمال اماکن متبرکه و روضه منوره واقع شده است و 26923 متر مربع مساحت و 27715 متر مربع زیربنا دارد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

همایش «پدران آسمانی» برگزار شد

همشهری آنلاین: نماینده ولی‌فقیه در استان لرستان و امام جمعه خرم‌آباد گفت:یکی از مواردی که موجب پاکی می‌شود خون شهید است . خون شهید مطهر است و همین خون که در راه خدا ریخته می‌شود پاک کننده است.

بیانیه سپاه پاسداران به مناسبت روز جهانی قدس

همشهری آنلاین: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه ای اعلام کرد: تحقق آرمان آزادی قدس شریف و نجات مردم فلسطین، فقط از مسیر مقاومت و حمایت تمام عیار امت اسلامی از انتفاضه می گذرد.

جزئیات اصلاح آئین‌نامه کرسی‌های آزاداندیشی اعلام شد

همشهری آنلاین: معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تشریح جزئیات اصلاح آئین‌نامه کرسی‌های آزاداندیشی، گفت: کرسی‌ها باید محل بحث و تضارب آراء باشد تا سبب رشد علم و فرهنگ در کشور شود.

حفظ آموزه‌های دینی و ولایی بودن راه مقابله با جنگ نرم است

همشهری آنلاین: فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: داشتن بصیرت، حفظ آموزه‌های دینی، حفظ سبک زندگی اسلامی و ایرانی و ولایی بودن از راه‌های مقابله با جنگ نرم است.

تجلیل از دریادار سیاری به عنوان خادم برگزیده قرآنی

همشهری آنلاین: در مراسم محفل انس با قرآن کریم مرکز آموزش تخصص‌های دریایی رشت از دریادار حبیب‌الله سیاری فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و حجت‌السلام روشندل رئیس عقیدتی سیاسی نداجا به عنوان خادمان برگزیده قرآنی تجلیل به عمل آمد.

جلسه فوق‌العاده دولت برای بررسی خروج از رکود

همشهری آنلاین: سخنگوی دولت گفت: جلسه اول مرداد، هیأت دولت در نوبت بعدازظهر به دلیل بررسی بیشتر راهکارهای متنوع خروج از رکود اقتصادی ادامه پیدا می‌کند.

پوستر غزه طراحی شد

همشهری آنلاین: بهزاد شیشه‌گران پوستری درباره حمله اسرائیل به غزه طراحی کرد.

نمایش فریاد غزه به روی صحنه می‌رود

همشهری آنلاین: امیرحسین شفیعی نمایش "فریاد غزه" را در تالار اندیشه حوزه هنری و همزمان با برگزاری همایش بزرگ غزه تنها نیست اجرا می‌کند.

حدادی و کاظمی در تیم منتخب بسکتبال کاپ آسیا

همشهری آنلاین: حامد حدادی به عنوان بهترین بازیکن و سنتر کاپ آسیا معرفی شد و جایزه بهترین مهاجم نیز به ارسلان کاظمی رسید.

سازمان سینمایی و هنرهای نمایشی دفاع مقدس بیانیه داد

همشهری آنلاین: سازمان سینمایی و هنرهای نمایشی دفاع مقدس از هنرمندان فرزانه و اندیشمند ایران و سایر کشورهای اسلامی دعوت کرد تا با شرکت فعال در مراسم روز جهانی قدس مراتب مخالفت خود را با اشغال این مکان مقدس و تجاوزات رژیم صهیونیستی اعلام کنند.

پیشخوان روزنامه‌های ورزشی اول مرداد

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران عبارت است از:

تیتر یک روزنامه‌های اول مرداد

همشهری‌آنلاین: نگاهی داریم به تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران:

دست شاغلینی که بیمه بیکاری می‌گرفتند رو شد

سازمان تأمین اجتماعی با استفاده از یک نرم‌افزار و فقط در یک‌ماه ۱۷۰۰نفر را شناسایی کرده که همزمان با دریافت مقرری بیمه بیکاری مشغول به‌کار نیز بوده‌اند.

اسامی هنرمندان حاضر در گردهمایی حمایت از غزه اعلام شد

همشهری‌آنلاین: در آستانه روز جهانی قدس اسامی هنرمندان حاضر در گردهمایی هنرمندان در حمایت از مردم مظلوم غزه که به همت انجمن سینمای جوان مقاومت و سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران برگزار می‌شود، اعلام شد.