یکشنبه 8 شهریور 1394 | به روز شده: 15 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 7 مهر 1388 - 20:12:13 | کد مطلب: 91567 چاپ

آشنایی با مسجد گوهرشاد - خراسان رضوی

اندیشه > دین - همشهری آنلاین:
مسجد گوهرشاد، یکی از بناهای باشکوه و باستانی عهد تیموری است که در اوایل قرن نهم قمری بنا شده است

این بنای تاریخی در جنوب حرم مطهر رضوی قرار دارد و به رواق‌‌های دارالسیاده و دار الحفاظ متصل است.

این مسجد به دستور بانو گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، از امرای جغتایی، همسر شاهرخ تیموری در سال 821 قمری توسط معمار معروف ایرانی، قوام الدین شیرازی، با به‌کارگیری سبک معماری دوران تیموری ساخته شد.

کاشی‌کاری مسجد، نمونه‌ای از شاهکارهای عهد تیموری است. طاق‌‌های گنبدی شکل مسجد و مناره‌‌های آن با ویژگی و تزیینات خاص و با استفاده از سبک مقرنس، همچنین نقوش و خطوط دیواری بر روی زمینه‌ گچی و معرق‌کاری ممتاز عصر تیموری، جلوه‌‌های بی‌نظیری را به نمایش گذاشته است.

این بنای باستانی، نمونه کامل و برجسته هنر ایرانی به شمار می‌رود که تمام خصوصیات و ویژگی‌‌های معماری سنتی در آن به‌کار رفته است.

به‌ویژه ایوان جنوبی مسجد به نام ایوان مقصوره، با حدود 500 متر مربع مساحت، 37 متر طول و 5/25 متر ارتفاع، از باشکوه‌ترین ایوان‌‌های مسجد است.

ضلع‌های مسجد، همه با کاشی‌‌های معرق نفیس آراسته شده و در تمام دیوارها و غرفه‌‌های آن اسماء الله و آیات قرآن و احادیثی که بعضی مربوط به مسجد است، وجود دارد.

کتیبه ممتاز و تاریخی بایسنقر (فرزند گوهرشاد) که از بهترین ثلث‌نویسان عهد تیموری بوده، با زیباترین خطوط ثلث بر پیشانی ایوان مقصوره خودنمایی می‌کند و تاریخ بنای مسجد بر کاشی معرق، در این کتیبه به چشم می‌خورد.

محراب، یک پارچه از سنگ مرمر با تزیینات و کنده‌کاری و کتیبه‌ای در میان مقرنس‌کاری‌‌های آن، نمایانگر هنر آن دوران است.

منبر صاحب الزمان (عج) واقع در کنار محراب ایوان مقصوره، از لحاظ قدمت حائز اهمیت است.

این منبر نفیس، از چوب گردو و گلابی با شیوه منبت‌کاری بدون به کار رفتن میخ در آن، به دست پر توان استاد محمد نجار خراسانی، منبت کار معروف عصر فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است.

منبر صاحب الزمان (عج) در سال 1325 شمسی توسط مرحوم استاد حیدر نیکنام گلپایگانی مرمت شد.

گنبد رفیع مسجد بر فراز ایوان مقصوره، بر عظمت این بنا افزوده است. ارتفاع گنبد حدود 41 متر و فضای خالی بین دو پوشش گنبد، 10 متر است. سطح خارجی آن با آجر لعاب‌دار و یک کتیبه با خط کوفی تزیین شده است.

در دو طرف این ایوان، دو مناره هر کدام به ارتفاع 43 متر از کف مسجد ساخته شده و دارای کتیبه‌‌هایی چند است. مسجد گوهرشاد صحنی به وسعت 2800 متر مربع دارد و زیربنای آن 9400 متر مربع است.

بنای مسجد شامل 8 ایوان بزرگ و هفت شبستان است. گنبد خانه پشت ایوان مقصوره، با شبستان‌‌های یک طبقه، بخش‌‌های مختلف مسجد را به هم ربط می‌دهد.

ایوان جنوبی، ایوان مقصوره نام دارد و ایوان شمالی، معروف به ایوان دار السیاده است. ایوان شرقی، ایوان اعتکاف نامیده می‌شود و ایوان غربی، ایوان شیخ بهاء الدین نامگذاری شده است.

نام بانو گوهرشاد، بانی مسجد، در ایوان شمالی مسجد (ایوان دارالسیاده) بر کاشی معرق به رنگ زرد و خط ثلث نوشته شده است. این ایوان با معرق‌کاری زیبایی تزیین شده و بر سر در ورودی آن به رواق دارالسیاده، پنجره‌ای نقره از آثار عهد قاجاریه نصب شده است.

دو ایوان شرقی و غربی مسجد گوهرشاد، با معرق‌کاری ممتاز و کتیبه‌‌هایی به خط ثلث، مسجد را به رواق امام خمینی (قدس سره) و بست شیخ بهاء الدین مرتبط می‌کند.

این مسجد در طول زمان بر اثر عوامل طیبعی و انسانی صدمات زیادی دیده است؛ از جمله در زمین لرزه سال 1084، ایوان مقصوره صدماتی دید که مورد بازسازی قرار گرفت.

مرمت‌‌های دیگر مسجد پس از گلوله باران روس‌‌ها در سال 1330 هـ.ق بود که به صدمه دیدن گنبد و ایوان‌‌های مسجد انجامید. گنبد و ایوان مقصوره و ایوان‌‌های شرقی و غربی مسجد در سال 1339 قمری مورد بازسازی اساسی قرار گرفت.

سردرها: سردرها برای شکل دادن به مجموعه بارگاه منور امام (علیه السلام) طراحی شده‌اند. در سه ورودی از خیابان‌‌های شیرازی، نواب صفوی و طبرسی، سردرهایی با زیربنای بیش از 70 هزار متر مربع احداث شده است.

سردر شیرازی: سردر شیرازی، در مسیر ورود زائران از خیابان شیرازی واقع شده و با 24625 متر مربع مساحت و 25492 متر مربع زیربنا، در غرب اماکن متبرکه ساخته شده است.

سردر نواب صفوی: این سردر، در مسیر ورود زائران از خیابان نواب صفوی واقع شده است. 16164 متر مربع مساحت، 16850 متر مربع زیربنا دارد و در شرق اماکن متبرکه واقع شده است.

سردر طبرسی: سردر طبرسی، در مسیر ورود زائران از خیابان طبرسی و در شمال اماکن متبرکه و روضه منوره واقع شده است و 26923 متر مربع مساحت و 27715 متر مربع زیربنا دارد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

مصرف صدف خام خطر مسمومیت به همراه دارد

همشهری آنلاین: محققان متوجه شدند، بسیاری از گونه‌های نوروویروس‌های انسانی در جهان را می‌توان در صدف‌ها پیدا کرد.

شمشیربازی پیشکسوتان آسیا: ایران قهرمان اسلحه اپه تیمی شد

همشهری آنلاین: نخستین دوره مسابقات شمشیربازی قهرمانی پیشکسوتان آسیا با قهرمانی ایران در دیدارهای تیمی اسلحه اپه همراه بود. در دیدارهای انفرادی این اسلحه نماینده ایران به مدال برنز دست یافت.

تصاویری از دیدار فوتبال ستارگان جهان و ایران

همشهری آنلاین: روز جمعه (۶ شهریور) دو تیم ستارگان جهان و ایران برای کمک به بیماران ام اس به مصاف هم رفتند که این دیدار را ستارگان جهان با نتیجه سه بر صفر به سود خود خاتمه دادند.

تابستان خود را چگونه گذراندید؟

همشهری آنلاین: سر کوچه یک ساختمان سه‌طبقه‌ی آجری بود که خیلی عجیب بود. تا آن‌موقع ساختمان سه‌طبقه ندیده بودم. سومین قواره‌ی کوچه، خانه‌ی خواهر من بود

قشر خاکستری سرنوشت انتخابات‌ را رقم می‌زند

همشهری آنلاین: نرمش قهرمانانه واقعا سیاست درست و پخته‌ای بود. این سیاست باعث شد دولت روحانی روی تحریم‌ها کار کرده و شبه تحریم‌ها را از روی کشور بردارند

شجریان و ناظری آواز جوانان را داوری می‌کنند

همشهری آنلاین: شهرام ناظری و محمدرضا شجریان بخش «آواز» جشنواره موسیقی جوان را داوری خواهند کرد.

سروش تیموری و سحر اولیایی قهرمان مسابقات پاراگلایدر ایران شدند

همشهری آنلاین: سومین دوره مسابقات پاراگلایدر قهرمانی کشور، جام سیلوانا با قهرمانی ورزشکارانی از استان‌های کرمانشاه در بخش مردان و شیراز در بخش زنان پایان یافت.

سرمقاله روزنامه‌های ۸ شهریور

همشهری آنلاین: نشست خبری رئیس جمهوری، مقابله با دشمن و...از جمله موضوعات مورد توجه برخی از روزنامه‌های یکشنبه-۸ شهریور- در ستون سرمقاله‌شان هستند.

آخرین امید احیای بختگان از بین رفت

همشهری آنلاین: رودخانه کر (kor) که تنها منبع تامین آب دریاچه بختگان در فارس بود هم خشک شد تا آخرین امید احیای تالاب نیز خاموش شود.

۸ شهریور؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران اختصاص دارد به برخی ماجراها و حاشیه‌های بازی ستارگان جهان و ایران، نگاه کی‌روش به تیم امید، صحبت های برانکو درباره علی کریمی و نظر علی دایی درباره پرسپولیس:

نتایج مسابقات قهرمانی کشور کمیته کیک بوکسینگ ISKA

همشهری آنلاین: مسابقات قهرمانی کشور کمیته کیک بوکسینگ ISKA به میزبانی استان کهگیلویه و بویر احمد، شهرستان بهمئی به مناسبت بزرگداشت شهدای این استان به پایان رسید.

بازداشت مظنون ترکیه‌ای انفجار بانکوک

همشهری‌آنلاین: پلیس تایلند در تحقیقات مربوط به بمب گذاری مرگبار در معبد "اراوان" ، یک مظنون اهل ترکیه‌ را بازداشت کرد و از منزل او مواد ساخت بمب کشف شد.

نتایج کامل مسابقات پرش با اسب جام ثامن (پیشرفت)

همشهری آنلاین: مسابقات پرش با اسب جام ثامن (پیشرفت ) چهارشنبه و جمعه (۴ و ۶ شهریور) در باشگاه سوارکاری ارشاد مشهد با حضور ۵۰ سوارکار از سراسر کشور برگزار شد.

دست دوستی خود را به سوی ملت ایران دراز کنید

همشهری آنلاین: معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: توصیۀ ما به کشورهای غربی از جمله آمریکا آن است که اگر در پیِ جبران مافات هستند به تجدیدنظر در رفتار خود پرداخته و دست دوستی خود را به سوی ملّت ایران دراز کنند.

رشد شاخص بورس و فرابورس

هر دو شاخص بورس و فرابورس افزایش یافتند به‌طوری که شاخص کل بورس تهران با ۲۴۵ واحد افزایش به ۶۴ هزارو ۴۵۱ واحد و شاخص فرابورس با ۹.۷ پله صعود به ۷۳۸ واحد رسید.

بوستان ولایت، قطب پزشکی هسته‌ای منطقه می‌شود

عباس ثابتی‌راد: بزرگ‌ترین دهکده سلامت هسته‌ای خاورمیانه با استفاده از دانش هسته‌ای و بـه‌کـارگیری‌شیوه‌هـای‌درمـانـی پروتون‌درمانی و گامانایف در بوستان ولایت احداث خواهد شد.

نمایش سنتی بدون حمایت می‌میرد

فهیمه پناه‌آذر: اواخر دهه ۶۰ بود که شخصیت عبدلی به همراه اوستا در تلویزیون حاضر شد؛ چهره‌ای دوست‌داشتنی که ۳ روز در هفته در قالب برنامه «بعد از خبر» روی آنتن، مخاطبان را شاد می‌کرد.

نجات پسربچه ۶ ساله از دام سیاه پیرمرد

بازی با کبوترها بهانه‌ای بود تا پیرمرد افغانی، سناریوی شوم خود را عملی کند.