جمعه 9 مرداد 1394 | به روز شده: 16 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 7 مهر 1388 - 20:12:13 | کد مطلب: 91567 چاپ

آشنایی با مسجد گوهرشاد - خراسان رضوی

اندیشه > دین - همشهری آنلاین:
مسجد گوهرشاد، یکی از بناهای باشکوه و باستانی عهد تیموری است که در اوایل قرن نهم قمری بنا شده است

این بنای تاریخی در جنوب حرم مطهر رضوی قرار دارد و به رواق‌‌های دارالسیاده و دار الحفاظ متصل است.

این مسجد به دستور بانو گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، از امرای جغتایی، همسر شاهرخ تیموری در سال 821 قمری توسط معمار معروف ایرانی، قوام الدین شیرازی، با به‌کارگیری سبک معماری دوران تیموری ساخته شد.

کاشی‌کاری مسجد، نمونه‌ای از شاهکارهای عهد تیموری است. طاق‌‌های گنبدی شکل مسجد و مناره‌‌های آن با ویژگی و تزیینات خاص و با استفاده از سبک مقرنس، همچنین نقوش و خطوط دیواری بر روی زمینه‌ گچی و معرق‌کاری ممتاز عصر تیموری، جلوه‌‌های بی‌نظیری را به نمایش گذاشته است.

این بنای باستانی، نمونه کامل و برجسته هنر ایرانی به شمار می‌رود که تمام خصوصیات و ویژگی‌‌های معماری سنتی در آن به‌کار رفته است.

به‌ویژه ایوان جنوبی مسجد به نام ایوان مقصوره، با حدود 500 متر مربع مساحت، 37 متر طول و 5/25 متر ارتفاع، از باشکوه‌ترین ایوان‌‌های مسجد است.

ضلع‌های مسجد، همه با کاشی‌‌های معرق نفیس آراسته شده و در تمام دیوارها و غرفه‌‌های آن اسماء الله و آیات قرآن و احادیثی که بعضی مربوط به مسجد است، وجود دارد.

کتیبه ممتاز و تاریخی بایسنقر (فرزند گوهرشاد) که از بهترین ثلث‌نویسان عهد تیموری بوده، با زیباترین خطوط ثلث بر پیشانی ایوان مقصوره خودنمایی می‌کند و تاریخ بنای مسجد بر کاشی معرق، در این کتیبه به چشم می‌خورد.

محراب، یک پارچه از سنگ مرمر با تزیینات و کنده‌کاری و کتیبه‌ای در میان مقرنس‌کاری‌‌های آن، نمایانگر هنر آن دوران است.

منبر صاحب الزمان (عج) واقع در کنار محراب ایوان مقصوره، از لحاظ قدمت حائز اهمیت است.

این منبر نفیس، از چوب گردو و گلابی با شیوه منبت‌کاری بدون به کار رفتن میخ در آن، به دست پر توان استاد محمد نجار خراسانی، منبت کار معروف عصر فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است.

منبر صاحب الزمان (عج) در سال 1325 شمسی توسط مرحوم استاد حیدر نیکنام گلپایگانی مرمت شد.

گنبد رفیع مسجد بر فراز ایوان مقصوره، بر عظمت این بنا افزوده است. ارتفاع گنبد حدود 41 متر و فضای خالی بین دو پوشش گنبد، 10 متر است. سطح خارجی آن با آجر لعاب‌دار و یک کتیبه با خط کوفی تزیین شده است.

در دو طرف این ایوان، دو مناره هر کدام به ارتفاع 43 متر از کف مسجد ساخته شده و دارای کتیبه‌‌هایی چند است. مسجد گوهرشاد صحنی به وسعت 2800 متر مربع دارد و زیربنای آن 9400 متر مربع است.

بنای مسجد شامل 8 ایوان بزرگ و هفت شبستان است. گنبد خانه پشت ایوان مقصوره، با شبستان‌‌های یک طبقه، بخش‌‌های مختلف مسجد را به هم ربط می‌دهد.

ایوان جنوبی، ایوان مقصوره نام دارد و ایوان شمالی، معروف به ایوان دار السیاده است. ایوان شرقی، ایوان اعتکاف نامیده می‌شود و ایوان غربی، ایوان شیخ بهاء الدین نامگذاری شده است.

نام بانو گوهرشاد، بانی مسجد، در ایوان شمالی مسجد (ایوان دارالسیاده) بر کاشی معرق به رنگ زرد و خط ثلث نوشته شده است. این ایوان با معرق‌کاری زیبایی تزیین شده و بر سر در ورودی آن به رواق دارالسیاده، پنجره‌ای نقره از آثار عهد قاجاریه نصب شده است.

دو ایوان شرقی و غربی مسجد گوهرشاد، با معرق‌کاری ممتاز و کتیبه‌‌هایی به خط ثلث، مسجد را به رواق امام خمینی (قدس سره) و بست شیخ بهاء الدین مرتبط می‌کند.

این مسجد در طول زمان بر اثر عوامل طیبعی و انسانی صدمات زیادی دیده است؛ از جمله در زمین لرزه سال 1084، ایوان مقصوره صدماتی دید که مورد بازسازی قرار گرفت.

مرمت‌‌های دیگر مسجد پس از گلوله باران روس‌‌ها در سال 1330 هـ.ق بود که به صدمه دیدن گنبد و ایوان‌‌های مسجد انجامید. گنبد و ایوان مقصوره و ایوان‌‌های شرقی و غربی مسجد در سال 1339 قمری مورد بازسازی اساسی قرار گرفت.

سردرها: سردرها برای شکل دادن به مجموعه بارگاه منور امام (علیه السلام) طراحی شده‌اند. در سه ورودی از خیابان‌‌های شیرازی، نواب صفوی و طبرسی، سردرهایی با زیربنای بیش از 70 هزار متر مربع احداث شده است.

سردر شیرازی: سردر شیرازی، در مسیر ورود زائران از خیابان شیرازی واقع شده و با 24625 متر مربع مساحت و 25492 متر مربع زیربنا، در غرب اماکن متبرکه ساخته شده است.

سردر نواب صفوی: این سردر، در مسیر ورود زائران از خیابان نواب صفوی واقع شده است. 16164 متر مربع مساحت، 16850 متر مربع زیربنا دارد و در شرق اماکن متبرکه واقع شده است.

سردر طبرسی: سردر طبرسی، در مسیر ورود زائران از خیابان طبرسی و در شمال اماکن متبرکه و روضه منوره واقع شده است و 26923 متر مربع مساحت و 27715 متر مربع زیربنا دارد.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

رتبه علمی ایران در جهان؛ راه‌اندازی دانشگاه‌های بین‌المللی علوم پزشکی

همشهری آنلاین: وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اعلام اینکه ایران دارای رتبه علمی هفدهم در جهان است، گفت: این موقعیت در حالی رقم خورده که بسیاری از مجلات و انتشارات علمی دنیا به واسطه تحریم‌ها اجازه چاپ مقالات علمی و نتیجه دستاوردهای محققان و اساتید برجسته ایرانی را ندارند.

صهیونیست‌ها نوزاد فلسطینی را زنده سوزاندند

همشهری آنلاین: شهرک نشینان اسرائیلی یک نوزادن فلسطینی را در کرانه باختری زنده سوزاندند. درپی این اقدام وحشیانه، موجی از اعتراض و انزجار ضد صهیونیستی سراسر سرزمین‌های اشغالی را فرا گرفته است.

سقوط ایتالیا به آخرین رتبه در میان کشورهای ثروتمند اروپایی

همشهری آنلاین: بانک مرکزی اروپا با تاکید بر خطر فراروی وحدت و برابری اقتصادی در منطقه یورو، اعلام کرد که ایتالیا در میان کشورهای ثروتمند این منطقه به آخرین رتبه سقوط کرده است.

هشدار پزشکان بدون مرز درباره تلفات غیرنظامی محاصره یمن

همشهری آنلاین: سازمان پزشکان بدون مرز اعلام کرد که محاصره یمن از سوی عربستان و هم پیمانانش به اندازه جنگ در این کشور تلفات غیرنظامی به همراه داشته است.

۹ مرداد؛ گزارش نماز جمعه تهران

همشهری آنلاین: نماز جمعه نهم مرداد در تهران به امامت آیت‌الله سید احمد خاتمی برگزار شد.

انفجار در مسیر قطار مسافری ترکیه - ایران

همشهری آنلاین: رسانه‌های ترکیه از انفجار مین در مسیر قطار مسافری آنکارا به تهران در شرق این کشور خبر دادند.

۸ مرداد؛ تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه های صبح پنج‌شنبه هشتم مرداد اختصاص دارد به صحبت های رئیس جمهور در دیدار وزیر خارجه فرانسه و تاکید فابیوس بر الگوبرداری از فرمول روحانی در مذاکرات، توزیع شبنامه در مجلس علیه رئیس جمهور، درخواست استیضاح وزیر کشور، شکایت ترکان از معاون احمدی‌نژاد، صحبت های معاون وزیر بهداشت درخصوص آمار اختلالات روانی در ایران،داروی قاچاق،شگرد طلافروش ها در دوران کسادی، حذف یارانه نقدی تعدادی از ثروتمندان، خرید هواپیمای روسی، تمایل گردشگران آمریکایی برای سفر به ایران و جلسه های پرچالس بررسی توافق هسته ای در کنگره آمریکا:

۸ مرداد؛ پیشخوان روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: روزنامه‌های ورزشی صبح ایران به آغاز لیگ پانزدهم و دعوت از تماشاگران برای حضور در ورزشگاه‌ها پرداخته‌اند. در این میان عکس یک روزنامه گل متفاوت است. بقیه روزنامه‌ها هم درباره بازی آبی‌ها در مشهد و این‌که استقلال ۴ بازیکن با قرارداد یک میلیارد به بالا دارد و پرسپولیس قفط یکی تیتر زده‌اند:

وقتی سطل‌های زباله تابستانی می‌شوند!

اصغر بادپر: شما هم این بوها را حس‌ کرده‌اید؟

پارک زیرزمینی برای کود‌کان سوری

د‌مشق فعالان حقوق بشر د‌ر پایتخت سوریه برای کود‌کان پارکی زیرزمینی ساخته‌اند‌ تا آنها از گزند‌ بمباران‌های گروه‌های تروریستی د‌ر امان باشند‌.

تایری که با جاد‌ه منطبق می‌شود‌

رم شرکتی ایتالیایی تایر‌هایی را طراحی کرد‌ه است که عاج آن براساس ویژگی‌های جاد‌ه تغییر می‌کند‌.

یکـ پرش کوچک رو به جلو

ترجمه‌ی عباس تربن: تغییر بخشی از زندگی نیست، خودِ زندگی است!

رابین‌هود‌ بیماران هند‌ی

د‌هلی‌‌نو پیرمرد‌ ۷۹ ساله هند‌ی آنقد‌ر د‌ارو و پول از ثروتمند‌ان گرفته و به فقرا د‌اد‌ه است که برخی او را رابین‌هود‌ بیماران هند‌ می‌نامند‌.