جمعه 3 مرداد 1393 | به روز شده: 3 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 6 بهمن 1387 - 18:31:17 | کد مطلب: 73844 چاپ

آشنایی با مجموعه گنجعلی‌خان - کرمان

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین:
گنجعلی‌خان از سرداران سلحشور دربار صفویه بود که به سال 1005 قمری به فرمان شاه عباس صفوی حاکم کرمان شد.

او مردی لایق و حاکمی دلیر و مدیر بود. دوران حکومت وی در کرمان از روشن‌ترین دوران تاریخی این دیار است.

در این دوره کرمان از ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خوبی برخوردار بود و این وضعیت از لیاقت و کفایت حاکم گنجعلی‌خان سرچشمه می‌گرفت.

اقدامات عمرانی چشمگیری در دوران حکومت وی (1005 – 1034 قمری) صورت گرفت و او سعی داشت شهر ضعفا را لااقل به دهکده اغنیا تبدیل نماید.

از جمله بناهای عام المنفعه که به دستور این حاکم در شهر کرمان ساخته شد، مجموعه گنجعلی‌خان است که در دوران حکومت او احداث و امروزه از جاذبه‌های تاریخی و دیدنی شهر کرمان محسوب می‌شوند.

مجموعه گنجعلی‌خان از جاذبه‌های مهم گردشگری شهر کرمان است و شامل میدان، مسجد، حمام، بازار، سرا و سایر ابنیه دیگری است.

این مجموعه که در مرکز شهر کرمان و در حاشیه بازار واقع شده، در ساخت، شکل گیری و تکامل بازار کرمان تأثیر گذار بوده است.

مساحت مجموعه قریب به 11000 متر مربع است که دارای یک میدان می‌باشد و سایر آثار و ابنیه در محورهای شرقی – غربی و شمالی – جنوبی آن شکل گرفته‌اند.

به منظور تکامل مجموعه و با توجه به کاربری‌های متفاوت بازارها و مساجد کوچکی در چهار جناح میدان بنا کرده‌اند و یک مسجد اختصاصی در ضلع شرقی میدان وجود دارد که با توجه به تزیینات منحصر به فرد، می‌توان آن را موزه‌ای از هنرهای بدیع معماری برشمرد.

حمام گنجعلی‌خان:

یکی از مهمترین بناهای مجموعه، حمامی است که در ضلع جنوب میدان و در میانه بازار بزرگ کرمان واقع است و در سال 1020 قمری ساخته شده و معمار آن سلطان محمد، معمار یزدی بوده است.

حمام گنجعلی‌خان اثری بدیع از نقاشی‌ها، مقرنس کاری‌ها، کاشیکاری‌ها و گچبرهای زیبا همراه با استفاده از تزیینات سنگی بسیار ظریف است.

این حمام 26 متر طول 30 متر عرض و حدود 1300 متر مربع زیربنا دارد، که شامل سردر، دالان ورودی، رختکن، هشتی حدفاصل گرمخانه، خزینه، چال حوض، بخش خصوصی و تون می‌باشد.

این حمام تا حدود 60 سال پیش دایر بوده اما در حال حاضر کاربری گردشگری پیدا کرده و همه روزه به ویژه در ایام تعطیل، پذیرای بازدیدکنندگان بسیاری است.

در این حمام مجسمه‌های مومی ملبس به لباس‌های سنتی مردم کرمان، صحنه‌هایی از استحمام به شیوه سنتی را به نمایش گذاشته‌اند.

در کنار این مجسمه‌ها وسایل مختلف حمام نیز نمایش داده می‌شود. این مجسمه‌ها در سال 1352 در دانشکده هنرهای زیبای تهران، طراحی و به این محل منتقل شدند.

میدان گنجعلی‌خان:

از دیگر آثاری که از مجموعه گنجعلی‌خان بر جای مانده، میدانی در بخش مرکزی شهر کرمان است که در حاشیه بازار بزرگ واقع شده است و همانند میدان‌های نقش جهان در اصفهان و یا میرچخماق در یزد، در اطراف خود بعضی از عناصر شهری را گردآورده است.

در 3 ضلع میدان گنجعلی‌خان بازار واقع شده و در ضلع دیگرش سرای گنجعلی‌خان قرار دارد.

وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری با بازارها و چهار سوق، این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده است. طاق‌نماهای آجری، کاشیکاری، فضای سبز، حوض آب و دیگر آثار دیدنی، بر زیبایی این میدان افزوده اند.

 مسجد گنجعلی‌خان:

مسجد در ضلع شرقی و در جوار سرای گنجعلی‌خان واقع شده است. ورودی آن از طریق طاق‌نماهای میدان است که ساده اجرا شده‌اند. در بدنه داخلی طاق‌نما تزیینات گچبری با طرح گره دیده می‌شود که تماشاگر را به خود جلب می‌کند.

تاریخ احداث مسجد سال 1700 قمری است. نقشه گنبدخانه مربع است که در پاکار تبدیل به 8 و در مرکز گنبد تبدیل به نورگیر 12 ضلعی شده است. تمامی سطح داخلی گنبد با مقرنسکاری و تزیینات مرسوم دوره صفویه تزیین شده است.

ضرابخانه (موزه سکه):

این بنا در اواسط بازار غربی و در شمال میدان واقع است. نقشه آن چهار طاقی و به شکل 8 ضلعی می باشد که دارای گنبد مرکزی و ایوان های جانبی است. طاق‌ها و ایوان‌های ضرابخانه با گچبری‌های زیبایی تزیین گردیده است.

این بنا از آثار اواخر دوره گنجعلی‌خان است و محل ضرب سکه و مسکوکات طلا و و نقره دولتی بوده است و در حال حاضر انواع سکه‌های قدیمی در غرفه‌های آن به نمایش گذاشته شده و یکی از معتبرترین موزه‌های سکه ایران است.

آب انبار:

این بنا در حد میانی بازار غربی قرارگرفته است و دارای سردری زیبا با تزیینات مربوط به دوره صفویه می‌باشد. تاریخ احداث آن 1029 قمری است. آب انبار به دستور علیمردان خان پسر گنجعلی‌خان بنا شده است و معمار آن استاد عبدا… بوده است.

این آب انبار با دهلیزی طولانی و راه پله به پا آب راه دارد و مخزن آن در این قسمت واقع شده است. این محل یکی از معتبرترین آب انبارهای شهر در عصر خود تلقی می‌شده است.

سرای گنجعلی‌خان:

در ضلع شرقی میدان و در محور آن سردر بلند و زیبایی وجود دارد که تاریخ احداث آن سال 1007 قمری می‌باشد. ساختمان این سرا در دو طبقه احداث شده است.

در طبقه زیرین دکاکین و در طبقه بالا حجره‌های تجار ساخته شده‌اند. نمای این سرا دارای کاشیکاری معرق بوده است. طرح‌های مورد استفاده نقوش مرسوم عصر صفویه است که تحت تأثیر هنر نقاشی چین و مغول می‌باشند.

نقشه سرا چهار ایوانی است که در ایوان‌های شرقی و شمالی و جنوبی تزییناتی از نوع گچبری و نقاشی وجود دارد و در دوره‌های بعدی ورودی‌هایی از طرفین شمال و جنوب به داخل آن گشوده‌اند که سرا را به بازارهای اختیاری و نمد مالی متصل می نماید.
 
بازار گنجعلی‌خان:

این بازار خط مستقیمی است که در دو سوی آن دو دروازه ورودی و خروجی شهر یعنی دروازه ارگ و دروازه مسجد (وکیل) قرار دارد.

طول آن حدود 3 کلیومتر است و متشکل از کاروانسراها، سراها و تیمچه‌هایی است که همگی در دو راستای عمود بر هم جای گرفته‌اند.

بخشی از بازار بزرگ کرمان در مجاورت مجموعه گنجعلی‌خان قرار دارد که بازار مسگری و بازار گنجعلی‌خان از آن جمله‌اند. بازار مسگری در امتداد بازار کلاه مالی در ضلع شمالی و شرقی میدان گنجعلی‌خان هستند که عناصری مثل ضرابخانه و آب انبار در آن قرار گرفته‌اند.

همچنین بازار جنوبی گنجعلی‌خان که حمام در اواسط آن قرار دارد و بخشی از بازار بزرگ (راسته بازار) را تشکیل می‌دهد و در امتداد بازار سراج‌ها قرار دارد.

در تلاقی بازار غربی و جنوبی در گوشه جنوب غربی، چهار سوق بزرگ شکل گرفته که معماری این فضا در نوع خود کم نظیراست.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

طنین شعار «مرگ بر اسرائیل» در ۷۷۰ شهر؛ اعلام بیزاری ملت ایران از رژیم اشغالگر قدس

همشهری آنلاین: مراسم راهپیمایی روز قدس در تهران از ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه صبح امروز جمعه آغاز می شود که در مسیرهای نُــه‌گانه به سمت میعادگاه نماز جمعه در دانشگاه تهران با حضور امت قدرشناس و همیشه در صحنه برگزار خواهد شد.

تراکتورسازی قهرمان جام شهدا شد؛ اهدای جایزه نقدی به مردم غزه

همشهری آنلاین: شاگردان رسول خطیبی با برتری دو بر یک برابر استقلال قهرمان جام شهدا شدند. مصاف تراکتورسازی و استقلال در فینال جام شهدا با برتری دو بر یک تیم تبریزی به پایان رسید تا رسول خطیبی و شاگردانش قهرمانی جام شهدا را جشن بگیرند.

راه علاج واقعی برای از بین بردن اسرائیل

همشهری آنلاین: دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در آستانه روز جهانی قدس به بررسی دیدگاه معظم له در زمینه حل موضوع فلسطین و از میان رفتن رژیم صهیونیستی پرداخته است.

دولت لایحه فوریتی کمک به کرانه باختری را به مجلس ارائه دهد

همشهری آنلاین: از دولت انتظار داریم در اجرای تدابیر مقام معظم ولایت مبنی بر «تسلیح کرانه باختری مانند غزه»، لایحه کمک به تسلیح مردم این منطقه را با فوریت تمام به مجلس شورای اسلامی تقدیم دارد.

علامه امینی سعی داشت مظلومیت امام علی(ع) را ریشه‌یابی کند

همشهری آنلاین: نوه علامه امینی گفت: علامه امینی با درک بیشتر از شخصیت امام علی(ع) سعی داشتند تا دلیل این مظلومیت را ریشه‌یابی کنند و بررسی کنند که چه زمینه‌هایی در جریانات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در جامعه آن روزگار وجود داشته است که باعث شده تا فردی مانند امیرالمؤمنین این چنین مظلوم واقع شوند.

دیدار بان کی مون با آیت‌الله سیستانی

همشهری آنلاین: دبیر کل سازمان ملل ضمن تشریح جزئیات دیدارش با آیت‌الله سیستانی انتخاب رئیس جمهوری عراق را تبریک گفت و اعلام کرد که انتخاب رؤسای جمهور و پارلمان در عراق منجر به از بین رفتن چند دستگیها در عراق خواهد شد.

اعلام تحریم‌های جدید اتحادیه اروپا علیه روسیه و جدایی‌طلبان اوکراین

همشهری آنلاین: اتحادیه اروپا تحریم‌های جدیدی را علیه روسیه و جدایی‌طلبان اوکراین مقرر کرد. نمایندگان ۲۸ کشور اتحادیه اروپا پنج‌شنبه ۲ مرداد در بروکسل گرد آمدند تا درباره‌ گسترش لیست تحریمی موجود علیه روسیه تصمیم بگیرند.

پیروانی مربی پرسپولیس شد

همشهری آنلاین: افشین پیروانی پرافتخارترین کاپیتان سابق تیم فوتبال پرسپولیس ،مربی قرمزپوشان پایتخت در فصل جدید لیگ برتر فوتبال ایران شد.

سخنگوی شورای نگهبان مشخص شد

همشهری آنلاین: در جلسه عصر روز چهارشنبه اعضای شورای نگهبان، انتخابات هیات رئیسه این شورا برگزار و اعضای هیأت رئیسه انتخاب شدند.

نامزدهای بوکر معرفی شدند

همشهری آنلاین: اسامی ۱۳ نویسنده راه‌یافته به مرحله‌ی نخست جایزه بین‌ا‌لمللی «من بوکر» اعلام شد. چهار نویسنده آمریکایی‌، شش انگلیسی‌، دو نویسنده ایرلندی و یک استرالیایی نویسندگان برگزیده مرحله اول بوکر امسال را تشکیل داده‌اند.

زندگینامه: فواد معصوم (۱۹۳۸-)

همشهری آنلاین: فواد معصوم سال ۱۹۳۸ در شهر کویه به دنیا آمد. خانواده او از روستای خبانین هستند که یکی از توابع منطقه هورامان به شمار می‌رود و از بزرگترین خانواده‌های مذهبی در کویه عراق می‌باشند.

بان کی مون تشکیل دولت وحدت ملی را در عراق خواستار شد

همشهری آنلاین: «بان کی مون» دبیر کل سازمان ملل متحد، تشکیل دولت وحدت ملی عراق را برای دور شدن این کشور از «تهدید موجودیتی» خواستار شد.

اولین محموله کمک‌های هلال احمر ایران جهت انتقال به غزه ارسال شده است

همشهری آنلاین: سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد: اولین محموله کمکهای هلال احمر ایران جهت انتقال به غزه، به قاهره ارسال شده است.

اقدام بازاریان ایران برای کمک تسلیحاتی به رزمندگان کرانه باختری

همشهری آنلاین: سازمان بسیج اصناف و بازاریان کشور در اطلاعیه‌ای با اشاره به تاکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر کمک به غزه و مسلح شدن کرانه باختری، شماره حسابی برای کمک به خرید تسلیحات برای رزمندگان فلسطینی را اعلام کرد.

سخنگوی داعش در موصل به هلاکت رسید

همشهری آنلاین: در حمله هوایی ارتش عراق به مانور نظامی داعش در ورزشگاه موصل، سخنگوی این گروه تروریستی و چند نفر دیگر از اعضای آن به هلاکت رسیدند.

درگاه جامع قرآنی کشور راه‌اندازی می‌شود

همشهری آنلاین: مدیرکل ارتباطات و هماهنگی معاونت قرآن و عترت وزارت ارشاد از راه اندازی درگاه جامع قرآنی کشور خبر داد.

واکنش نیکی کریمی به کشتار غزه

همشهری آنلاین: نیکی کریمی با اظهار تأسف از کشتار بی‌رحمانه در غزه گفت: برایم عجیب است در عصر اینترنت و ارتباطات چنین فاجعه جهانی در حال وقوع است و هر کس هر کاری دلش بخواهد، انجام می‌دهد اما اتفاقی نمی‌افتد.

هند؛ ۲۳۲ تکه مشابه دندان از دهانش درآوردند

همشهری آنلاین: از دهان یک جوان هندی بیش از ۲۳۲ تکه دارای ساختار مشابه دندان خارج شد. این جراحی در بیمارستان جی.جی در بمبئی هفت ساعت به طول انجامید.