یکشنبه 12 بهمن 1393 | به روز شده: 9 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 6 بهمن 1387 - 17:31:17 | کد مطلب: 73844 چاپ

آشنایی با مجموعه گنجعلی‌خان - کرمان

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین:
گنجعلی‌خان از سرداران سلحشور دربار صفویه بود که به سال 1005 قمری به فرمان شاه عباس صفوی حاکم کرمان شد.

او مردی لایق و حاکمی دلیر و مدیر بود. دوران حکومت وی در کرمان از روشن‌ترین دوران تاریخی این دیار است.

در این دوره کرمان از ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خوبی برخوردار بود و این وضعیت از لیاقت و کفایت حاکم گنجعلی‌خان سرچشمه می‌گرفت.

اقدامات عمرانی چشمگیری در دوران حکومت وی (1005 – 1034 قمری) صورت گرفت و او سعی داشت شهر ضعفا را لااقل به دهکده اغنیا تبدیل نماید.

از جمله بناهای عام المنفعه که به دستور این حاکم در شهر کرمان ساخته شد، مجموعه گنجعلی‌خان است که در دوران حکومت او احداث و امروزه از جاذبه‌های تاریخی و دیدنی شهر کرمان محسوب می‌شوند.

مجموعه گنجعلی‌خان از جاذبه‌های مهم گردشگری شهر کرمان است و شامل میدان، مسجد، حمام، بازار، سرا و سایر ابنیه دیگری است.

این مجموعه که در مرکز شهر کرمان و در حاشیه بازار واقع شده، در ساخت، شکل گیری و تکامل بازار کرمان تأثیر گذار بوده است.

مساحت مجموعه قریب به 11000 متر مربع است که دارای یک میدان می‌باشد و سایر آثار و ابنیه در محورهای شرقی – غربی و شمالی – جنوبی آن شکل گرفته‌اند.

به منظور تکامل مجموعه و با توجه به کاربری‌های متفاوت بازارها و مساجد کوچکی در چهار جناح میدان بنا کرده‌اند و یک مسجد اختصاصی در ضلع شرقی میدان وجود دارد که با توجه به تزیینات منحصر به فرد، می‌توان آن را موزه‌ای از هنرهای بدیع معماری برشمرد.

حمام گنجعلی‌خان:

یکی از مهمترین بناهای مجموعه، حمامی است که در ضلع جنوب میدان و در میانه بازار بزرگ کرمان واقع است و در سال 1020 قمری ساخته شده و معمار آن سلطان محمد، معمار یزدی بوده است.

حمام گنجعلی‌خان اثری بدیع از نقاشی‌ها، مقرنس کاری‌ها، کاشیکاری‌ها و گچبرهای زیبا همراه با استفاده از تزیینات سنگی بسیار ظریف است.

این حمام 26 متر طول 30 متر عرض و حدود 1300 متر مربع زیربنا دارد، که شامل سردر، دالان ورودی، رختکن، هشتی حدفاصل گرمخانه، خزینه، چال حوض، بخش خصوصی و تون می‌باشد.

این حمام تا حدود 60 سال پیش دایر بوده اما در حال حاضر کاربری گردشگری پیدا کرده و همه روزه به ویژه در ایام تعطیل، پذیرای بازدیدکنندگان بسیاری است.

در این حمام مجسمه‌های مومی ملبس به لباس‌های سنتی مردم کرمان، صحنه‌هایی از استحمام به شیوه سنتی را به نمایش گذاشته‌اند.

در کنار این مجسمه‌ها وسایل مختلف حمام نیز نمایش داده می‌شود. این مجسمه‌ها در سال 1352 در دانشکده هنرهای زیبای تهران، طراحی و به این محل منتقل شدند.

میدان گنجعلی‌خان:

از دیگر آثاری که از مجموعه گنجعلی‌خان بر جای مانده، میدانی در بخش مرکزی شهر کرمان است که در حاشیه بازار بزرگ واقع شده است و همانند میدان‌های نقش جهان در اصفهان و یا میرچخماق در یزد، در اطراف خود بعضی از عناصر شهری را گردآورده است.

در 3 ضلع میدان گنجعلی‌خان بازار واقع شده و در ضلع دیگرش سرای گنجعلی‌خان قرار دارد.

وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری با بازارها و چهار سوق، این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده است. طاق‌نماهای آجری، کاشیکاری، فضای سبز، حوض آب و دیگر آثار دیدنی، بر زیبایی این میدان افزوده اند.

 مسجد گنجعلی‌خان:

مسجد در ضلع شرقی و در جوار سرای گنجعلی‌خان واقع شده است. ورودی آن از طریق طاق‌نماهای میدان است که ساده اجرا شده‌اند. در بدنه داخلی طاق‌نما تزیینات گچبری با طرح گره دیده می‌شود که تماشاگر را به خود جلب می‌کند.

تاریخ احداث مسجد سال 1700 قمری است. نقشه گنبدخانه مربع است که در پاکار تبدیل به 8 و در مرکز گنبد تبدیل به نورگیر 12 ضلعی شده است. تمامی سطح داخلی گنبد با مقرنسکاری و تزیینات مرسوم دوره صفویه تزیین شده است.

ضرابخانه (موزه سکه):

این بنا در اواسط بازار غربی و در شمال میدان واقع است. نقشه آن چهار طاقی و به شکل 8 ضلعی می باشد که دارای گنبد مرکزی و ایوان های جانبی است. طاق‌ها و ایوان‌های ضرابخانه با گچبری‌های زیبایی تزیین گردیده است.

این بنا از آثار اواخر دوره گنجعلی‌خان است و محل ضرب سکه و مسکوکات طلا و و نقره دولتی بوده است و در حال حاضر انواع سکه‌های قدیمی در غرفه‌های آن به نمایش گذاشته شده و یکی از معتبرترین موزه‌های سکه ایران است.

آب انبار:

این بنا در حد میانی بازار غربی قرارگرفته است و دارای سردری زیبا با تزیینات مربوط به دوره صفویه می‌باشد. تاریخ احداث آن 1029 قمری است. آب انبار به دستور علیمردان خان پسر گنجعلی‌خان بنا شده است و معمار آن استاد عبدا… بوده است.

این آب انبار با دهلیزی طولانی و راه پله به پا آب راه دارد و مخزن آن در این قسمت واقع شده است. این محل یکی از معتبرترین آب انبارهای شهر در عصر خود تلقی می‌شده است.

سرای گنجعلی‌خان:

در ضلع شرقی میدان و در محور آن سردر بلند و زیبایی وجود دارد که تاریخ احداث آن سال 1007 قمری می‌باشد. ساختمان این سرا در دو طبقه احداث شده است.

در طبقه زیرین دکاکین و در طبقه بالا حجره‌های تجار ساخته شده‌اند. نمای این سرا دارای کاشیکاری معرق بوده است. طرح‌های مورد استفاده نقوش مرسوم عصر صفویه است که تحت تأثیر هنر نقاشی چین و مغول می‌باشند.

نقشه سرا چهار ایوانی است که در ایوان‌های شرقی و شمالی و جنوبی تزییناتی از نوع گچبری و نقاشی وجود دارد و در دوره‌های بعدی ورودی‌هایی از طرفین شمال و جنوب به داخل آن گشوده‌اند که سرا را به بازارهای اختیاری و نمد مالی متصل می نماید.
 
بازار گنجعلی‌خان:

این بازار خط مستقیمی است که در دو سوی آن دو دروازه ورودی و خروجی شهر یعنی دروازه ارگ و دروازه مسجد (وکیل) قرار دارد.

طول آن حدود 3 کلیومتر است و متشکل از کاروانسراها، سراها و تیمچه‌هایی است که همگی در دو راستای عمود بر هم جای گرفته‌اند.

بخشی از بازار بزرگ کرمان در مجاورت مجموعه گنجعلی‌خان قرار دارد که بازار مسگری و بازار گنجعلی‌خان از آن جمله‌اند. بازار مسگری در امتداد بازار کلاه مالی در ضلع شمالی و شرقی میدان گنجعلی‌خان هستند که عناصری مثل ضرابخانه و آب انبار در آن قرار گرفته‌اند.

همچنین بازار جنوبی گنجعلی‌خان که حمام در اواسط آن قرار دارد و بخشی از بازار بزرگ (راسته بازار) را تشکیل می‌دهد و در امتداد بازار سراج‌ها قرار دارد.

در تلاقی بازار غربی و جنوبی در گوشه جنوب غربی، چهار سوق بزرگ شکل گرفته که معماری این فضا در نوع خود کم نظیراست.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

نخستین کشتی تفریحی دوگانه‌سوز جهان ساخته شد

همشهری آنلاین: وقتی نسخه دوگانه سوز رقابت‌های فرمول یک ساخته می‌شود، تولید کشتی تفریحی دوگانه سوز نیز نباید چندان تعجب‌برانگیز باشد.

هیئت زنجان قهرمان مسابقات باشگاهی بوچیا شد

همشهری آنلاین: اولین دوره رقابت‌های باشگاهی بوچیا در بخش مردان با معرفی تیم‌های برتر پایان یافت.

نفرات برتر مسابقات سنگ‌نوردی جام دماوند معرفی شدند

همشهری آنلاین: در بخش بانوان الناز رکابی، در بخش مردان، خسرو هاشم‌زاده داوودی و در بخش تیمی تیم باشگاه داوودی به عناوین نخست دست یافتند.

خواب از دیدگاه روانشناسی

همشهری آنلاین: با وجود اینکه علم و تکنولوژی پیشرفت بسیاری کرده است و شاید بتوان در این عصر به پاسخ بسیاری از سوال‌ها رسید اما هنوز سوال‌‌های بیشماری وجود دارند که دانشمندان نیز پاسخی برای آنها نیافتند!

کار در خانه‌ و ما گرد جهان می‌گردیم

نرگس خانعلیزاده: آنقدر ایده و طرح در ذهنش دارد که وقتی می‌خواست از آنها برایمان تعریف کند، یک ایده‌اش را تمام نکرده، سراغ بعدی می‌رفت و وسط‌های آن ایده دوم، مجبور می‌شد از ایده جدیدش بگوید؛ ایده‌هایی که بعضی‌هایشان ظاهرا آنقدر خنده‌دار هستند که هیچ‌کس فکرش را نمی‌کند بشود از آنها پولی درآورد ولی ما می‌شناسیم کسانی را که با همین روش‌ها پول درآورده‌اند.

تهران شهر کم‌نوری است

محمد حقانی: تهران با وجود چشم‌اندازهای نورپردازی‌‌شده‌ای که شب‌هنگام در گوشه و کنار آن جلوه‌گری می‌کند، از نظر تردد سواره‌ها در معابری غیر از بزرگراه‌ها و خیابان‌های اصلی و به‌ویژه از منظر حرکت پیاده‌ها، شهر کم‌نور و به‌عبارت بهتر شهر تاریکی است و این تاریکی وقتی بیشتر خود را نمایان می‌سازد که در نقش یک عابر پیاده قصد داشته باشیم در ساعات شب با پای پیاده حتی در مسیری کوتاه از نقطه‌ای به نقطه دیگر حرکت کنیم.

اسماعیل‌پور و محمدیان نقره گرفتند، مکتب‌دار به مدال برنز رسید

همشهری آنلاین: اسماعیل‌پور از علی‌یف انتقام گرفت و محمدیان مقابل شریف‌اف مبارزه‌ای دیدنی را به نمایش گذاشت.

پایان مسابقات قهرمانی کشور آکروژیم در سمنان

همشهری آنلاین: مسابقات قهرمانی کشور آکروباتیک ژیمناستیک با برتری تیم یزد به پایان رسید.

جزئیات غیبت توجیه‌پذیر از سربازی اعلام شد

شرایط توجیه غیبت مشمولان غایب از سوی جانشین رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا اعلام شد.

تیم ملی اسکواش ایران برای نخستین بار موفق به شکست سنگاپور شد

همشهری آنلاین: تیم ملی جوانان ایران با غلبه بر سنگاپور برای کسب مقام پنجم مبارزه می‌کند.

۱۲بهمن؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: فرمایشات رهبر معظم انقلاب تیتر یک اغلب روزنامه‌های صبح ایران است.بقیه روزنامه‌ها هم به صحبت‌های رئیس جمهور در دفاع از وزیر خارجه و دیگر دیپلمات‌های ایران و هشدار به "بهانه‌جویان هسته‌ای"، باور رژیم صهیونیستی به پذیرش بیشتر خواسته‌های ایران از سوی اوباما، بررسی دلیل کنارکشیدن احمدی‌نژاد از حمایت معاون اولش، هزینه سرطان در ایران و واردات میوه پرداخته‌اند:

گزارش رونمایی از کتاب خاطرات ۳۰ تخریب چی جنگ

همشهری آنلاین: آیین رونمایی کتاب «فرماندهان ورود‌ممنوع» صبح چهارشنبه، هشتم بهمن‌ماه با حضور مسئولان بنیاد شهید و سید محمد حسینی، وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی و سید مهدی هاشمی، نماینده مجلس شورای اسلامی در سالن سید‌الشهدا برگزار شد.

نسخه دست نویس روزنامه وقایع اتفاقیه در کتابخانه آستان قدس

همشهری آنلاین: نسخه اصلی و دست نویس روزنامه وقایع اتفاقیه؛ اولین روزنامه رسمی ایران، در مرکز اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

شماره ۴۴ دو ماهنامه ادبیات و سینما منتشر شد

همشهری آنلاین: شماره ۴۴ بهمن ۱۳۹۳ دوماهنامه ادبیات و سینما منتشر شد. سینمای جهانی این شماره به سینمای فرانسه و ویژه‌نامه ژاک تاتی سینماگر موج نوی این کشور اختصاص دارد.

داعش می‌گوید دومین گروگان ژاپنی را گردن زده است

همشهری آنلاین: گروه تروریستی داعش روز شنبه ۳۱ ژانویه (۱۱ بهمن) ویدئویی را منتشر کرد که ظاهرا نشاندهنده گردن زده شدن کنجی گوتو، گروگان ژاپنی است.

آشنایی با محصولات لبنی با چربی گیاهی یا آنالوگ

همشهری‌آنلاین: با جایگزین نمودن روغن‌های گیاهی خوراکی به جای قسمتی از چربی شیر و یا فرآورده‌های آن براساس توصیه سازمان بین‌المللی استاندارد (Codex Alimentary) محصولاتی تحت عنوان آنالوگ تولید می‌شود.

موارد ابتلای انسانی به آنفلونزای پرندگان نوع H۷N۹ در کانادا

همشهری آنلاین: مقامات بهداشتی کانادا روز پنجشنبه ۲۹ ژانویه (۹ بهمن) اعلام کردند که آزمایش یک مرد اهل ایالت بریتیش کلمبیای این کشور از لحاظ ویروس H۷N۹ آنفلوآنزای پرندگان مثبت شده است.