شنبه 8 فروردین 1394 | به روز شده: 14 ساعت و 31 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 28 شهریور 1385 - 14:50:40 | کد مطلب: 4411 چاپ

مفاهیم: فضای سایبر چیست؟

فضای سایبر > سایبر - همشهری آنلاین- هلن صدیق بنای:
فضای سایبر یا همان سایبر اسپیس (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده می‌شود.

به نظر می رسد بکارگیری این اصطلاح در این زمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیق‌تر این اصطلاح نشان می‌دهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه  نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:

واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح "سایبرنتیک" توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر Norbert Wiener در کتابی با عنوان "سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین" در سال 1948 بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستم‌های انسانی، ماشینی (و کامپیوتر ها) است.

سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. در طی توسعه اینترنت واژه های ترکیبی بسیاری از این کلمه سایبر بوجود آمده است که به تعدادی از آنها اشاره می‌کنیم:

‍ فضای سایبر(Cyberspace)،شهروند سایبر (Cybercitizen)، پول سایبر (‍Cybercash)، فرهنگ سایبر (Cyberculture)، راهنمایی فضای سایبر (CyberCoach)، تجارت سایبر (Cyberbussiness)، کانال سایبر (Cyberchannel) و ....

واژه "فضای سایبر" را نخستین بار ویلیام گیبسون (William Gibson) نویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب نورومنسر Neuromancer در سال 1984 به کار برده است.

فضای سایبر در معنا به مجموعه‌هایی از ارتباطات درونی انسان‌ها از طریق کامپیوتر و وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی گفته می شود.

 یک سیستم آنلاین نمونه‌ای از فضای سایبر است که کاربران آن می‌توانند از طریق ایمیل با یکدیگر ارتباط بر قرارکنند. بر خلاف فضای واقعی، در فضای سایبر نیاز به جابجایی‌های فیزیکی نیست و کلیه اعمال فقط از طریق فشردن کلیدها یاحرکات ماوس صورت می‌گیرد.

این عدم جابجایی فیزیکی، محققان را واداشت که به مطالعه برخی شباهت‌های فضای سایبر با حالت های نا هشیاری، بخصوص حالت‌های ذهنی‌ای که در رویا ها ظاهر می‌شوند، بپردازند.

 آنان با الهام از گفته های یکی از رهبران بزرگ "ذن" به نام چانگ تزو (Chuang Tzu) برای تحقیقات خود در زمینه کشف شباهت‌هایی بین فضای سایبر و رویا بهره جسته اند. گفته می شود که:

"چانگ تزو شبی در خواب می بیند که یک پروانه شده است. وقتی بیدار می شود با  خود می اندیشد: آیا من مردی هستم که خواب می بیند پروانه شده است، یا اینکه  پروانه ای هستم که اکنون خواب می بیند  یک"مرد" شده است."

روند کاری یک کاربر کامپیوتر در فضای سایبر دقیقا نوعی یکی شدن یا محو شدن در درون واقعیتی متفاوت یعنی واقعیتی مجازی که ورای قوانین و واقعیت های واقعی است.

مانند یک رهبر ذن در هنگام مدیتیشن که با محیط اطراف خود به وحدت می رسد، کاربر کامپیوتر هم در هنگام کار در فضای مجازی با آن یکی می شود.

شما تقریبا بی حرکت و آرام می نشینید، چشمانتان روی پرده ای درخشان خیره می‌شود، اتاق کاملا تاریک است، تنها منبع نور در درون شما است و در حالیکه همه توجه و ذهنتان بر کلمات و تصاویر این پرده درخشان متمرکز است ، انگشتانتان کلیدهای کی بورد را می‌نوازد. در این لحظه دوست دارید با  ذهنیات و تصورات خود یگانه شوید . مرز بین دنیای درون و بیرون تقریبا ناپدید می‌شود و دیگر گذر زمان معنایی ندارد.

البته این سناریوی هر روز کاربران کامپیوتر نیست. زیرا اغلب اوقات ما  صرفا به جهت انجام کاری مشخص و بدون آنکه به درون جهان مجازی فرو رویم به صفحه کلید ضربه می زنیم اما اگر از استفاده های دم دستی کامپیوتر صرف نظر کنیم و از کاربران حرفه ایی و پروپاقرص کامپیوتر پرس و جو کنیم درخواهیم یافت که بسیاری از آن ها به راحتی لحظاتی را به یاد می‌آورند که گویی هیچ حائل و فاصله ای بین خود و کامپیوتر شان احساس نمی‌کردند.

در واقع می توان گفت که فضای سایبر گستره ایی از ذهن است که می تواند تمامی اشکال زندگی منطقی را بسط و معنا دهد. شما می توانید حالت های متنوع و متفاوت ذهنی را از قبیل تخیلات(خیالپردازی ها) خیالپروری ها، توهمات، حالات هیپنوتیستیک و سطوح گوناگونی از هوشیاری  را در فضای مجازی تجربه کنید.

تحت این چنین شرایط است که فضای سایبر همانند دنیای "رویا" می شود. دنیایی که وقتی ما به خواب فرو می رویم ، پدیدار می شود.

فضای سایبر را نمی توان تنها یک"بزرگ شاهراه اطلاعاتی" ساده دانست. زیرا تجربه ذهنی ما در فضای مجازی با تجربه ذهنی ما زمانی که بی هیچ هدف و ارزشی خیالبافی می کنیم، کاملا متفاوت است.

در واقع همانگونه که علم روانشناسی خواب شبانه را برای حفظ سلامتی، توسعه عاطفی و رشد شخصیت یک فرد ضروری می داند، این فضای مجازی هم بیش از هر چیز دیگری در خدمت روان انسان است. زیرا مرزهای بین وا قعیت های آگاهانه و نا آگاهانه را به هم نزدیک ساخته و می تواند درباره معنای "واقعیت" چیز هایی به ما بگوید.

محیط "په‌لیس" (Palace)  یک محیط چت گرافیکی است که ما برای این تحقیق آن را انتخاب کرده ایم. کاربران در این محیط می توانند برای برقراری ارتباط با دیگران از بین  صورتک های گرافیکی موجود در آن محیط، یک یا چند صورتک را برای باز نمایی شخص خود انتخاب کنند. این صورتک ها هر یک موقعیت یا حالت روانی خاصی را بیان می کند.

بعضی از این حالت های "رویاگونه" در محیط "په‌لیس" را می توان در دیگر فضاهای مجازی هم پیدا کرد. ولی تعدادی از این حالت های تنها در محیط "پلس" وجود دارند و کاملا بی نظیر و خاص هستند.

مهم تر از همه این است که محیط "په‌لیس" مانند رویا بسیار مجذوب کننده است. چرا که این محیط یک "تجربه بصری" جدی است. یک مثل قدیمی می‌گوید : "یک تصویر با ارزش تر از هزاران کلمه است ." علم روانشناسی هم تجربه بصری را  تجربه ای بسیار غنی و تصاویر و نمادها را زبان ناآگاهانه می نامند.   

برای درک و آشنایی بیشتر با این"تجربه بصری" باید از دیدگاه روانشناسی خواب، رویا و رویا بینی را مورد توجه قرار داد.

برخی از ویژگی های رویا و رویا بینی از دیدگاه روانشناسی را می توان به شرح زیر فهرست کرد:

- در رویا قوانین مرسوم زمان، مکان و مسافت اجرا نمی‌شود

- فردی که خواب می بیند می تواند مکررا از یک ماجرا به ماجرایی دیگری منتقل شود، بی آنکه روی زمین سفر کند. ممکن است فرد در خواب خود درگیر ماجرایی در تهران باشد اما بلافاصله درگیر ماجرایی در هاوایی گردد....

- در رویا حسی از مسافت یا مکان وجود ندارد، مسافت و مکان به مفهوم مادی تنها روی زمین خاکی معنا دارد .

-  همچنین کشش جاذبه زمین و آگاهی روزانه اغلب در رویا ناپدید می شوند.

- فرد می تواند چون جسمی شناور در فضا، در حال پریدن یا پرواز کردن باشد. دقیقا بر خلاف آنچه که به عنوان قوانین نیوتن به اثبات رسید است.

حالت های فوق در فضای سایبر در حد وسیع تری رخ می دهد. زیرا کاربران در آن فضا از قوانین و آگاهی های زمینی فرا تر می روند: آن ها  تنها با یک کلیک ساده بر روی نگاره‌ایی می توانند از مکانی به مکان دیگر انتقال یابند، بدون هیچ حرکتی در پاها یا چرخشی درچرخ ها و یا هیچ عاملی  که برای اثبات حرکت فرد وجود داشته باشد.

 این تنها یک تغییر بصری و روانی است که انتقال را نشان می دهد. در حالی‌که شما با وجودی مادی، درون اتاقی با انتخاب شخصی و کاملا بیدار نشسته اید. و آنچه که اتفاق می افتد مانند رویایی است که به شما احساسی از لذت و آسودگی می‌بخشد.

شاید زمانی نه چندان دور ما هم با این گفته چانگ تزو (Chuang Tzu) هم کلام شویم ؛ آیا این ما هستیم که در فضای سایبر به عنوان کاربر سیر می کنیم یا اینکه این فضای سایبر است ، که به عنوان بخشی از برنامه های خود ما را تعریف می کند ، کسی چه می داند؟

مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای روزنامه همشهری

انتخاب سردبیر

گزارش بانک جهانی از تغییر ارزش پول‌های ملی؛ وضعیت ریال

همشهری آنلاین: بانک جهانی از افت ۱.۵ درصدی ارزش ریال ایران در دومین ماه سال جاری میلادی خبر داد و اعلام کرد افت ارزش ریال ایران در این ماه از کاهش ارزش ۶ پول ملی دیگر کمتر بوده است.

مدال طلای الهه احمدی از مسابقات تیراندازی آلمان

همشهری آنلابن: الهه احمدی در تورنمنت بین‌المللی اروپا به مدال طلا رسید و نجمه خدمتی نقره گرفت.

رویارویی مجدد سنا با اوباما/ تلاش برای بازگشت مجدد تحریم‌ها

همشهری آنلاین: مجلس سنای آمریکا در ادامه تحت تاثیر قرار دادن مذاکرات هسته‌ای، این بار طرح اصلاحیه غیرالزام آور لایحه بودجه را تصویب کرد که هدف از آن تسهیل برقراری مجدد تحریم‌ها در صورت نقض توافق هسته‌ای از سوی ایران است.

تداوم حمله هوایی عربستان به مناطق مسکونی یمن/ درگیری در مرز دو کشور

همشهری آنلاین: هواپیماهای عربستان سعودی ساعات نخست صبح امروز (جمعه ۷ فروردین) بار دیگر حمله به مناطق مسکونی یمن را از سر گرفتند و غیرنظامیان ساکن در صنعا پایتخت این کشور را هدف قرار دادند.

کی‌روش: روح میلاد و حسین اینجاست

همشهری آنلاین: سرمربی تیم ملی فوتبال ایران تاکید کرد بازیکنانش شجاعانه مقابل شیلی جنگیده‌ و موفق به شکست این تیم شده‌اند.

نامه روحانی به روسای کشورهای عضو ۱+۵

همشهری آنلاین: رییس جمهور کشورمان در ادامه تلاش‌های فشرده برای تکمیل رایزنی‌های مرتبط با مسایل هسته‌ای و تحولات منطقه‌ای، با روسای جمهوری چین، روسیه و فرانسه و نخست وزیر انگلستان گفت‌وگو کرد.

انفجارهای قوی در صنعا؛ تشدید حملات عربستان

همشهری آنلاین: درحالی که عربستان و چند کشور عملیاتی نظامی در یمن را از چهارشنبه آغاز کرده‌اند، انفجارهای شدید شامگاه پنجشنبه صنعا پایتخت این کشور را لرزاند.

عکس روز: پیروزی درخشان فوتبال ایران در برابر شیلی

همشهری آنلاین: تیم ملی ایران در دیداری تدارکاتی تیم پرستاره شیلی را شکست داد. تیم ملی ایران از ساعت ۲۳:۳۰ دقیقه در بازی‌ای تدارکاتی به مصاف تیم ملی شیلی رفت و توانست با دو گل حریف پرستاره خود را شکست دهد.

تصاویر چهارمین شب عزاداری فاطمیه ۱۴۳۶ در حسینیه امام خمینی

همشهری آنلاین: چهارمین شب مراسم سوگواری دخت گرامی پیامبر اسلام، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها با حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی در حسینیه امام خمینی رحمه‌الله برگزار شد.

راز طول عمر امام زمان (عج) به روایت حجت‌الاسلام قرائتی

همشهری آنلاین: حجت‌الاسلام محسن قرائتی نوشت: اگر یک روزنامه‏ خارجى گفته باشد که یک ماهى در اقیانوس پیدا شده است که ۳ میلیون سال عمر دارد، مردم فوراً باور می‌کنند، اما اگر ۱۵۰ حدیث داشته باشیم که امام زمان (عج) زنده است و ۱۳۰۰ سال عمر دارد، مى‏‌گوید: از نظر علمى نمى‌‏شود!

هنرپیشه آمریکایی از ترس سرطان زیر تیغ جراحی رفت

همشهری آنلاین: آنجلینا جولی، بازیگر هالیوود برای پیشگیری از ابتلای احتمالی به سرطان، تخمدان‌ها و لوله‌های رحم خود را با جراحی برداشته است.

نیما پتگر ۹ فروردین در قطعه هنرمندان آرام می‌گیرد

همشهری آنلاین: پیکر نیما پتگر، هنرمند نقاش و استاد دانشگاه یک‌شنبه ۹ فروردین‌ماه تشییع و در قطعه هنرمندان به خاک سپرده می‌شود.

آزادراه تهران - شمال تا ایمن سازی کامل باز نمی‌شود

همشهری آنلاین: فرماندار چالوس گفت: تا زمانی که لاین شمال به جنوب آزادراه تهران ـ شمال ایمن‎سازی کامل نشود اجازه بازگشایی دائمی داده نمی‌شود.

رهبر جهانی کلیسای شرق آشوری درگذشت؛ نماینده آشوری‌ها تسلیت گفت

همشهری آنلاین: دبیرکل اتحادیه جهانی آشوریان از درگذشت پاتریک ماردنخای چهارم رهبر جهانی کلیسای شرق آشوری خبر داد.

شب رویایی؛ شیلی با دو گل فوتبال ایران را باور کرد

همشهری آنلاین: تیم ملی ایران در دیداری تدارکاتی تیم پرستاره شیلی را شکست داد. تیم ملی ایران از ساعت ۲۳:۳۰ دقیقه در بازی‌ای تدارکاتی به مصاف تیم ملی شیلی رفت و توانست با دو گل حریف پرستاره خود را شکست دهد.

پنجمین گردهمایی فرهنگی ایران و کره‌جنوبی برگزار شد

همشهری‌آنلاین: همزمان با فرا رسیدن نوروز ۹۴، حسن طاهریان سفیر جمهوری اسلامی ایران در کره‌جنوبی روز سه‌شنبه ۴ فرودین‌ با کیم این چال رئیس دانشگاه مطالعات خارجی دانشگاه‌ هانکوک ملاقات و در خصوص راهکارهای بسط و گسترش تبادلات علمی و دانشگاهی بین ایران و کره‌جنوبی بحث و گفتگو کرد.