دوشنبه 7 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 24 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 23 مرداد 1386 - 18:20:30 | کد مطلب: 28920 چاپ

مفاهیم: جی آی اس (GIS) چیست؟

دانش > دانش - همشهری آنلاین:
جی آی اس (GIS) یک سیستم الکترونیک برای کسب اطلاعات جغرافیایی است.

جی آی اس (Geographic information system) سیستمی است که با بهره‌گیری از آن، کلیه اطلاعات جمع‌آوری شده به صورت لایه لایه تهیه شده و پس از تفیک و کنترل داده‌ها کلیه اطلاعات توصیفی و مکانی مورد نیاز وارد سیستم می‌شود.

بدین وسیله علاوه بر دسترسی صحیح و سریع به داده‌های موردنیاز در یک حجم وسیع، امکان ارائه و به تصویرکشیدن اطلاعات مکانی و موضوعی در قالب نقشه، جدول و نمودار، ویرایش و بهنگام نمودن داده‌ها ونیز امکان استفاده از داده‌های موجود در جهت اهداف مختلف و براساس نیازهای گوناگون کاربران فراهم می‌گردد. همچنین زمینه‌ای برای شناساندن و معرفی قابلیت‌ها و پتانسیل‌های متعدد و در عین حال، تشخیص خلأ‌های مطالعاتی مناطق مختلف جغرافیایی ایجاد خواهد شد.

جی‌آی‌اس یک سیستم اطلاعاتی است که پردازش آن بر روی اطلاعات مکان مرجع یا اطلاعات جغرافیایی است و به کسب اطلاعات در رابطه با پدیده‌هایی می‌پردازد که به‌نحوی با موقعیت مکانی در ارتباط‌اند. به‌کارگیری این ابزار با امکان استفاده در شبکه‌های اطلاع‌رسانی جهانی، یکی از زمینه‌های مناسب و مساعد در جهت معرفی توان‌ها و استعدادهای کشور در سطح جهانی است.گسترش روزافزون شبکه کاربران این سیستم‌ها از جمله نکات اساسی است که می تواند به قابلیت‌ها و توانایی‌های این سیستم بیفزاید.

در حال حاضر از این سیستم‌ها بسته به نیازهای هر منطقه یا کشور در بخش‌های مختلف (مانند مطالعات زیست‌محیطی، برنامه‌ریزی شهری و شهرداری، خدمات ایمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیک شهری، تهیه نقشه‌های پایه، مدیریت کاربری اراضی، خدمات بانکی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب،گاز، و..) استفاده می‌شود و با گذشت زمان و توسعه سیستم‌ها، کاربرد جی‌آی‌اس به کلیه بخش‌های مرتبط با زمین گسترش یافته است.
 
تاریخچه ایجاد جی‌آی‌اس

اولین نمونه از یک جی‌آی‌اس ملّی، جی‌آی‌اس کانادا است که از اواخر1960 به این طرف ‌به صورت پیوسته مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه‌های 1970 و1980 میلادی پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در فناوری جی‌آی‌اس به وجود آمد، به طوری که عبارت «سیستم اطلاعات جغرافیایی» در مورد مجموعه ابزارهایی برای تحلیل و نمایش نقشه‌ها و ادغام فنون و شیوه‌های آماری و نقشه‌ای و کاربرد فراگیرتر آن، بویژه برای تحلیل تأثیرات وخط مشی‌های دولتی به کارگرفته شد.

در حالی‌که سابقه فناوری جی‌آی‌اس درکشورهای غربی ازجمله کانادا وآمریکا به بیش از40 سال می‌رسد، فناوری جی‌آی‌اس در اغلب کشورهای جهان سوم بسیار جوان است.

در ایران، اولین مرکزی که به طور رسمی استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی را در کشور آغاز کرد سازمان نقشه‌برداری کشور بود که در سال 1369 براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، عهده‌دار طرح به کارگیری این سیستم شد.

  فعالیت‌های اجرایی پروژه ایجاد سیستم اطلاعات جغرافیایی در وزارت صنایع و معادن، از فروردین 1371 آغاز گردید و هم‌اکنون از این سیستم به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌های آن استفاده می‌گردد.

از دیگر مؤسساتی که در زمینه این سیستم فعالیت می‌کنند می‌توان شهرداری تهران، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت جهاد کشاورزی، مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، و سازمان جنگل‌ها و مراتع را نام برد. در دانشگاه‌های کشور تاکنون از این سیستم، چنان که باید، به عنوان یک فناوری با قابلیت بسیار بالا برای در اختیار قراردادن طراحی پروژه‌ها و کاربرد آن در رشته‌های مختلف استفاده نگردیده است.

عناصراصلی تشکیل دهنده سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

جی‌آی‌اس بر روی هرمی با چهار طبقه زیربنایی ساخته شده است:
- سخت‌افزار: با توجه به مرحله‌ای که مطالعات در آن قرار دارد، کاربران می‌توانند از سخت‌افزارهای موجود در دسته‌بندی زیر استفاده نمایند:
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با ورود اطلاعات (صفحه کلید، رقومی‌کننده، اسکنر، و ...)،
٭ سخت افزارهای مرتبط با مدیریت اطلاعات (سخت‌افزارهای جانبی رایانه‌ها مانند ماوس، ...)،
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با خروج نتایج (چاپگرها، رسام‌ها، و ...).

- نرم افزار: برای راه اندازی جی‌آی‌اس برنامه رایانه‌ای لازم است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به «آرک اینفو»، «آرک ویو»، «اسپانز[8]»، «مپ اینفو[9]» اشاره نمود که دارای توابع عملیاتی متعدد در جهت تجزیه و تحلیل مسائل و محاسبات آماری هستند و عمدتاً توسط شرکت‌های بزرگ رایانه‌ای تولید می‌گردند.

هر یک از این نرم‌افزارها برای مطالعات خاصی برنامه‌ریزی شده و دارای محدودیت‌ها و محاسن خاص خود می‌باشند. در این پژوهش از دو نمونه از نرم‌افزارهای رایج این سیستم (یعنی‌«آرک اینفو» و «آرک ویو» استفاده شده است.

- اطلاعات: بدون اطلاعات نه هدفی وجود دارد و نه پیشنهادی. تمرکز توجه روی اطلاعات است. در واقع اکثر فعالیت‌ها برای اطلاعات انجام می‌شود، زیرا اطلاعات قلب جی‌آی‌اس را تشکیل می‌دهد. کیفیت اطلاعات یکی از مهم‌ترین موضوعات قابل توجه و اساسی می‌باشد. کیفیت اطلاعات در ارتباط مستقیم با دقت، صراحت، مبانی علمی، ترکیب اطلاعات، و تحلیل و مدلسازی است.

- سازمان و نیروی انسانی: مهم‌ترین بخش تشکیل‌دهنده جی‌آی‌اس می‌باشد، زیرا سازمان و نیروی انسانی است که عملیات جی‌آی‌اس را کنترل می‌کند. سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای بسیار قوی جی‌آی‌اس بدون پشتیباتی کادر متبحر، به کارآیی مناسب نخواهند رسید.  برای اجرای موفق سیستم، سازماندهی نیروهای متخصص و کارآمد که در جهت اجرا، بهینه نمودن و نهایتاً راهبری سیستم‌ها نقش‌های گوناگونی را ایفا می‌نمایند، الزامی است.

 فرآیند تحلیل اطلاعات در سیستم اطلاعات جغرافیایی

     جی‌آی‌اس یک سیستم رایانه‌ای است که چهار قابلیت اساسی را در رابطه با داده‌های زمین مرجع فراهم می‌آورد.
1. ورودی داده‌ها،
2. مدیریت داده‌ها،
3. پردازش و تحلیل داده‌ها،
4. خروجی داده‌ها.

کاربردها و توانایی‌های سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

بطور اجمال قابلیت‌های جی‌آی‌اس نسبت به سیستم‌های اطلاعاتی مشابه و روش‌های دستی را می‌توان به شرح زیر بیان داشت:
●  قابلیت جمع‌آوری، ذخیره، بازیابی و تجزیه و تحلیل اطلاعات با حجم زیاد؛
● قابلیت برقراری ارتباط بین اطلاعات جغرافیایی (نقشه) و اطلاعات غیرجغرافیایی(جداول اطلاعاتی) و ایجاد امکانات تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی با استفاده از اطلاعات غیرجغرافیایی و بالعکس؛
●  توانایی انجام طیف وسیعی از تحلیل‌ها مانند: روی هم قراردادن لایه‌ها، پیداکردن اشیای مختلف با استفاده از خاصیت نزدیکی آن‌ها به یک شی‌ء خاص، شبیه‌سازی، محاسبه تعداد دفعات وقوع یک حادثه در فاصله مشخص از نقطه یا نقاط معین، و ...؛
● داشتن دقت، کارآیی، سرعت عمل زیاد و سهولت در بهنگام‌سازی داده‌ها؛
●  توانایی انجام محاسبات آماری مانند محاسبه مساحت و محیط پدیده‌های مشخص شده؛
●  قابلیت ردیابی و بررسی تغییرات مکان‌های جغرافیایی در طول زمان؛
● قابلیت استفاده برای مکان‌یابی پروژه‌های مختلف.

برگرفته از تحقیق مهری صدیقی
عضو هیئت علمی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

انتخاب سردبیر

این «سردی‌ات می‌کند» دقیقاً یعنی چه؟!

همشهری آنلاین: اصطلاح «سردی کردن»، معمولاً برای دل‌درد، دل‌پیچه و گاهی هم حالت تهوع بعد از زیاده‌روی در مصرف خوراکی‌هایی با طبع سرد و خشک یا سرد و تر به کار می‌رود.

آشنایی با ۷ خاصیت آناناس

همشهری آنلاین: اگر دنبال راهی برای درمان ناخوشی‌های خود می‌گردید و درعین‌حال نمی‌خواهید بدنتان را انبار ترکیبات شیمیایی بکنید آناناس در خدمت شماست.

از گـوشه‌ای برون آ ای کو‌کب هدایت

امیرحسین صالحی: بین شلوغی‌های چهارراه استانبول، نرسیده به خیابان پرنور لاله زار، تابلوی سبز رنگی است که روی آن بزرگ نوشته شده «مسجد هدایت»؛ مسجدی که یک روز تکیه‌ای کوچک بوده ولی بعدها به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های انقلاب بدل می‌شود؛ مسجدی که آیت‌الله سیدمحمود طالقانی سخنرانی‌های خود را از آنجا آغاز کرد و هدایتگر جوانان پرشور دانشجو شد.

تیم ووشوی پارس جنوبی قهرمان تورنمنت ارمنستان شد

همشهری آنلاین: تیم ووشوی پارس جنوبی که به نمایندگی از ایران در تورنمنت بین‌المللی ارمنستان شرکت کرده بود، با کسب ۱۵ مدال طلا و ۲ نقره به عنوان قهرمانی این مسابقات دست یافت.

کتاب سال روابط‌ عمومی ایران ۹۳ منتشر شد

همشهری‌آنلاین: کتاب سال روابط عمومی۱۳۹۳ از سوی انجمن متخصصان روابط عمومی به بازار کتاب عرضه شده است.

پنجمین نشست تاریخ شفاهی مطبوعات ایران برگزار می‌شود

همشهری‌آنلاین: پنجمین نشست تاریخ شفاهی مطبوعات ایران روز دوشنبه ۷ اردیبهشت با حضور حسین بنی‌احمد، روزنامه‌نگار پرسابقه‌ی‌ کشورمان در فرهنگسرای رسانه برگزار می‌شود.

عکس روز: برشته کردن گندم سبز

همشهری آنلاین: کارگران فلسطینی روز یکشنبه ۲۶ آوریل (۶ اردیبهشت) ۲۰۱۵ در شهر جنین در کرانه غربی برای تولید «فریکه» خوشه‌های گندم را روی آتش می‌اندازند.

کتاب عکاسی ماکرو و کلوز‌آپ منتشر شد

همشهری‌آنلاین: ماکروگرافی و کلوز‌اپ (عکاسی از نمای نزدیک) دو نوع عکاسی بسیار مهم و حساس است که لزوم دقت و توجه به جزئیات را نسبت به سایر رشته‌های دیگر عکاسی بیشتر می‌طلبد.

استیون سیگال؛ سرکنسول روسیه در آمریکا

همشهری آنلاین: این روزها مساله معرفی استیون سیگال اکشن کار مشهور هالیوود از سوی ولادیمیر پوتین به عنوان نماینده روسیه در آمریکا به باراک اوباما مورد سوال قرار گرفته و چالش‌برانگیز شده است.

یمن زیر حمله از هوا، دریا و زمین

باوجود اعلام پایان عملیات نظامی عربستان علیه یمن توسط وزارت دفاع این کشور، یمن در ۴۸ ساعت گذشته تحت شدیدترین حملات از سوی جنگنده‌های ائتلاف عربی و همچنین حملات توپخانه‌ای و موشکی از روی دریا و همچنین از مناطق مرزی عربستان بوده‌است.

موج سرمایه‌گذاری خارجی در بورس واقعی یا غیرواقعی

مسئولان بازار سرمایه می‌گویند در ۲هفته اخیر سرمایه‌گذاران انگلیسی، کره‌ای، کویتی و افغانستانی در بورس تهران کد سهامداری گرفته‌اند

شاخص بورس ۳۳۱ واحد افت کرد

شاخص کل بورس تهران در مبادلات با ۳۳۱ واحد کاهش به ۶۶ هزارو ۲۰۸ واحد رسید و معادل ۰.۵۰ درصد کاهش یافت.

افزایش احتمال هت‌تریک خصوصی‌سازی

گمانه‌زنی‌های اولیه حاکی است به‌رغم جنجال‌های خبری، سهام استقلال و پرسپولیس در پایان مزایده سوم هم روی دست دولت باقی خواهد ماند.

تصادف / تصادم

در زبان فارسی برخی واژه‌ها چنان مکرر و پیوسته به صورت غلط به کار برده شده‌اند که بعید است بتوان این غلط‌های مصطلح را تصحیح کرد.

مصوبه شورا برای نرخ جدید خدمات بهشت‌ زهرا

اعضای شورای اسلامی شهر تهران اصلاحیه لایحه ساماندهی بهای خدمات قابل عرضه در سازمان بهشت زهرا(س) را که در ۱۳ آذرماه سال قبل از سوی شهرداری به شورای شهر ارائه شده بود، به تصویب رساندند.

مسواکی برای تشخیص بیماری

لندن>‌ پژوهشگران دانشگاه آکسفورد انگلستان مسواکی را طراحی کرده‌اند که مجهز به ریزتراشه‌های تشخیص بسیاری از بیماری‌ها به وسیله تحلیل ژنوم بیمار است.

نبرد با تروریست‌ها از غرب سوریه تا غرب عراق

نبرد ارتش و قوای نظامی عراق و سوریه با تروریست‌هایی که بخش‌هایی از خاک این دو کشور را اشغال کرده‌اند، دیروز درحالی ادامه یافت که کانون این مقابله اکنون از غرب سوریه تا غرب عراق گسترده شده‌است.

مجازات رنگ‌آمیزی چشمه آبگرم

سانتیاگو> هنرمند شیلیایی به‌خاطر ریختن کمی رنگ خوراکی داخل یک چشمه آبگرم به زندان افتاد.