چهارشنبه 8 بهمن 1393 | به روز شده: 19 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 23 مرداد 1386 - 17:20:30 | کد مطلب: 28920 چاپ

مفاهیم: جی آی اس (GIS) چیست؟

دانش > دانش - همشهری آنلاین:
جی آی اس (GIS) یک سیستم الکترونیک برای کسب اطلاعات جغرافیایی است.

جی آی اس (Geographic information system) سیستمی است که با بهره‌گیری از آن، کلیه اطلاعات جمع‌آوری شده به صورت لایه لایه تهیه شده و پس از تفیک و کنترل داده‌ها کلیه اطلاعات توصیفی و مکانی مورد نیاز وارد سیستم می‌شود.

بدین وسیله علاوه بر دسترسی صحیح و سریع به داده‌های موردنیاز در یک حجم وسیع، امکان ارائه و به تصویرکشیدن اطلاعات مکانی و موضوعی در قالب نقشه، جدول و نمودار، ویرایش و بهنگام نمودن داده‌ها ونیز امکان استفاده از داده‌های موجود در جهت اهداف مختلف و براساس نیازهای گوناگون کاربران فراهم می‌گردد. همچنین زمینه‌ای برای شناساندن و معرفی قابلیت‌ها و پتانسیل‌های متعدد و در عین حال، تشخیص خلأ‌های مطالعاتی مناطق مختلف جغرافیایی ایجاد خواهد شد.

جی‌آی‌اس یک سیستم اطلاعاتی است که پردازش آن بر روی اطلاعات مکان مرجع یا اطلاعات جغرافیایی است و به کسب اطلاعات در رابطه با پدیده‌هایی می‌پردازد که به‌نحوی با موقعیت مکانی در ارتباط‌اند. به‌کارگیری این ابزار با امکان استفاده در شبکه‌های اطلاع‌رسانی جهانی، یکی از زمینه‌های مناسب و مساعد در جهت معرفی توان‌ها و استعدادهای کشور در سطح جهانی است.گسترش روزافزون شبکه کاربران این سیستم‌ها از جمله نکات اساسی است که می تواند به قابلیت‌ها و توانایی‌های این سیستم بیفزاید.

در حال حاضر از این سیستم‌ها بسته به نیازهای هر منطقه یا کشور در بخش‌های مختلف (مانند مطالعات زیست‌محیطی، برنامه‌ریزی شهری و شهرداری، خدمات ایمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیک شهری، تهیه نقشه‌های پایه، مدیریت کاربری اراضی، خدمات بانکی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب،گاز، و..) استفاده می‌شود و با گذشت زمان و توسعه سیستم‌ها، کاربرد جی‌آی‌اس به کلیه بخش‌های مرتبط با زمین گسترش یافته است.
 
تاریخچه ایجاد جی‌آی‌اس

اولین نمونه از یک جی‌آی‌اس ملّی، جی‌آی‌اس کانادا است که از اواخر1960 به این طرف ‌به صورت پیوسته مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه‌های 1970 و1980 میلادی پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در فناوری جی‌آی‌اس به وجود آمد، به طوری که عبارت «سیستم اطلاعات جغرافیایی» در مورد مجموعه ابزارهایی برای تحلیل و نمایش نقشه‌ها و ادغام فنون و شیوه‌های آماری و نقشه‌ای و کاربرد فراگیرتر آن، بویژه برای تحلیل تأثیرات وخط مشی‌های دولتی به کارگرفته شد.

در حالی‌که سابقه فناوری جی‌آی‌اس درکشورهای غربی ازجمله کانادا وآمریکا به بیش از40 سال می‌رسد، فناوری جی‌آی‌اس در اغلب کشورهای جهان سوم بسیار جوان است.

در ایران، اولین مرکزی که به طور رسمی استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی را در کشور آغاز کرد سازمان نقشه‌برداری کشور بود که در سال 1369 براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، عهده‌دار طرح به کارگیری این سیستم شد.

  فعالیت‌های اجرایی پروژه ایجاد سیستم اطلاعات جغرافیایی در وزارت صنایع و معادن، از فروردین 1371 آغاز گردید و هم‌اکنون از این سیستم به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌های آن استفاده می‌گردد.

از دیگر مؤسساتی که در زمینه این سیستم فعالیت می‌کنند می‌توان شهرداری تهران، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت جهاد کشاورزی، مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، و سازمان جنگل‌ها و مراتع را نام برد. در دانشگاه‌های کشور تاکنون از این سیستم، چنان که باید، به عنوان یک فناوری با قابلیت بسیار بالا برای در اختیار قراردادن طراحی پروژه‌ها و کاربرد آن در رشته‌های مختلف استفاده نگردیده است.

عناصراصلی تشکیل دهنده سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

جی‌آی‌اس بر روی هرمی با چهار طبقه زیربنایی ساخته شده است:
- سخت‌افزار: با توجه به مرحله‌ای که مطالعات در آن قرار دارد، کاربران می‌توانند از سخت‌افزارهای موجود در دسته‌بندی زیر استفاده نمایند:
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با ورود اطلاعات (صفحه کلید، رقومی‌کننده، اسکنر، و ...)،
٭ سخت افزارهای مرتبط با مدیریت اطلاعات (سخت‌افزارهای جانبی رایانه‌ها مانند ماوس، ...)،
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با خروج نتایج (چاپگرها، رسام‌ها، و ...).

- نرم افزار: برای راه اندازی جی‌آی‌اس برنامه رایانه‌ای لازم است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به «آرک اینفو»، «آرک ویو»، «اسپانز[8]»، «مپ اینفو[9]» اشاره نمود که دارای توابع عملیاتی متعدد در جهت تجزیه و تحلیل مسائل و محاسبات آماری هستند و عمدتاً توسط شرکت‌های بزرگ رایانه‌ای تولید می‌گردند.

هر یک از این نرم‌افزارها برای مطالعات خاصی برنامه‌ریزی شده و دارای محدودیت‌ها و محاسن خاص خود می‌باشند. در این پژوهش از دو نمونه از نرم‌افزارهای رایج این سیستم (یعنی‌«آرک اینفو» و «آرک ویو» استفاده شده است.

- اطلاعات: بدون اطلاعات نه هدفی وجود دارد و نه پیشنهادی. تمرکز توجه روی اطلاعات است. در واقع اکثر فعالیت‌ها برای اطلاعات انجام می‌شود، زیرا اطلاعات قلب جی‌آی‌اس را تشکیل می‌دهد. کیفیت اطلاعات یکی از مهم‌ترین موضوعات قابل توجه و اساسی می‌باشد. کیفیت اطلاعات در ارتباط مستقیم با دقت، صراحت، مبانی علمی، ترکیب اطلاعات، و تحلیل و مدلسازی است.

- سازمان و نیروی انسانی: مهم‌ترین بخش تشکیل‌دهنده جی‌آی‌اس می‌باشد، زیرا سازمان و نیروی انسانی است که عملیات جی‌آی‌اس را کنترل می‌کند. سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای بسیار قوی جی‌آی‌اس بدون پشتیباتی کادر متبحر، به کارآیی مناسب نخواهند رسید.  برای اجرای موفق سیستم، سازماندهی نیروهای متخصص و کارآمد که در جهت اجرا، بهینه نمودن و نهایتاً راهبری سیستم‌ها نقش‌های گوناگونی را ایفا می‌نمایند، الزامی است.

 فرآیند تحلیل اطلاعات در سیستم اطلاعات جغرافیایی

     جی‌آی‌اس یک سیستم رایانه‌ای است که چهار قابلیت اساسی را در رابطه با داده‌های زمین مرجع فراهم می‌آورد.
1. ورودی داده‌ها،
2. مدیریت داده‌ها،
3. پردازش و تحلیل داده‌ها،
4. خروجی داده‌ها.

کاربردها و توانایی‌های سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

بطور اجمال قابلیت‌های جی‌آی‌اس نسبت به سیستم‌های اطلاعاتی مشابه و روش‌های دستی را می‌توان به شرح زیر بیان داشت:
●  قابلیت جمع‌آوری، ذخیره، بازیابی و تجزیه و تحلیل اطلاعات با حجم زیاد؛
● قابلیت برقراری ارتباط بین اطلاعات جغرافیایی (نقشه) و اطلاعات غیرجغرافیایی(جداول اطلاعاتی) و ایجاد امکانات تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی با استفاده از اطلاعات غیرجغرافیایی و بالعکس؛
●  توانایی انجام طیف وسیعی از تحلیل‌ها مانند: روی هم قراردادن لایه‌ها، پیداکردن اشیای مختلف با استفاده از خاصیت نزدیکی آن‌ها به یک شی‌ء خاص، شبیه‌سازی، محاسبه تعداد دفعات وقوع یک حادثه در فاصله مشخص از نقطه یا نقاط معین، و ...؛
● داشتن دقت، کارآیی، سرعت عمل زیاد و سهولت در بهنگام‌سازی داده‌ها؛
●  توانایی انجام محاسبات آماری مانند محاسبه مساحت و محیط پدیده‌های مشخص شده؛
●  قابلیت ردیابی و بررسی تغییرات مکان‌های جغرافیایی در طول زمان؛
● قابلیت استفاده برای مکان‌یابی پروژه‌های مختلف.

برگرفته از تحقیق مهری صدیقی
عضو هیئت علمی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

انتخاب سردبیر

الزام بانک‌ها به پرداخت عوارض شهری

مهم‌ترین مصوبه شورای شهر اختصاص به تصویب اخذ عوارض از شعب بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری داشت.

سومین روز رشد شاخص بورس با دوپینگ‌های دستوری

دست‌های پنهان، در جریان دادوستدهای روز سه‌شنبه بورس تهران، بار دیگر شاخص را با انجام معاملات بلوکی بر سهام شرکت‌های بزرگ، برای سومین روز متوالی مثبت کردند.

شاخص بورس؛ واقعی یا غیرواقعی؟

سروش خسروی: شاخص بورس این روزها نوسان‌های عجیب و غریبی دارد.

نسل‌جدید چرخ‌های برقی

نیـــویـــورک> ‌تـــک‌چــرخـه‌هـا و دوچرخه‌هایی که به اندازه یک اسکیت‌بورد کوچک هستند با یک‌بار شارژ باتری کاربر را تا ۱۱ کیلومتر جابه‌جا می‌کنند.

ترکیب نقاشی و اشیای واقعی

نیویورک> نقاش آمریکایی با بهره‌بردن از اشیا ساده و روزمره با نقاشی اطراف آنها ماهیت ذهنی این اشیا را برای بیننده تغییر می‌دهد تا جایی که در برخی از نقاشی‌های او در نگاه نخست نمی‌توان به ماهیت اصلی شیء پی‌برد.

هفت خاطره، هفتاد سال نوجوانی

عباس تربن: همه‌ی آدم‌های معروف یک روز نوجوان بوده‌اند و از دوران نوجوانی‌شان کلی خاطره‌ی رنگ‌وارنگ دارند.

مذاکرات ۴ ساعته اوباما در ریاض

محمد کرباسی: شاید هیچ‌وقت آمریکا و عربستان مانند دوران ریاست‌جمهوری اوباما با هم اختلاف نداشته‌اند اما روزگذشته رئیس‌جمهور آمریکا در سفری بی‌سابقه با صف بلندی از مقام‌های فعلی و سابق آمریکا به ریاض رفت تا نشان دهد کشورش هنوز بر ادامه همکاری‌ها با عربستان در میان همه اختلاف‌ها پافشاری دارد.

جدال خونین خیاط وظیفه‌شناس با آدم‌ربایان

مرد خیاط با دیدن ۲ جوان که در تاریکی شب قصد ربودن دختری را داشتند به کمک او شتافت و در جدال با مهاجمان، دختر جوان را نجات داد. این مرد اما خبر نداشت که مردان شرور کینه او را به دل گرفته‌ و برای انتقام‌جویی، نقشه خونینی طراحی کرده‌اند.

سارق فراموشکار سراغ طعمه قبلی‌اش رفت

دزد حواس پرت وقتی برای دومین‌بار سوار خودروی یکی از طعمه‌هایش شد پیش از اجرای سرقت به دام افتاد.

سرقت‌های دزد سابقه‌دار در استخرهای مردانه

طعمه‌های دزد حرفه‌ای زمانی که در استخر سرگرم شنا بودند خبر نداشتند که او کمد لباس‌شان را خالی کرده است.

اوباما هند را به مقصد عربستان ترک کرد

همشهری‌آنلاین: باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا امروز سه‌شنبه ۷ بهمن دهلی نو، پایتخت هند را به مقصد ریاض، پایتخت عربستان سعودی ترک کرد.

تهران شهر دوستدار کودک

همشهری و دوچرخه، مدتی پیش (۲۲ دی ۱۳۹۳)، مهمان داشتند. مرتضی طلایی، نائب رئیس شورای شهر تهران هنگام بازدید از مؤسسه‌ی همشهری، از نشریه‌ی دوچرخه نیز دیدن کرد.

فصل آخر تابستان با داستان

تابستان امسال شهر کتاب مرکزی با همکاری نشریه‌ی دوچرخه، مسابقه‌ی کتاب‌خوانی «تابستان با داستان» را برگزار کرد. در این مسابقه هر ماه تعدادی کتاب معرفی می‌شدتا شما بخوانید و خلاصه‌ کنید.

دیدار یار مهربان، در بوستان گفت‌وگو

تا امروز (هفتم بهمن) فرصت داشتید به نمایشگاه یاد یار مهربان سر بزنید. دوازدهمین دوره از نمایشگاه کتاب «یاد یار مهربان» از اول بهمن کار خود را شروع کرد و تا هفتم بهمن ۱۳۹۳ در بوستان گفت‌وگو دایر بود.

خواب دیدم مرا از چهارسو صدا می‌کنی

یاسمن رضائیان: بازگشت گذشته روند عجیبی دارد. شبیه به ساعتی می‌ماند که بی‌وقفه به عقب بر‌می‌گردد و تو مرتب از زمان خودت دور و دورتر می‌شوی.

درگیری پلیس و معترضان در پایتخت کوزوو

همشهری آنلاین: نیروهای پلیس ضد شورش و معترضان روز سه شنبه در پریشتینا پایتخت کوزوو درگیر شدند.