دوشنبه 10 شهریور 1393 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 23 مرداد 1386 - 18:20:30 | کد مطلب: 28920 چاپ

مفاهیم: جی آی اس (GIS) چیست؟

دانش > دانش - همشهری آنلاین:
جی آی اس (GIS) یک سیستم الکترونیک برای کسب اطلاعات جغرافیایی است.

جی آی اس (Geographic information system) سیستمی است که با بهره‌گیری از آن، کلیه اطلاعات جمع‌آوری شده به صورت لایه لایه تهیه شده و پس از تفیک و کنترل داده‌ها کلیه اطلاعات توصیفی و مکانی مورد نیاز وارد سیستم می‌شود.

بدین وسیله علاوه بر دسترسی صحیح و سریع به داده‌های موردنیاز در یک حجم وسیع، امکان ارائه و به تصویرکشیدن اطلاعات مکانی و موضوعی در قالب نقشه، جدول و نمودار، ویرایش و بهنگام نمودن داده‌ها ونیز امکان استفاده از داده‌های موجود در جهت اهداف مختلف و براساس نیازهای گوناگون کاربران فراهم می‌گردد. همچنین زمینه‌ای برای شناساندن و معرفی قابلیت‌ها و پتانسیل‌های متعدد و در عین حال، تشخیص خلأ‌های مطالعاتی مناطق مختلف جغرافیایی ایجاد خواهد شد.

جی‌آی‌اس یک سیستم اطلاعاتی است که پردازش آن بر روی اطلاعات مکان مرجع یا اطلاعات جغرافیایی است و به کسب اطلاعات در رابطه با پدیده‌هایی می‌پردازد که به‌نحوی با موقعیت مکانی در ارتباط‌اند. به‌کارگیری این ابزار با امکان استفاده در شبکه‌های اطلاع‌رسانی جهانی، یکی از زمینه‌های مناسب و مساعد در جهت معرفی توان‌ها و استعدادهای کشور در سطح جهانی است.گسترش روزافزون شبکه کاربران این سیستم‌ها از جمله نکات اساسی است که می تواند به قابلیت‌ها و توانایی‌های این سیستم بیفزاید.

در حال حاضر از این سیستم‌ها بسته به نیازهای هر منطقه یا کشور در بخش‌های مختلف (مانند مطالعات زیست‌محیطی، برنامه‌ریزی شهری و شهرداری، خدمات ایمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیک شهری، تهیه نقشه‌های پایه، مدیریت کاربری اراضی، خدمات بانکی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب،گاز، و..) استفاده می‌شود و با گذشت زمان و توسعه سیستم‌ها، کاربرد جی‌آی‌اس به کلیه بخش‌های مرتبط با زمین گسترش یافته است.
 
تاریخچه ایجاد جی‌آی‌اس

اولین نمونه از یک جی‌آی‌اس ملّی، جی‌آی‌اس کانادا است که از اواخر1960 به این طرف ‌به صورت پیوسته مورد استفاده قرار گرفته است. در دهه‌های 1970 و1980 میلادی پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در فناوری جی‌آی‌اس به وجود آمد، به طوری که عبارت «سیستم اطلاعات جغرافیایی» در مورد مجموعه ابزارهایی برای تحلیل و نمایش نقشه‌ها و ادغام فنون و شیوه‌های آماری و نقشه‌ای و کاربرد فراگیرتر آن، بویژه برای تحلیل تأثیرات وخط مشی‌های دولتی به کارگرفته شد.

در حالی‌که سابقه فناوری جی‌آی‌اس درکشورهای غربی ازجمله کانادا وآمریکا به بیش از40 سال می‌رسد، فناوری جی‌آی‌اس در اغلب کشورهای جهان سوم بسیار جوان است.

در ایران، اولین مرکزی که به طور رسمی استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی را در کشور آغاز کرد سازمان نقشه‌برداری کشور بود که در سال 1369 براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، عهده‌دار طرح به کارگیری این سیستم شد.

  فعالیت‌های اجرایی پروژه ایجاد سیستم اطلاعات جغرافیایی در وزارت صنایع و معادن، از فروردین 1371 آغاز گردید و هم‌اکنون از این سیستم به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌های آن استفاده می‌گردد.

از دیگر مؤسساتی که در زمینه این سیستم فعالیت می‌کنند می‌توان شهرداری تهران، وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت جهاد کشاورزی، مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، و سازمان جنگل‌ها و مراتع را نام برد. در دانشگاه‌های کشور تاکنون از این سیستم، چنان که باید، به عنوان یک فناوری با قابلیت بسیار بالا برای در اختیار قراردادن طراحی پروژه‌ها و کاربرد آن در رشته‌های مختلف استفاده نگردیده است.

عناصراصلی تشکیل دهنده سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

جی‌آی‌اس بر روی هرمی با چهار طبقه زیربنایی ساخته شده است:
- سخت‌افزار: با توجه به مرحله‌ای که مطالعات در آن قرار دارد، کاربران می‌توانند از سخت‌افزارهای موجود در دسته‌بندی زیر استفاده نمایند:
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با ورود اطلاعات (صفحه کلید، رقومی‌کننده، اسکنر، و ...)،
٭ سخت افزارهای مرتبط با مدیریت اطلاعات (سخت‌افزارهای جانبی رایانه‌ها مانند ماوس، ...)،
٭ سخت‌افزارهای مرتبط با خروج نتایج (چاپگرها، رسام‌ها، و ...).

- نرم افزار: برای راه اندازی جی‌آی‌اس برنامه رایانه‌ای لازم است. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به «آرک اینفو»، «آرک ویو»، «اسپانز[8]»، «مپ اینفو[9]» اشاره نمود که دارای توابع عملیاتی متعدد در جهت تجزیه و تحلیل مسائل و محاسبات آماری هستند و عمدتاً توسط شرکت‌های بزرگ رایانه‌ای تولید می‌گردند.

هر یک از این نرم‌افزارها برای مطالعات خاصی برنامه‌ریزی شده و دارای محدودیت‌ها و محاسن خاص خود می‌باشند. در این پژوهش از دو نمونه از نرم‌افزارهای رایج این سیستم (یعنی‌«آرک اینفو» و «آرک ویو» استفاده شده است.

- اطلاعات: بدون اطلاعات نه هدفی وجود دارد و نه پیشنهادی. تمرکز توجه روی اطلاعات است. در واقع اکثر فعالیت‌ها برای اطلاعات انجام می‌شود، زیرا اطلاعات قلب جی‌آی‌اس را تشکیل می‌دهد. کیفیت اطلاعات یکی از مهم‌ترین موضوعات قابل توجه و اساسی می‌باشد. کیفیت اطلاعات در ارتباط مستقیم با دقت، صراحت، مبانی علمی، ترکیب اطلاعات، و تحلیل و مدلسازی است.

- سازمان و نیروی انسانی: مهم‌ترین بخش تشکیل‌دهنده جی‌آی‌اس می‌باشد، زیرا سازمان و نیروی انسانی است که عملیات جی‌آی‌اس را کنترل می‌کند. سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای بسیار قوی جی‌آی‌اس بدون پشتیباتی کادر متبحر، به کارآیی مناسب نخواهند رسید.  برای اجرای موفق سیستم، سازماندهی نیروهای متخصص و کارآمد که در جهت اجرا، بهینه نمودن و نهایتاً راهبری سیستم‌ها نقش‌های گوناگونی را ایفا می‌نمایند، الزامی است.

 فرآیند تحلیل اطلاعات در سیستم اطلاعات جغرافیایی

     جی‌آی‌اس یک سیستم رایانه‌ای است که چهار قابلیت اساسی را در رابطه با داده‌های زمین مرجع فراهم می‌آورد.
1. ورودی داده‌ها،
2. مدیریت داده‌ها،
3. پردازش و تحلیل داده‌ها،
4. خروجی داده‌ها.

کاربردها و توانایی‌های سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی

بطور اجمال قابلیت‌های جی‌آی‌اس نسبت به سیستم‌های اطلاعاتی مشابه و روش‌های دستی را می‌توان به شرح زیر بیان داشت:
●  قابلیت جمع‌آوری، ذخیره، بازیابی و تجزیه و تحلیل اطلاعات با حجم زیاد؛
● قابلیت برقراری ارتباط بین اطلاعات جغرافیایی (نقشه) و اطلاعات غیرجغرافیایی(جداول اطلاعاتی) و ایجاد امکانات تجزیه و تحلیل اطلاعات جغرافیایی با استفاده از اطلاعات غیرجغرافیایی و بالعکس؛
●  توانایی انجام طیف وسیعی از تحلیل‌ها مانند: روی هم قراردادن لایه‌ها، پیداکردن اشیای مختلف با استفاده از خاصیت نزدیکی آن‌ها به یک شی‌ء خاص، شبیه‌سازی، محاسبه تعداد دفعات وقوع یک حادثه در فاصله مشخص از نقطه یا نقاط معین، و ...؛
● داشتن دقت، کارآیی، سرعت عمل زیاد و سهولت در بهنگام‌سازی داده‌ها؛
●  توانایی انجام محاسبات آماری مانند محاسبه مساحت و محیط پدیده‌های مشخص شده؛
●  قابلیت ردیابی و بررسی تغییرات مکان‌های جغرافیایی در طول زمان؛
● قابلیت استفاده برای مکان‌یابی پروژه‌های مختلف.

برگرفته از تحقیق مهری صدیقی
عضو هیئت علمی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

انتخاب سردبیر

خانه تاریخی متین دفتری از فهرست آثار ملی خارج شد

خانه تاریخی متین دفتری که در بهمن‌ماه سال ۸۲به فهرست آثار ملی کشور افزوده شد با رأی دیوان عدالت اداری از این فهرست خارج شد.

شش زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در یزد ثبت شده است

همشهری آنلاین: معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست یزد گفت: تاکنون شش زیستگاه رسمی یوزپلنگ آسیایی در این استان ثبت شده است.

رویکرد روبه‌جلو در کمیته اجتماعی شورای شهر تهران

فاطمه دانشور پس از یک سال عضویت در شورای شهر و ریاست کمیته اجتماعی شورا گفت: تلاش‌های ما در کمیته اجتماعی باعث شد تا در برنامه ۵ساله دوم شهرداری طرح‌هایی را بگنجانیم که ازجمله آنها ساخت سامانسراها و مراکز ترک اعتیاد ویژه کودکان، واگذاری فعالیت‌های اجتماعی به سازمان‌های مردم نهاد، توجه ویژه به توسعه کارآفرینی، تحکیم بنیان خانواده و فرزندپروری و... بود.

نان و برنج تیره بخورید

همشهری آنلاین: یک کارشناس تغذیه گفت: بهتر است از نان و برنج‌های تیره سبوس‌دار استفاده شود.

شکست تیم ملی ایران در روز دوم مقابل بزریل

همشهری آنلاین: تیم ملی ایران در دومین دیدار جهانی خود مقابل برزیل متوقف شد.

دانشگاه فردوسی مشهد فاتح المپیاد دوازدهم شد

همشهری آنلاین: آئین اختتامیه دوازدهمین المپیاد فرهنگی ورزشی دانشجویان پسر دانشگاه‌های کشور با معرفی قهرمانان و خاموش شدن مشعل این بازی‌ها در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد.

تیم کشتی فرنگی ایران قهرمان مسابقات پیشکسوتان جهان شد

همشهری آنلاین: تیم ملی کشتی فرنگی پیشکسوتان با کسب ۲۲ مدال قهرمان رقابت‌های جهانی در بلگراد صربستان شد.

نفرات برتر دور اول اسلالوم کشور معرفی شدند

همشهری آنلاین: رقابت‌های اسلالوم دستجات آزاد کشور در سه کلاس به میزبانی استان مرکزی برگزار شد.

بهنام اسبقی به مدال برنز رسید

همشهری آنلاین: در پایان آخرین روز از مسابقات قزاقستان، بهنام اسبقی، مدال برنز وزن ۶۸- کیلوگرم را به دست آورد.

ضرورت فعال‌سازی‌ شورای‌عالی جوانان

مهرداد بذرپاش: ایجاد سازمانی مستقل برای جوانان امر مطلوبی است، به این شرط که آن سازمان اختیارات کافی و ضمانت اجرایی برای تحقق برنامه‌هایش داشته باشد.

انتخاب دومین هیأت رئیسه شورای چهارم شهر؛ ۱۱ شهریور

۹ شهریور همه کسانی که اخبار شورای شهر تهران را پیگیری می‌کردند به‌دنبال این بودند که ببینند چه‌کسی ریاست سال دوم شورای چهارم را برعهده می‌گیرد؛ اینکه آیا احمد مسجدجامعی در سال دوم بازهم رئیس شورای شهر تهران است یا مهدی چمران پس از یک‌سال دوری از این سمت،دوباره بر کرسی ریاست شورا تکیه می‌زند؟

بازار طلا و ارز در راه بازگشت به آرامش

بازار طلا و ارز در نخستین روز هفته با یک شوک جزئی مواجه شد تا قیمت دلار به ۳هزار و ۱۶۰ تومان برسد و سکه تمام بهار آزادی نیز تا ۹۵۰ هزار تومان افزایش یابد.

پیشنهاد نرخ سود بانکی متغیر برای وام مسکن

مشاور وزیر راه و شهرسازی متغیر شدن نرخ سود برای وام مسکن را پیشنهاد کرد.

ناآرامی در سوئد

درگیری میان هواداران و مخالفان افراط‌گراها و نازی‌ها در استکهلم پایتخت سوئد، ده‌ها زخمی به‌جا گذاشت.

ورشکستگی آبی

عیسی کلانتری: علت بحران کنونی آب کشاورزی به ۲ موضوع سوء مدیریت در تخصیص و استفاده از آب با وزن۸۵درصدی و دیگری مسائل اقلیم و تا حدودی تغییر آب و هوا، کاهش بارندگی و افزایش تبخیر با سهم ۱۵درصدی است.

شرکت‌های بورس ۳۲۷ هزارمیلیارد ریال سود تقسیم کردند

شرکت‌های بورس در مجامع امسال ۳۲۷ هزار میلیارد ریال از درآمد خود را میان سهامداران تقسیم کردند.

نزول ۱۶۳ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات ۱۶۳ واحد کاهش یافت و به ۷۲ هزارو ۷۷۸ واحد رسید.

۴۵ هزارشرکت روی تابلوی بورس‌های جهان

فدراسیون جهانی بورس‌ها گزارش داد:حجم تقاضا برای ورود شرکت‌ها به بورس‌های دنیا روزبه‌روز در حال افزایش است، جالب‌تر اینکه میزان مبادلات بین‌المللی بورس‌های دنیا از طریق پذیرش شرکت‌های یکدیگر و مبادله سهام خارجی نیز با سرعت در حال گسترش است، براساس آمار این فدراسیون، بورس سنگاپور رفته رفته به یک غول بزرگ که پذیرای سهام بسیاری از شرکت‌های خارجی است تبدیل می‌شود.