دوشنبه 14 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 53 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 21 آذر 1390 - 23:27:28 | کد مطلب: 153620 چاپ

آشنایی با مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر - خوزستان

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شد. این مجموعه در مجاورت شهر شوشتر در استان خوزستان قرار دارد

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

 

این مجموعه از بی نظیرترین نمونه‌هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

more  سازه‌های آبی شوشتر جهانی شد

در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند.

در قسمت انتهایی ضلع غربی این مجموعه، سیکا قرار دارد که دسترسی به فضای درون آن از طریق چند پله دستکند میسر است.

درون این فضا یک حوض 8 ضلعی با کانال‌های کوچک به چشم می‌خورد. آب این حوض از طریق یک جوی که از دیواره سیکا خارج می‌شود تأمین و از طریق دو کانال کوچک به درون رودخانه هدایت می‌شود.

این مجموعه جزئی از کانال‌های آبرسانی به آسیاب‌ها بوده که بعدها در دوره قاجار و در زمان حکومت محتشم (از حکام محلی) سدی در این مکان زده شده و در این مکان آب از یک قسمت داخل و وارد یک 8 ضلعی گود شده و سپس از این 8 ضلعی وارد دو کانال و از آنجا وارد رودخانه می‌شود.

در مورد معنای «سیکا» نظرات متفاوتی ارائه شده است. لغت نامه دهخدا سیکا را نوعی مرغابی یا نوعی درخت و قومی از هندوان دارای مهب وشنو که شعبه‌ای از آیین بودائیست معرفی می‌کند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.

این محوطه مجموعه‌ای از سد، تونل‌ها، کانال‌های فرعی و آسیاب‌های آبی است که به صورت یک مجموعه صنعتی- اقتصادی بوده و جزئی از مجموعه بزرگ «سازه‌های آبی شوشتر» می‌باشد که در کتب تاریخی مکرراً به آن اشاره شده است.

اساس کار مجموعه به این صورت است که سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب را برای آبگیری 3 تونل حفر شده در تخته سنگ بالا می‌آورد.

تونل‌های سه گانه، آب را به مجموعه هدایت می‌کنند و به کانال‌های متعددی تقسیم می‌شوند که پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ها، آب به صورت آبشارهایی به محوطه‌ای حوضچه مانند سرازیر می‌شود.

یکی از ویژگی‌های بسیار بارز مجموعه آسیاب‌ها و آبشارها مجاورت آن با بافت تاریخی شهر شوشتر است. این محوطه علاوه بر استفاده‌های صنعتی، در ایام کم آبی نیز، آب مورد نیاز ساکنین را تأمین می‌نمود.

یک ویژگی بسیار زیبا و منحصر بفرد بصری نیز که در این مجموعه وجود دارد و جلوه‌ای خاص به آن می‌بخشد این است که آب حاصل از پساب آسیاب‌ها به صورت آبشارهای مصنوعی زیبا به محوطه‌ای حوضچه مانند می‌ریزد که منظره‌ای چشم‌نواز و دل‌انگیز را در مقابل دیدگان هر بیننده بوجود می‌آورد.

همچنین در محوطه پشت بند که محل آبگیری 3 تونل معروف «سه کوره»، «دهانه شهر» و «بلیتی» است نیز چشم انداز زیبایی به چشم می‌خورد.

تونل‌های سه گانه در پشت «پل بند گرگر»، وظیفه انتقال حجم معینی از آب را برای به حرکت درآوردن پره‌های آسیاب برعهده داشته‌اند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی‌نظیر است.

با توجه به اهمیت شهر شوشتر در برهه‌هایی از تاریخ و توجه ویژه به احداث تأسیسات آبی در این منطقه که از فنون مهندسی پیچیده‌ای سود می‌جوید، ما را در نتیجه نهایی مصمم می‌نماید که احداث آسیاب‌ها را متعلق به دوران کهن و حتی هم عصر با ساسانیان بدانیم.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در سال 1377 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2181 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

همچنین مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی شد و در نشست سالانه اعضای این کمیته در سال ۲۰۰۹ با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت جهانی رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

نزول سنگین شاخص

با نزول ۵۴۵ واحدی شاخص کل بورس در مبادلات بار دیگر این شاخص در خطر نزول به کانال ۶۴ هزار واحد قرار گرفت.

گره کور سهام عدالت چگونه باز می‌شود؟

علی طیب‌نیا وزیر اقتصاد در وبلاگ شخصی‌اش از ۸ ابرپروژه پیشنهادی خود رونمایی کرد.

مسابقه تنیس داخل آکواریوم

دوبی‌: معمار لهستانی در دوبی استادیوم تنیسی خواهد ساخت که در واقع آکواریوم غول‌آسایی آن‌را احاطه می‌کند.

برخورد ناکافی با مؤسسات غیرمجاز

دکتر محمد رضا پورابراهیمی: پیشنهاد تعدادی از نمایندگان مجلس در قالب طرح یک‌فوریتی قانون عملیات بانکداری بدون ربا به‌ویژه نحوه برخورد و مجازات مؤسسات غیرمجاز مالی و اعتباری نیازمند کار کارشناسی بیشتر و دقیق‌تر است، چرا که این طرح باید در کمیسیون‌های تخصصی مجلس مورد بحث قرار گیرد و با دریافت نظرات کارشناسی تصمیم قانونی کارآمد و اثربخشی گرفته شود.

خدمات ویژه حمل‌ونقل عمومی تهران به فرهنگی‌ترین فعالیت پایتخت

حمل‌ونقل عمومی پایتخت برنامه ویژه‌ای برای ایام برگزاری بیست و هشتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب در محل مصلای امام خمینی(ره) تدارک دیده است.

۳۵ سال بخشش تمام درآمد

چنای: مرد هندی که تنها شغل او کتابداری در یک دانشگاه است، در ۳۵ سال گذشته تمام درآمد خود را صرف امور خیریه کرده است.

پژوهش درباره جیمز باند؛ محور پایان نامه کارشناسی ارشد

همشهری آنلاین: یک پایان‌نامه با عنوان "سینمای جاسوسی بریتانیا، مطالعه موردی پرفروش ترین فیلم جیمزباند" توسط دانشجوی کارشناسی ارشد مهرناز نظاری دفاع شد

فیلم سیاه جعلی برای گرفتن حضانت دختر

مرد جوان با تهیه فیلم سیاه جعلی وانمود کرد که همسرش به او خیانت کرده تا حضانت دختر۵ ساله‌اش را بگیرد اما دستش رو شد.

گزارش وضعیت هوای کشور در ۱۴ اردیبهشت

همشهری آنلاین: سازمان هواشناسی وزش باد و بارش پراکنده در برخی از نقاط کشور را پیش‌بینی کرد.

حق‌السکوت میلیونی سردسته باند، پشت میله‌های زندان

وقتی سردسته باند کلاهبرداری از خریداران آهن به زندان افتاد، ۲ همدستش شگرد جدیدی برای کلاهبرداری طراحی کردند.

نیروی زمینی عربستان وارد یمن شد

همشهری آنلاین: خبرگزاری فرانسه از ورود نیروی زمینی عربستان به یمن خبر داد.

قرص برنج قاتل ۹۳ مازندرانی در سال ۹۳

همشهری آنلاین: مدیر‌کل پزشکی قانونی مازندران از ۹۳ نفر فوتی‌ ناشی از قرص برنج در سال گذشته خبر داد و افزود: از این تعداد ۵۶ نفر متاهل و مابقی مجرد بوده‌اند.