چهارشنبه 7 مرداد 1394 | به روز شده: 17 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 21 آذر 1390 - 23:27:28 | کد مطلب: 153620 چاپ

آشنایی با مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر - خوزستان

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شد. این مجموعه در مجاورت شهر شوشتر در استان خوزستان قرار دارد

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

 

این مجموعه از بی نظیرترین نمونه‌هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

more  سازه‌های آبی شوشتر جهانی شد

در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند.

در قسمت انتهایی ضلع غربی این مجموعه، سیکا قرار دارد که دسترسی به فضای درون آن از طریق چند پله دستکند میسر است.

درون این فضا یک حوض 8 ضلعی با کانال‌های کوچک به چشم می‌خورد. آب این حوض از طریق یک جوی که از دیواره سیکا خارج می‌شود تأمین و از طریق دو کانال کوچک به درون رودخانه هدایت می‌شود.

این مجموعه جزئی از کانال‌های آبرسانی به آسیاب‌ها بوده که بعدها در دوره قاجار و در زمان حکومت محتشم (از حکام محلی) سدی در این مکان زده شده و در این مکان آب از یک قسمت داخل و وارد یک 8 ضلعی گود شده و سپس از این 8 ضلعی وارد دو کانال و از آنجا وارد رودخانه می‌شود.

در مورد معنای «سیکا» نظرات متفاوتی ارائه شده است. لغت نامه دهخدا سیکا را نوعی مرغابی یا نوعی درخت و قومی از هندوان دارای مهب وشنو که شعبه‌ای از آیین بودائیست معرفی می‌کند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.

این محوطه مجموعه‌ای از سد، تونل‌ها، کانال‌های فرعی و آسیاب‌های آبی است که به صورت یک مجموعه صنعتی- اقتصادی بوده و جزئی از مجموعه بزرگ «سازه‌های آبی شوشتر» می‌باشد که در کتب تاریخی مکرراً به آن اشاره شده است.

اساس کار مجموعه به این صورت است که سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب را برای آبگیری 3 تونل حفر شده در تخته سنگ بالا می‌آورد.

تونل‌های سه گانه، آب را به مجموعه هدایت می‌کنند و به کانال‌های متعددی تقسیم می‌شوند که پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ها، آب به صورت آبشارهایی به محوطه‌ای حوضچه مانند سرازیر می‌شود.

یکی از ویژگی‌های بسیار بارز مجموعه آسیاب‌ها و آبشارها مجاورت آن با بافت تاریخی شهر شوشتر است. این محوطه علاوه بر استفاده‌های صنعتی، در ایام کم آبی نیز، آب مورد نیاز ساکنین را تأمین می‌نمود.

یک ویژگی بسیار زیبا و منحصر بفرد بصری نیز که در این مجموعه وجود دارد و جلوه‌ای خاص به آن می‌بخشد این است که آب حاصل از پساب آسیاب‌ها به صورت آبشارهای مصنوعی زیبا به محوطه‌ای حوضچه مانند می‌ریزد که منظره‌ای چشم‌نواز و دل‌انگیز را در مقابل دیدگان هر بیننده بوجود می‌آورد.

همچنین در محوطه پشت بند که محل آبگیری 3 تونل معروف «سه کوره»، «دهانه شهر» و «بلیتی» است نیز چشم انداز زیبایی به چشم می‌خورد.

تونل‌های سه گانه در پشت «پل بند گرگر»، وظیفه انتقال حجم معینی از آب را برای به حرکت درآوردن پره‌های آسیاب برعهده داشته‌اند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی‌نظیر است.

با توجه به اهمیت شهر شوشتر در برهه‌هایی از تاریخ و توجه ویژه به احداث تأسیسات آبی در این منطقه که از فنون مهندسی پیچیده‌ای سود می‌جوید، ما را در نتیجه نهایی مصمم می‌نماید که احداث آسیاب‌ها را متعلق به دوران کهن و حتی هم عصر با ساسانیان بدانیم.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در سال 1377 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2181 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

همچنین مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی شد و در نشست سالانه اعضای این کمیته در سال ۲۰۰۹ با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت جهانی رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

پوستر جدید مزارشریف رونمایی شد

همشهری آنلاین: پوستر فیلم سینمایی «مزارشریف» که توسط بهزاد خورشیدی طراحی شده است، رونمایی شد. این فیلم اوایل شهریور ماه اکران می‌شود.

حضور مورگان فریمن در اکشن بسته به دریای بی‌فروغ

همشهری آنلاین: مورگان فریمن قرارداد بازی در فیلمی اکشن با نام «بسته به دریای بی‌فروغ» را امضا کرد.

اولین تریلر ۱۳ ساعت: سربازان مخفی بنغازی

همشهری آنلاین: اولین تریلر فیلم «۱۳ ساعت: سربازان مخفی بنغازی» مایکل بی منتشر شد.

معرفی فیلم‌های جشنواره ونیز ۲۰۱۵

همشهری آنلاین: فهرست فیلم‌های حاضر در بخش رقابتی، غیررقابتی و افق‌های جشنواره ونیز، قدیمی‌ترین رویداد سینمایی جهان، با حضور پررنگ فیلم‌های هالیوودی اعلام شد.

ترمیم زخم پای دیابتی با شوک برقی

همشهری آنلاین: پزشکان انگلیسی یک مرهم برقی ابداع کرده‌اند که با ارسال شوک‌های ضعیف باعث تقویت جریان خون و ترمیم سریع‌تر زخم‌های پای دیابتی می‌شود.

انصارالله یمن خواستار اجرای بیانیه قانون اساسی شد

همشهری آنلاین: محمد علی الحوثی رئیس کمیته عالی انقلابی جنبش انصارالله ضمن تاکید بر ضرورت تکمیل بیانیه قانون اساسی صادر شده در فوریه گذشته خواستار اجرای آن، قبل از دستیابی گروه های سیاسی به توافق درباره تشکیل دولت وحدت ملی برای خروج یمن از بحران کنونی شد.

دستگری بیش از ۱۳۰۰ نفر در عملیات ضد تروریستی پلیس ترکیه

همشهری آنلاین: نهاد نخست وزیری ترکیه در بیانیه‌ای از دستگیری یک هزار و ۳۰۲ تن در عملیات گسترده پلیس ضد تروریسم این کشور علیه مخالفان دولت خبر داد.

آغاز پخش سریال کیمیا از مهر ماه

همشهری آنلاین: مدیر گروه فیلم و سریال شبکه دو سیما گفت: سریال‌های«کیمیا»، «هشت و نیم دقیقه»، «شبانگاهان»، «زیر نور شمع»، «آرام می‌گیریم»،‌ «شکوه یک زندگی» و ‌«باغ سردار» در شبکه دو سیما تولید می‌شوند.

کشف بیش از ۱۴ تن انواع مواد مخدر طی دو هفته گذشته

همشهری آنلاین: معاون مقابله با عرضه و امور بین‌الملل ستاد مبارزه با مواد مخدر از کشف ۱۴ تن و ‏‏۲۳۴ کیلوگرم انواع مواد مخدر در کشور طی دو هفته گذشته خبر داد.

تشدید اختلاف نفتی عربستان و کویت

همشهری آنلاین: انتشار یک سند اختلافات نفتی عربستان و کویت برسر منطقه مشترک نفتی را تشدید کرد.

مرحله دوم عملیات آزادسازی تدمر سوریه

همشهری آنلاین: نیروهای ارتش سوریه و مقاومت در ادامه نبرد علیه گروه های تروریستی تکفیری شکست تازه ای را به تکفیری های داعش در محور عملیاتی مثلث تدمر در جبهه میانی سوریه وارد آوردند.

حضور تامی لی جونز در فیلم بورن

همشهری آنلاین: تامی لی جونز برای بازی در قسمت جدید مجموعه فیلم های «بورن» به مت دیمون می‌پیوندد.

لیگ شروع شد ؛ معماهای پرسپولیس حل نشد

همشهری آنلاین: پانزدهمین دوره رقابت‌های لیگ برتر فوتبال پنجشنبه ۸ مرداد آغاز می‌شود اما همچنان تعدادی از تیم‌های شرکت کننده از جمله پرسپولیس پرطرفدارترین تیم آسیا معماهای حل نشده بسیار دارند.

صادق‌زاده مدال نقره وزنه‌برداری معلولین آسیا و اقیانوسیه را به گردن آویخت

همشهری آنلاین: علی صادق‌زاده به نشان نقره دسته ۱۰۷ کیلوگرم دست یافت و کاروان ایران را ۵ مداله کرد.