سه شنبه 16 تیر 1394 | به روز شده: 30 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 21 آذر 1390 - 23:27:28 | کد مطلب: 153620 چاپ

آشنایی با مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر - خوزستان

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شد. این مجموعه در مجاورت شهر شوشتر در استان خوزستان قرار دارد

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

 

این مجموعه از بی نظیرترین نمونه‌هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

more  سازه‌های آبی شوشتر جهانی شد

در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند.

در قسمت انتهایی ضلع غربی این مجموعه، سیکا قرار دارد که دسترسی به فضای درون آن از طریق چند پله دستکند میسر است.

درون این فضا یک حوض 8 ضلعی با کانال‌های کوچک به چشم می‌خورد. آب این حوض از طریق یک جوی که از دیواره سیکا خارج می‌شود تأمین و از طریق دو کانال کوچک به درون رودخانه هدایت می‌شود.

این مجموعه جزئی از کانال‌های آبرسانی به آسیاب‌ها بوده که بعدها در دوره قاجار و در زمان حکومت محتشم (از حکام محلی) سدی در این مکان زده شده و در این مکان آب از یک قسمت داخل و وارد یک 8 ضلعی گود شده و سپس از این 8 ضلعی وارد دو کانال و از آنجا وارد رودخانه می‌شود.

در مورد معنای «سیکا» نظرات متفاوتی ارائه شده است. لغت نامه دهخدا سیکا را نوعی مرغابی یا نوعی درخت و قومی از هندوان دارای مهب وشنو که شعبه‌ای از آیین بودائیست معرفی می‌کند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.

این محوطه مجموعه‌ای از سد، تونل‌ها، کانال‌های فرعی و آسیاب‌های آبی است که به صورت یک مجموعه صنعتی- اقتصادی بوده و جزئی از مجموعه بزرگ «سازه‌های آبی شوشتر» می‌باشد که در کتب تاریخی مکرراً به آن اشاره شده است.

اساس کار مجموعه به این صورت است که سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب را برای آبگیری 3 تونل حفر شده در تخته سنگ بالا می‌آورد.

تونل‌های سه گانه، آب را به مجموعه هدایت می‌کنند و به کانال‌های متعددی تقسیم می‌شوند که پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ها، آب به صورت آبشارهایی به محوطه‌ای حوضچه مانند سرازیر می‌شود.

یکی از ویژگی‌های بسیار بارز مجموعه آسیاب‌ها و آبشارها مجاورت آن با بافت تاریخی شهر شوشتر است. این محوطه علاوه بر استفاده‌های صنعتی، در ایام کم آبی نیز، آب مورد نیاز ساکنین را تأمین می‌نمود.

یک ویژگی بسیار زیبا و منحصر بفرد بصری نیز که در این مجموعه وجود دارد و جلوه‌ای خاص به آن می‌بخشد این است که آب حاصل از پساب آسیاب‌ها به صورت آبشارهای مصنوعی زیبا به محوطه‌ای حوضچه مانند می‌ریزد که منظره‌ای چشم‌نواز و دل‌انگیز را در مقابل دیدگان هر بیننده بوجود می‌آورد.

همچنین در محوطه پشت بند که محل آبگیری 3 تونل معروف «سه کوره»، «دهانه شهر» و «بلیتی» است نیز چشم انداز زیبایی به چشم می‌خورد.

تونل‌های سه گانه در پشت «پل بند گرگر»، وظیفه انتقال حجم معینی از آب را برای به حرکت درآوردن پره‌های آسیاب برعهده داشته‌اند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی‌نظیر است.

با توجه به اهمیت شهر شوشتر در برهه‌هایی از تاریخ و توجه ویژه به احداث تأسیسات آبی در این منطقه که از فنون مهندسی پیچیده‌ای سود می‌جوید، ما را در نتیجه نهایی مصمم می‌نماید که احداث آسیاب‌ها را متعلق به دوران کهن و حتی هم عصر با ساسانیان بدانیم.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در سال 1377 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2181 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

همچنین مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی شد و در نشست سالانه اعضای این کمیته در سال ۲۰۰۹ با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت جهانی رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

چالش باشگاه‌های بازیکن‌ساز با باشگاه‌های نظامی

بسیاری به این قانون معترض هستند؛ اینکه فوتبالیست حرفه‌ای برای گذراندن دوران خدمت سربازی‌اش به یک تیم نظامی که در لیگ برتر حضور دارد، بپیوندد.

شمشیربازان اعزامی به مسابقات قهرمانی جهان معرفی شدند

همشهری آنلاین: شش شمشیرباز در اسلحه‌های سابر، فلوره و اپه مردان در مسابقات قهرمانی جهان شرکت خواهند کرد.

بهره‌برداری از فاز یک نمایشگاه بین‌المللی شهر آفتاب در شهریور ۹۴

همشهری آنلاین: رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران با اشاره به اینکه تا امروز ۷۰۰ میلیارد تومان برای ساخت فاز یک نمایشگاه بین‌المللی شهر آفتاب هزینه شده است، گفت: جهت اتمام این فاز، نیاز به ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار است و پیش‌بینی می‌شود تا شهریورماه به بهره‌برداری برسد.

از جنس نور

محمد مهدی معمار: حال و هوای این روز‌ها و شب‌ها جان می‌دهد برای دوستی بیشتر با کتابی که فصل بهارش رسیده است.

سرمقاله روزنامه‌های ۱۶ تیر

همشهری آنلاین: مذاکرات هسته‌ای، سخنان رئیس جمهوری در مراسم افطاری و ... از جمله موضوعاتی بودند که در ستون سرمقاله برخی از روزنامه‌های صبح سه شنبه-۱۶ تیر- جای گرفتند.

وزیران ۷ کشور آماده نشستی دیگر در کوبورگ

همشهری آنلاین: وزیرانی که به وین آمده‌اند، بتدریج به هتل کوبورگ می‌آیند تا نشستی دیگر را با تیم مذاکره کننده ایران برای تکمیل متن توافق و ضمائم و رفع اختلاف‌ها آغاز کنند.

ساخت باغ موزه قرآن متوقف شد

همشهری آنلاین: نایب رئیس شورای اسلامی شهر تهران گفت: ایرادها در طرح باغ موزه قرآن موجب شده است که اجرای این طرح متوقف شود.

در صورت ضرورت از سلاح هسته‌ای استفاده می‌کنیم

همشهری‌آنلاین: خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان هند را به آغاز جنگ نیابتی علیه پاکستان از طریق تروریسم متهم کرد و گفت استفاده از سلاح اتمی نیز یکی از گزینه‌هایمان است.

مسیر دانش هسته‌ای ایران منفعل نمی‌شود

همشهری آنلاین: معاون نماینده پیشین ایران در سازمان ملل متحد افزود: وجود یک سازمان منسجمی تحت عنوان R&Dاهمیتش از این جهت است که مسیر دانش هسته ای ایران منفعل نمی‌شود و این مسیر هم پای جهان به جلو پیش می‌رود.

گسترش تلاش‌های بین‌المللی ایران برای مقابله با پدیده ریزگردها

همشهری آنلاین: رییس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط زیست با تشریح تلاش‌های بین‌المللی این سازمان برای مقابله با پدیده ریزگردها گفت: پیگیری‌های ایران باعث شد مساله ریزگردها نه تنها در سطح منطقه بلکه در جامعه جهانی برای کشورهایی که با آن درگیر هستند، به طور جدی مطرح شود.

٢٧٦ میلیارد ریال به حساب «فرهنگیان بازنشسته» عضو صندوق ذخیره فرهنگیان واریز شد

همشهری آنلاین: بیش از ٢٧٦ میلیارد ریال به حساب فرهنگیانی که تا اول اردیبهشت ١٣٩٤ به افتخار بازنشستگی نائل آمدند، واریز شد و سود سال مالی منتهی به ٣١ شهریور ١٣٩٤ نیز پس از پایان سال مالی و تقسیم سود بین اعضا به آنها پرداخت می‌شود.

۷ ماده غذایی برای تأمین آهن گیاه‌خواران

همشهری آنلاین: متخصصان تغذیه می‌گویند: آهن موجود در غذاهای گوشتی بهتر جذب بدن می‌شود تا آهنی که در سبزیجات و غذاهای گیاهی هست. با وجود این گیاه‌خواران می‌توانند از سبزیجاتی خاص بهره برند و راه‌هایی به کار بندند تا آهن بهتر جذب بدن آن‌ها شود.

علی شهید حق و حقیقت

مریم مرتضوی: از همان روزها که پیغمبر اکرم(ص) از مقابله پیمان شکنان با حضرت امیرالمؤمنین(ع) در دوران بعد از رحلت خود خبر داد، معلوم بود تاب تحمل عدلش را ندارند و نمی‌توانند مقابل جوانمردی و شجاعتش ایستادگی کنند.

همیشه در هیأت باشید!

مهدی رنجبر: حتما برای شما هم پیش آمده است که دلتان بخواهد در هیأت خاصی حضور داشته باشید و از صحبت‌های سخنران محبوب و مداحی مداحان مورد علاقه خود بهره‌مند شوید.

کفاره‌ای که باید داد

اصغر اصغری: روزه گرفتن برای مسلمانان یکی از فرایض اصلی ‌ماه مبارک رمضان است اما اگر شخصی در شرایط خاص و به عمد روزه‌اش را افطار کند باید کفاره بدهد.

باوئرمان: بسکتبالیست‌های ایرانی تا سرحد توان می‌جنگند

دریک باوئرمان، سرمربی تیم ملی بسکتبال شد. پس از مدت‌ها بلاتکلیفی کادرفنی تیم ملی سرانجام مربی آلمانی هدایت این تیم را به‌عهده گرفت.

قائم‌مقامی به عنوان اول مشترک شطرنج آزاد جهانی در آمریکا رسید

همشهری آنلاین: استاد بزرگ احسان قائم مقامی به همران هفت استاد بزرگ دیگر دنیا عنوان اول مشترک را به دست آورد.