شنبه 9 خرداد 1394 | به روز شده: 27 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
دوشنبه 21 آذر 1390 - 23:27:28 | کد مطلب: 153620 چاپ

آشنایی با مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر - خوزستان

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شد. این مجموعه در مجاورت شهر شوشتر در استان خوزستان قرار دارد

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

 

این مجموعه از بی نظیرترین نمونه‌هایی است که جهت استفاده بهینه از آب در ادوار کهن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

more  سازه‌های آبی شوشتر جهانی شد

در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند.

در قسمت انتهایی ضلع غربی این مجموعه، سیکا قرار دارد که دسترسی به فضای درون آن از طریق چند پله دستکند میسر است.

درون این فضا یک حوض 8 ضلعی با کانال‌های کوچک به چشم می‌خورد. آب این حوض از طریق یک جوی که از دیواره سیکا خارج می‌شود تأمین و از طریق دو کانال کوچک به درون رودخانه هدایت می‌شود.

این مجموعه جزئی از کانال‌های آبرسانی به آسیاب‌ها بوده که بعدها در دوره قاجار و در زمان حکومت محتشم (از حکام محلی) سدی در این مکان زده شده و در این مکان آب از یک قسمت داخل و وارد یک 8 ضلعی گود شده و سپس از این 8 ضلعی وارد دو کانال و از آنجا وارد رودخانه می‌شود.

در مورد معنای «سیکا» نظرات متفاوتی ارائه شده است. لغت نامه دهخدا سیکا را نوعی مرغابی یا نوعی درخت و قومی از هندوان دارای مهب وشنو که شعبه‌ای از آیین بودائیست معرفی می‌کند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در مسیر «رودخانه گرگر» که خود از شاهکارهای فنی و مهندسی اعصار کهن است، بنا شده است. رود گرگر کاملاً به صورت دستکند می‌باشد و احداث آن را به اردشیر بابکان، شاهنشاه ساسانی نسبت داده‌اند.

در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده است.

این محوطه مجموعه‌ای از سد، تونل‌ها، کانال‌های فرعی و آسیاب‌های آبی است که به صورت یک مجموعه صنعتی- اقتصادی بوده و جزئی از مجموعه بزرگ «سازه‌های آبی شوشتر» می‌باشد که در کتب تاریخی مکرراً به آن اشاره شده است.

اساس کار مجموعه به این صورت است که سد گرگر مسیر رودخانه را مسدود کرده و سطح آب را برای آبگیری 3 تونل حفر شده در تخته سنگ بالا می‌آورد.

تونل‌های سه گانه، آب را به مجموعه هدایت می‌کنند و به کانال‌های متعددی تقسیم می‌شوند که پس از گرداندن چرخ آسیاب‌ها، آب به صورت آبشارهایی به محوطه‌ای حوضچه مانند سرازیر می‌شود.

یکی از ویژگی‌های بسیار بارز مجموعه آسیاب‌ها و آبشارها مجاورت آن با بافت تاریخی شهر شوشتر است. این محوطه علاوه بر استفاده‌های صنعتی، در ایام کم آبی نیز، آب مورد نیاز ساکنین را تأمین می‌نمود.

یک ویژگی بسیار زیبا و منحصر بفرد بصری نیز که در این مجموعه وجود دارد و جلوه‌ای خاص به آن می‌بخشد این است که آب حاصل از پساب آسیاب‌ها به صورت آبشارهای مصنوعی زیبا به محوطه‌ای حوضچه مانند می‌ریزد که منظره‌ای چشم‌نواز و دل‌انگیز را در مقابل دیدگان هر بیننده بوجود می‌آورد.

همچنین در محوطه پشت بند که محل آبگیری 3 تونل معروف «سه کوره»، «دهانه شهر» و «بلیتی» است نیز چشم انداز زیبایی به چشم می‌خورد.

تونل‌های سه گانه در پشت «پل بند گرگر»، وظیفه انتقال حجم معینی از آب را برای به حرکت درآوردن پره‌های آسیاب برعهده داشته‌اند.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر با توجه به زمان ساخت از شاهکارهای فنی و مهندسی در جهان است. این شاهکار مهندسی هم در ایران و هم در جهان بی‌نظیر است.

با توجه به اهمیت شهر شوشتر در برهه‌هایی از تاریخ و توجه ویژه به احداث تأسیسات آبی در این منطقه که از فنون مهندسی پیچیده‌ای سود می‌جوید، ما را در نتیجه نهایی مصمم می‌نماید که احداث آسیاب‌ها را متعلق به دوران کهن و حتی هم عصر با ساسانیان بدانیم.

مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر در سال 1377 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2181 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

همچنین مجموعه آسیاب‌ها و آبشارهای شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی شد و در نشست سالانه اعضای این کمیته در سال ۲۰۰۹ با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت جهانی رسید.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

پایگاه جامع اطلاعات امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی رونمایی شد

همشهری آنلاین: پایگاه جامع اطلاعات امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی به آدرس ImamDoc.ir در آستانه بیست و ششمین سالگرد بزرگداشت ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی امروز شنبه (نهم خرداد ماه) رونمایی شد.

سهراب سپهری در صدر نشست، کیانیان خداحافظی کرد

همشهری آنلاین: تابلویی از سهراب سپهری در «حراج تهران» رکوردی تاریخی زد و با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در میان ۱۲۶ اثر ارائه‌شده در این حراجی جایگاه نخست را کسب کرد.

قضاوت ۹ داور کشتی ایران در رقابت‌های قهرمانی اروپا

همشهری آنلاین: داور بین‌المللی کشورمان در رقابت‌های کشتی آزاد و فرنگی قهرمانی نوجوانان و جوانان اروپا حضور خواهند یافت.

تونی بلر رابط رژیم صهیونیستی با جهان عرب می‌شود

همشهری آنلاین: نخست‌وزیر سابق انگلیس که از مقام خود به عنوان نماینده کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه استعفا داده است، قصد دارد به عنوان رابط غیر رسمی میان رژیم صهیونیستی و جهان عرب به فعالیت خود ادامه دهد.

اولئانای دیوید ممت تابستان به صحنه می‌رود

همشهری آنلاین: نمایش «اولئانا» اوایل تابستان در خانه هنرمندان ایران به صحنه می‌رود.

پروژه بررسی نقش دولت در دفاع مقدس کلید خورد

همشهری آنلاین: نخستین جلسه شورای عالی راهبردی پروژه نقش و عملکرد دولت در دفاع مقدس به ریاست مرتضی بانک معاون کل نهاد و نماینده دولت در پروژه، سردار رسول یاحی مسوول پروژه و سایر اعضا برگزار شد.

تاکیدخبرگان رهبری بر پرهیز ازتضعیف تیم هسته ای؛ اجلاس خبرگان ۱۰شهریور

همشهری آنلاین: اعضای کمیسیون سیاسی و اجتماعی مجلس خبرگان رهبری در جلسه اخیر این کمیسیون ضمن بررسی روند مذاکرات هسته‌ای ایران و ۱+۵ بر لزوم پرهیز از تضعیف تیم مذاکره کننده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران تاکید کردند.

نگاهی به موقوفات ایرانیان در هند

همشهری آنلاین: ایرنا-ایرانیان در یک قرن اخیر ،بیش از صدها آپارتمان،مغازه،حسینیه،مسجد،زمین و مستغلات برای انجام امور خیریه در شهرهای مختلف هندوستان وقف کرده اند، که برخی از آنها در آستانه تخریب قرار دارد.

حراج تابلوی سهراب سپهری با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان

همشهری آنلاین: تابلویی از سهراب سپهری در «حراج تهران» رکوردی تاریخی زد و با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در میان ۱۲۶ اثر ارائه‌شده در این حراجی جایگاه نخست را کسب کرد.

مخاطرات زیست محیطی را به ۱۵۴۰ اطلاع دهید

همشهری آنلاین: هر ایرانی از هر نقطه از کشور و در هر زمان از شبانه‌روز می‌تواند مخاطرات محیط زیستی را از طریق سامانه ۱۵۴۰ به اطلاع سازمان حفاظت محیط زیست برساند.

اقامت در هر نقطه از جهان با پناهگاه خورشیدی

همشهری آنلاین: یک شرکت معماری در اسلواکی پناهگاه کوچک قابل حملی طراحی کرده که قدرت خود را از انرژی خورشیدی و باد تامین می‌کند و دارای سیستم تصفیه و جمع‌آوری آب باران نیز هست.

آغاز ثبت‌نام وام ضروری بازنشستگان کشوری / مبلغ وام ۲ میلیون تومان

همشهری آنلاین: ثبت‌نام وام ضروری بازنشستگان مشترک صندوق بازنشستگی کشوری در حالی آغاز شد که مبلغ این وام ۲۰ میلیون ریال اعلام شده است.

بنای بزرگترین هتل جهان در عربستان

همشهری آنلاین: عربستان به عنوان یکی از بزرگترین میزبانان زائران مسلمان، به یکی از سود‌آورترین مناطق برای هتلداران تبدیل شده‌است و همین ویژگی باعث شده یک گروه معماری تصمیم به بنای بزرگترین هتل جهان را در این کشور بگیرد.

حزب نیکولا سارکوزی تغییر نام داد

نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور پیشین فرانسه از تغییر نام حزبش خبر داد.

درگذشت سهیلا بسکی نویسنده و مترجم

همشهری‌آنلاین: سهیلا بسکی، نویسنده و فعال حوزه معماری، در سن ۶۲ سالگی درگذشت.