سه شنبه 10 شهریور 1394 | به روز شده: 51 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 5 تیر 1390 - 00:31:34 | کد مطلب: 138625 چاپ

آشنایی با بازار تهران

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
مجموعه بازار تاریخى تهران در ضلع جنوبى خیابان ۱۵ خرداد و حدفاصل آن با خیابان‌هاى مولوی، خیام و ۱۷ شهریور، در بافت قدیمى و تاریخى شهر واقع شده است

بازار تهران همراه دیگر بناهاى تاریخى محدوده خود مانند مسجد امام، مسجد جامع و ...، از مجموعه‌هاى مهم تاریخى و هنرى شهر تهران محسوب مى‌شود.

با توجه به مدارک و شواهد موجود، بناى اولیه بازار به دوره شاه‌تهماسب صفوى و همزمان با ساخت برج و بارو و دروازه‌هاى شهر تهران در حدود سال‌هاى ۹۴۸-۹۳۰ هـ.ق تعلق دارد. ظاهراً چهار بازار لباف‌ها، کرجى‌دوزها، سراج‌ها و نعل‌چى‌ها، قدیمى‌ترین بخش بازار تهران است.

به نوشته صنیع‌الدوله، چهار سوق بزرگ و کوچک بازار در زمان فتحعلى‌شاه قاجار ساخته شد. در این زمان مجموعه بازار به طرف شمال غرب و غرب توسعه یافت، به طورى که به تدریج حدفاصل بین ارک و مسجد جامع به بخش پررونق بازار تبدیل شد و معروف‌ترین و معتبرترین سراها و تیمچه‌ها در این محدوده فعال شدند.

در دوره ناصرالدین‌شاه بر تعداد راسته‌ها و رسته‌هاى بازار افزوده شد و تعدادى سرا و تیمچه معتبر ساخته شد. مانند دیگر مجموعه بازارهاى تاریخی، هر کدام از راسته‌ها، رسته‌ها، سراها و تیمچه‌هاى بازار تهران به صنف و فعالیت خاصى اختصاص داشت.

در این دوره بخش‌هاى اصلى عبارت بود از: بازار کفاشان، بازار فرش‌فروشان، بازار عباس‌آباد، بازار امیر، بازار زرگرها، بازار ساعت‌فروشان، بازار بین‌الحرمین (سلطانى جعفری)، بازار چهار سوق بزرگ، مسجد جامع، بازار چهار سوق کوچک، بازار چهل تن (که از قدیمى‌ترین بخش‌هاى بازار و مربوط به دوره فتحعلى‌شاه است)، بازار آهنگران، بازار مسگران و بازار پاچنار.

علاوه بر این در نقاط دور و نزدیک بازار، بازارچه‌هایى ساخته شد که محلات مختلف شهر را تغذیه مى‌کرد از جمله بازارچه معیر و قوام‌الدوله که به بازارچه دوقلو مشهور بودند. از بازار کربلایى عباس على کمرگچی، بازارچه نایب‌السلطنه و ... فقط نامى باقى مانده است.

در خیابان ناصرخسرو، نزدیک مجموعه اصلى بازار نیز بازاچه‌ها و تیمچه‌هایى وجود داشت که امروزه بقایاى برخى از آنها مانند بازارچه مروى از دوره فتحعلى‌شاه و تیمچه صدر اعظم باقى است.

رشد و گسترش و پیشرفت سریع تهران معمارى سنتى بازار را دچار آشفتگى بسیار کرد. به طورى که بخش‌هاى زیادى از بازار نوسازى و یا بازسازى شد و تناسب موجود میان بخش‌هاى مختلف آن از میان رفت.

بخش‌هاى قدیمى و جالب توجه بازار عبارتند از: سردر بازار، در سمت سبزه‌میدان، بازار امیر، چهار سوق بزرگ، تیمچه‌هاى حاجب‌الدوله، علاءالدوله، قیصریه و مهدیه و همچنین بخش‌هایى از بازار که در ارتباط به مسجد امام، مسجد جامع و بناهاى تاریخى دیگر قرار دارد.

بناى اولیه سبزه‌میدان در سمت شمالى مجموعه بازار مربوط به اوایل دوره صفویه است اما در دوره قاجاریه و سال ۱۲۶۸ قمری به دستور امیرکبیر، حاج‌على خان مقدم مراغه‌اى (حاجب‌الدوله) تغییرات عمده‌اى در وضع سبزه‌میدان داد.

این میدان در دوره‌هاى مختلف یکى از مراکز مهم مذهبی، اجتماعى و سیاسى تهران بو دو در آن انواع مراسم مذهبى و سیاسى اجرا مى‌شد.

در ضلع جنوبى سبزه‌میدان، سردر زیبایى وجود دارد که به راسته‌هاى مختلف بازار راه مى‌یابد. این سردر از دهانه‌هاى اطراف که به مغازه‌ها اختصاص دارد، وسیع‌تر و پرکارتر است.

بخش‌هاى قدیم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنایى آنها از روزنه‌هاى تعبیه شده در گنبدهاى آجرى آن تأمین مى‌شود. اما بخش‌هاى صدمه‌دیده یا جدید بازار با مصالح جدید و موقتى پوشش یافته و فاقد معمارى در خور توجهى است.

چهار سوق بزرگ که در بازارى به همین نام قرار گرفته فضاى هشت ضلعى است که با گنبد مدور نسبتاً کوتاهى پوشش شده و سطح داخل آن داراى گچ‌کارى است. این بنا در سال ۱۲۲۲ قمری ساخته شده است.

بازار و سراى امیر از دیگر بخش‌هاى جالب توجه مجموعه است که در حدود سال‌هاى ۶۸-۱۲۶۷ قمری از اموال میرزا تقى‌خان امیرکبیر، توسط شیخ عبدالحسین (شیخ‌العراقین) به همراه مسجد و مدرسه‌اى معروف به شیخ عبدالحسین ساخته شده و عواید آن وقف مسجد و مدرسه شده است.

تیمچه حاجب‌الدوله در کنار مسجد امام قرار دارد و از باارزش‌ترین بناهاى بازار است که در دوره ناصرالدین‌شاه توسط حاج‌على خان حاجب‌الدوله ساخته شده است. در دوره اخیر در فضاى داخلى این بنا، مجموعه تجارى جدیدى ساخته‌اند که اصالت و صورت قدیم بنا را دگرگون کرده است. از بناهاى دیگر بازار، تیمچه مهدیه در ابتداى بازار امیر (کفاشان) است که داراى پوشش عظیم ضربى و یزدى‌بندى عالى است.

بازار تهران بازاری است قدیمی واقع در مرکز شهر و در منطقه ۱۲ شهرداری تهران.

میدان پانزده خرداد در بیرون از محدوده بازار و سبزه‌میدان در محدوده بازار قرار گرفته است. از گذرهای اصلی درون بازار می‌توان از گذر لوطی‌صالح نام برد.

بازار بزرگ، بازار امیر، بازار عباس‌آباد، بازار زرگرها، بازار کفاش‌ها، حمام چال، مزینی، بازار زید، پاچنار، فراش‌باشی (نظام)، کبابی‌ها، باقرپور، بازار نجارها، حضرتی، نوروزخان، بازار مسجد جامع، بازار بین‌الحرمین، چهارسوق، خیاط‌ها، احمدی (حاجی ابوالفضل)، غریبان، منوچهرخانی.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

‌تشکیل شورای محلات مقدم برشورای شهر‌بود

محدثه قیدی‌: روز ۷ اسفند سال ۱۳۷۷ پس از ۲۰ سال که از تأکیدات بنیانگذار کبیر انقلاب‌اسلامی و تدوین قانون اساسی می‌گذشت، سرانجام نخستین دور انتخابات شوراهای شهر برگزار شد اما تشکیل شوراهای شهر شبیه نواختن شیپور از سرگشادش بود چون حالا بعد از گذشت ۱۶ سال از عمر شوراهای شهر بارها شنیده شده که‌ ای کاش ابتدا شوراها در سطح محلی و بعد در ابعاد کلان‌تر و در سطح شهر تشکیل می‌شد.

۱۰دلیل عمده موافقان توافق در آمریکا

این روزها تحلیل برنامه جامع اقدام مشترک بخش مهمی از وقت نهادهای تصمیم‌ساز در داخل کشور را به‌خود اختصاص داده و کارشناسان حوزه‌های مختلف از سیاست خارجی گرفته تا تحلیلگران امنیتی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... سرگرم بررسی ابعاد مختلف برجام هستند.

طراحی زمین بازی

حسن‌ بهشتی‌پور: پنجشنبه ۵ شهریور‌ماه گزارش فصلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منتشر شد و باز انتشار این گزارش مثل همیشه بازتاب‌های منفی و مثبتی داشت.

نزول شاخص بورس و فرابورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات با ۲۴۱ واحد کاهش به ۶۴ هزارو ۲۲۵ واحد رسید.

وزیر صنعت کوتاه نمی‌آید؛ سهامداران سنگ آهن همچنان معترض

وزیر صنعت دریافت نامه از معاون اول رئیس‌جمهور برای لغو دستور کاهش قیمت گندله سنگ آهن را تکذیب کرد

عرضه املاک بالای یک میلیارد تومان بانک‌ها در بورس مسکن

معاون بورس کالا از مهیا بودن زمینه عرضه املاک بیش از یک میلیارد تومان بانک‌ها در بورس کالا خبر داد و از آغاز مذاکرات با ۳ بانک سپه، ملت و کشاورزی برای عرضه اموال مازادشان از طریق بورس کالا خبر داد.

نمایش آثار ۲۲ نقاش در یک نمایشگاه

همشهری آنلاین: ۲۲ هنرمند نقاش آثار خود را به‌صورت گروهی نمایش می‌دهند.

کارگردان فیلم جیغ درگذشت

همشهری آنلاین: «وس کریون» فیلمساز مطرح هالیوودی و سازنده فیلم «جیغ» در سن ۷۶ سالگی درگذشت.

لایحه مدیریت یکپارچه همچنان در دست بررسی است

عباس ثابتی‌راد: لایحه مدیریت یکپارچه شهری همچنــــان در کارگروه‌های شش‌گانه‌ای که به‌منظور تدوین مفاد لایحه تشکیل شده، درحال بررسی و مطالعه است و به‌نظر می‌رسد با روند پیچیده کار و مسائل فنی و تخصصی که در لایحه مورد بررسی است، در نیمه دوم سال‌جاری به کمیسیون‌های فرعی کلانشهرهای کشور در دولت ارائه شود.

مسکن؛ دوراهی رکود یا تورم؟

سید محسن طباطبایی مزدآبادی: رونق بازار مسکن به‌دلیل ارتباط با بیش از ده‌ها حوزه صنعتی به یک معنا رونق اقتصاد و به تبع آن اشتغالزایی را در پی دارد و رکود در بازار مسکن می‌تواند رکود اقتصادی را رقم بزند.

۵ روز با سیمای فرهنگی ۲ پایتخت

هفته فرهنگی تهران در مسکو چهارشنبه ۱۱ شهریورا آغاز می‌شود

فرمول خاص برای شناسایی پردرآمدها

اعلام شاخص شناسایی اقشار پردرآمد برای حذف از فهرست یارانه‌بگیران، بار دیگر از سوی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به آینده موکول شد.

من و نیلسون حاضر نبودیم ذخیره همدیگر باشیم!

همشهری آنلاین: سوشا مکانی: نباید پرسپولیس در یک فصل سه مربی عوض می‌کرد

تولد جزایر جدید در سواحل چین در پی عملیات لایروبی

همشهری آنلاین: لایروبی در سواحل دریای جنوبی چین منجر به کشف کیلومترها جزیره در این سواحل شده است.

سلاخی ۱۱ آهوی‌ماده

همشهری آنلاین: با بررسی اتفاقی موبایل یک دزد موتورسیکلت در آگاهی کاشان، از یک قتل عام وحشیانه در عرصه حیات وحش پرده برداشته شد!

خواب

آفتاب از سپیده‌دم

مشکل موخیسی

علی مرسلی : این ستون به سؤال‌ها و مشکل‌های نوجوانان و پاسخ آن‌ها به قلم دکترجون اختصاص دارد.