جمعه 8 خرداد 1394 | به روز شده: 9 ساعت و 47 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 5 تیر 1390 - 00:31:34 | کد مطلب: 138625 چاپ

آشنایی با بازار تهران

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
مجموعه بازار تاریخى تهران در ضلع جنوبى خیابان ۱۵ خرداد و حدفاصل آن با خیابان‌هاى مولوی، خیام و ۱۷ شهریور، در بافت قدیمى و تاریخى شهر واقع شده است

بازار تهران همراه دیگر بناهاى تاریخى محدوده خود مانند مسجد امام، مسجد جامع و ...، از مجموعه‌هاى مهم تاریخى و هنرى شهر تهران محسوب مى‌شود.

با توجه به مدارک و شواهد موجود، بناى اولیه بازار به دوره شاه‌تهماسب صفوى و همزمان با ساخت برج و بارو و دروازه‌هاى شهر تهران در حدود سال‌هاى ۹۴۸-۹۳۰ هـ.ق تعلق دارد. ظاهراً چهار بازار لباف‌ها، کرجى‌دوزها، سراج‌ها و نعل‌چى‌ها، قدیمى‌ترین بخش بازار تهران است.

به نوشته صنیع‌الدوله، چهار سوق بزرگ و کوچک بازار در زمان فتحعلى‌شاه قاجار ساخته شد. در این زمان مجموعه بازار به طرف شمال غرب و غرب توسعه یافت، به طورى که به تدریج حدفاصل بین ارک و مسجد جامع به بخش پررونق بازار تبدیل شد و معروف‌ترین و معتبرترین سراها و تیمچه‌ها در این محدوده فعال شدند.

در دوره ناصرالدین‌شاه بر تعداد راسته‌ها و رسته‌هاى بازار افزوده شد و تعدادى سرا و تیمچه معتبر ساخته شد. مانند دیگر مجموعه بازارهاى تاریخی، هر کدام از راسته‌ها، رسته‌ها، سراها و تیمچه‌هاى بازار تهران به صنف و فعالیت خاصى اختصاص داشت.

در این دوره بخش‌هاى اصلى عبارت بود از: بازار کفاشان، بازار فرش‌فروشان، بازار عباس‌آباد، بازار امیر، بازار زرگرها، بازار ساعت‌فروشان، بازار بین‌الحرمین (سلطانى جعفری)، بازار چهار سوق بزرگ، مسجد جامع، بازار چهار سوق کوچک، بازار چهل تن (که از قدیمى‌ترین بخش‌هاى بازار و مربوط به دوره فتحعلى‌شاه است)، بازار آهنگران، بازار مسگران و بازار پاچنار.

علاوه بر این در نقاط دور و نزدیک بازار، بازارچه‌هایى ساخته شد که محلات مختلف شهر را تغذیه مى‌کرد از جمله بازارچه معیر و قوام‌الدوله که به بازارچه دوقلو مشهور بودند. از بازار کربلایى عباس على کمرگچی، بازارچه نایب‌السلطنه و ... فقط نامى باقى مانده است.

در خیابان ناصرخسرو، نزدیک مجموعه اصلى بازار نیز بازاچه‌ها و تیمچه‌هایى وجود داشت که امروزه بقایاى برخى از آنها مانند بازارچه مروى از دوره فتحعلى‌شاه و تیمچه صدر اعظم باقى است.

رشد و گسترش و پیشرفت سریع تهران معمارى سنتى بازار را دچار آشفتگى بسیار کرد. به طورى که بخش‌هاى زیادى از بازار نوسازى و یا بازسازى شد و تناسب موجود میان بخش‌هاى مختلف آن از میان رفت.

بخش‌هاى قدیمى و جالب توجه بازار عبارتند از: سردر بازار، در سمت سبزه‌میدان، بازار امیر، چهار سوق بزرگ، تیمچه‌هاى حاجب‌الدوله، علاءالدوله، قیصریه و مهدیه و همچنین بخش‌هایى از بازار که در ارتباط به مسجد امام، مسجد جامع و بناهاى تاریخى دیگر قرار دارد.

بناى اولیه سبزه‌میدان در سمت شمالى مجموعه بازار مربوط به اوایل دوره صفویه است اما در دوره قاجاریه و سال ۱۲۶۸ قمری به دستور امیرکبیر، حاج‌على خان مقدم مراغه‌اى (حاجب‌الدوله) تغییرات عمده‌اى در وضع سبزه‌میدان داد.

این میدان در دوره‌هاى مختلف یکى از مراکز مهم مذهبی، اجتماعى و سیاسى تهران بو دو در آن انواع مراسم مذهبى و سیاسى اجرا مى‌شد.

در ضلع جنوبى سبزه‌میدان، سردر زیبایى وجود دارد که به راسته‌هاى مختلف بازار راه مى‌یابد. این سردر از دهانه‌هاى اطراف که به مغازه‌ها اختصاص دارد، وسیع‌تر و پرکارتر است.

بخش‌هاى قدیم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنایى آنها از روزنه‌هاى تعبیه شده در گنبدهاى آجرى آن تأمین مى‌شود. اما بخش‌هاى صدمه‌دیده یا جدید بازار با مصالح جدید و موقتى پوشش یافته و فاقد معمارى در خور توجهى است.

چهار سوق بزرگ که در بازارى به همین نام قرار گرفته فضاى هشت ضلعى است که با گنبد مدور نسبتاً کوتاهى پوشش شده و سطح داخل آن داراى گچ‌کارى است. این بنا در سال ۱۲۲۲ قمری ساخته شده است.

بازار و سراى امیر از دیگر بخش‌هاى جالب توجه مجموعه است که در حدود سال‌هاى ۶۸-۱۲۶۷ قمری از اموال میرزا تقى‌خان امیرکبیر، توسط شیخ عبدالحسین (شیخ‌العراقین) به همراه مسجد و مدرسه‌اى معروف به شیخ عبدالحسین ساخته شده و عواید آن وقف مسجد و مدرسه شده است.

تیمچه حاجب‌الدوله در کنار مسجد امام قرار دارد و از باارزش‌ترین بناهاى بازار است که در دوره ناصرالدین‌شاه توسط حاج‌على خان حاجب‌الدوله ساخته شده است. در دوره اخیر در فضاى داخلى این بنا، مجموعه تجارى جدیدى ساخته‌اند که اصالت و صورت قدیم بنا را دگرگون کرده است. از بناهاى دیگر بازار، تیمچه مهدیه در ابتداى بازار امیر (کفاشان) است که داراى پوشش عظیم ضربى و یزدى‌بندى عالى است.

بازار تهران بازاری است قدیمی واقع در مرکز شهر و در منطقه ۱۲ شهرداری تهران.

میدان پانزده خرداد در بیرون از محدوده بازار و سبزه‌میدان در محدوده بازار قرار گرفته است. از گذرهای اصلی درون بازار می‌توان از گذر لوطی‌صالح نام برد.

بازار بزرگ، بازار امیر، بازار عباس‌آباد، بازار زرگرها، بازار کفاش‌ها، حمام چال، مزینی، بازار زید، پاچنار، فراش‌باشی (نظام)، کبابی‌ها، باقرپور، بازار نجارها، حضرتی، نوروزخان، بازار مسجد جامع، بازار بین‌الحرمین، چهارسوق، خیاط‌ها، احمدی (حاجی ابوالفضل)، غریبان، منوچهرخانی.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

سویای اسپانیا، قهرمان لیگ اروپا شد

همشهری آنلاین: تیم فوتبال سویا اسپانیا با غلبه بر دنیپرو اوکراین برای دومین سال متوالی عنوان قهرمانی لیگ اروپا را از آن خود کرد.

اسماعیلی: جامعه با اغراق و بزرگنمایی رویدادها اقناع نمی‌شود

همشهری آنلاین: معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رییس‌جمهور در ارائه توصیه‌هایی به مدیران روابط عمومی حوزه سلامت کشور تأکید کرد: هر چقدر انتشار دروغ و یا سانسور ناخوشایند و نادرست است، به همان میزان باید از اغراق و بزرگنمایی پرهیز کرد زیرا در نهایت هیچ یک از این روش‌ها جامعه را اقناع نخواهد کرد.

نمایشگاه معماری مسکو

همشهری آنلاین: نمایی از غرفه شرکت سرمایه‌گذاری و سازه مورتون در نمایشگاه بین‌المللی معماری و طراحی ARCH مسکو ۲۰۱۵ در روز ۲۷ مه (۶ خرداد) ۲۰۱۵ در مسکو پایتخت روسیه.

آشنایی با تلگرام

همشهری آنلاین: تلگرام یک پیام‌رسان دارای نسخه‌های موبایل، دکستاپ و افزونه وب است که به کاربرانش این امکان را می‌دهد تا پیام‌ها، تصاویر، ویدئوها و اسناد را تبادل کنند.

تلویزیون کاغذ دیواری مفهومی

همشهری انلاین: تلویزیون OLED یا کاغذی دیواری مفهومی ال‌جی با ضخامت کمتر از یک میلی‌متر به بازار آمد!

رسانه‌ها حقایق پایه‌ای را در گزارش‌های پزشکی حذف می‌کنند

همشهری آنلاین: گرچه اکثر مطالبى که رسانه‌‌ها در مورد پژوهش‌هاى پزشکى در اختیار شما مى‌گذارند، براساس تحقیقاتى است که در نشریات معتبر به چاپ رسیده است، برخى از هیجان انگیزترین پژوهش‌ها در کنفرانس‌هاى پزشکى مورد بحث قرار مى‌گیرند، یعنى در جاهایى که پژوهشگران ایده‌هاى مقدماتى و هنوز کاملاً بررسى‌نشده خود را با دیگران در میان مى‌گذارند.

پرویز اسماعیلی: یکسان‌سازی قیمت بنزین در کف اختیارات دولت انجام شد

همشهری آنلاین: پرویز اسماعیلی نوشت: یکسان‌سازی قیمت بنزین یا افزایش ۱۵ درصدی قیمت گاز در بخشی از مصارف، به حکم قانون و اتفاقا در کف اختیارات دولت انجام شده است.

به‌سرعت نور، باریکتر از مو

همشهری انلاین: نسل جدید پردازشگرها به بسرعت نور پردازش می‌کنند و باریکتر از مو هستند!

ظهور واقعیت مجازی نزدیک است

همشهری آنلاین: واقعیت مجازی به معنای تجربه ای متفاوت در دنیای مجازی است که کاربران قادر به درک همه چیز در این فضا بوده و می توانند با محیط اطراف خود تعامل برقرار کرده و تجربه متفاوتی داشته باشند.

الوده‌تر از توالت خانه‌ها

همشهری انلاین: توانایی سیستم ایمنی بدن انسان را نباید دستکم گرفت اما رعایت بهداشت هم ضروری است.

یادداشت احمد مسجد جامعی برای ۱۷۵ غواص شهید تازه تفحص شده

همشهری‌آنلاین: احمد مسجدجامعی عضو شورای اسلامی شهر تهران برای ۱۷۵ غواص شهید تازه تفحص‌شده یادداشتی نوشته که متن آن به شرح زیر است:

تغذیه و تناسب بدنی برای گذراندن طبیعی دوران بارداری

همشهری آنلاین: هنگامی که موضوع ورزش کردن و چگونگی تغذیه زنان باردار مطرح می‌شود، جستجو در میان منابعی بی‌شمار که امر و نهی‌های فراوانی را به شما می‌کنند، ممکن است توانفرسا باشد.

رسیدگی به فقرا، ایتام و نیازمندان فرهنگ‌عمومی شود

شهردار تهران عصر روز سه‌شنبه در حاشیه بازدید از بازارچه خیریه شبکه همیاری که در محل زیرگذر چهارراه ولیعصر تهران برپاست، طی سخنانی آسیب‌های اجتماعی را یکی از معضلات شهر تهران عنوان کرد و گفت: یکی از وظایف جدی ما این است که بتوانیم به همه سمن‌ها و تشکل‌های مردمی که در بخش‌های مختلف به‌صورت داوطلبانه به نیازمندان رسیدگی می‌کنند، کمک کنیم تا یک هم‌افزایی به‌وجود بیاید.

اصلاح قانون معاینه فنی، سردرگم در تردیدهای مجلس

سید محمد فخار : قانون معافیت ۵ساله معاینه فنی خودروهای نو، امسال یک پنجم خودروهای پایتخت را از معاینه فنی معاف کرده اما عمر کارکرد کاتالیست این خودروها مدت‌هاست به پایان رسیده و از لحاظ ایجاد آلایندگی سطح قابل‌قبولی ندارند.

واگذاری استقلال و پرسپولیس ۲ ماه تعلیق شد

امیرحسین اعظمی: پس از ماه‌ها انتظار، واگذاری ۲‌باشگاه پرسپولیس و استقلال به بخش خصوصی نتیجه‌ای در پی نداشت و هر ۴ متقاضی خرید این باشگاه از مزایده کنار گذاشته شدند.

پیام رییس انجمن متخصصان روابط عمومی به نشست روابط عمومی شهرداری‌های کلانشهرهای کشور

همشهری‌آنلاین: مهدی باقریان، رییس انجمن متخصصان روابط عمومی در پیام رسمی خود به بیست و سومین نشست روابط عمومی شهرداری‌های کلانشهرهای کشور آورده است: