دوشنبه 3 آذر 1393 | به روز شده: 20 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 4 تیر 1390 - 23:31:34 | کد مطلب: 138625 چاپ

آشنایی با بازار تهران

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
مجموعه بازار تاریخى تهران در ضلع جنوبى خیابان ۱۵ خرداد و حدفاصل آن با خیابان‌هاى مولوی، خیام و ۱۷ شهریور، در بافت قدیمى و تاریخى شهر واقع شده است

بازار تهران همراه دیگر بناهاى تاریخى محدوده خود مانند مسجد امام، مسجد جامع و ...، از مجموعه‌هاى مهم تاریخى و هنرى شهر تهران محسوب مى‌شود.

با توجه به مدارک و شواهد موجود، بناى اولیه بازار به دوره شاه‌تهماسب صفوى و همزمان با ساخت برج و بارو و دروازه‌هاى شهر تهران در حدود سال‌هاى ۹۴۸-۹۳۰ هـ.ق تعلق دارد. ظاهراً چهار بازار لباف‌ها، کرجى‌دوزها، سراج‌ها و نعل‌چى‌ها، قدیمى‌ترین بخش بازار تهران است.

به نوشته صنیع‌الدوله، چهار سوق بزرگ و کوچک بازار در زمان فتحعلى‌شاه قاجار ساخته شد. در این زمان مجموعه بازار به طرف شمال غرب و غرب توسعه یافت، به طورى که به تدریج حدفاصل بین ارک و مسجد جامع به بخش پررونق بازار تبدیل شد و معروف‌ترین و معتبرترین سراها و تیمچه‌ها در این محدوده فعال شدند.

در دوره ناصرالدین‌شاه بر تعداد راسته‌ها و رسته‌هاى بازار افزوده شد و تعدادى سرا و تیمچه معتبر ساخته شد. مانند دیگر مجموعه بازارهاى تاریخی، هر کدام از راسته‌ها، رسته‌ها، سراها و تیمچه‌هاى بازار تهران به صنف و فعالیت خاصى اختصاص داشت.

در این دوره بخش‌هاى اصلى عبارت بود از: بازار کفاشان، بازار فرش‌فروشان، بازار عباس‌آباد، بازار امیر، بازار زرگرها، بازار ساعت‌فروشان، بازار بین‌الحرمین (سلطانى جعفری)، بازار چهار سوق بزرگ، مسجد جامع، بازار چهار سوق کوچک، بازار چهل تن (که از قدیمى‌ترین بخش‌هاى بازار و مربوط به دوره فتحعلى‌شاه است)، بازار آهنگران، بازار مسگران و بازار پاچنار.

علاوه بر این در نقاط دور و نزدیک بازار، بازارچه‌هایى ساخته شد که محلات مختلف شهر را تغذیه مى‌کرد از جمله بازارچه معیر و قوام‌الدوله که به بازارچه دوقلو مشهور بودند. از بازار کربلایى عباس على کمرگچی، بازارچه نایب‌السلطنه و ... فقط نامى باقى مانده است.

در خیابان ناصرخسرو، نزدیک مجموعه اصلى بازار نیز بازاچه‌ها و تیمچه‌هایى وجود داشت که امروزه بقایاى برخى از آنها مانند بازارچه مروى از دوره فتحعلى‌شاه و تیمچه صدر اعظم باقى است.

رشد و گسترش و پیشرفت سریع تهران معمارى سنتى بازار را دچار آشفتگى بسیار کرد. به طورى که بخش‌هاى زیادى از بازار نوسازى و یا بازسازى شد و تناسب موجود میان بخش‌هاى مختلف آن از میان رفت.

بخش‌هاى قدیمى و جالب توجه بازار عبارتند از: سردر بازار، در سمت سبزه‌میدان، بازار امیر، چهار سوق بزرگ، تیمچه‌هاى حاجب‌الدوله، علاءالدوله، قیصریه و مهدیه و همچنین بخش‌هایى از بازار که در ارتباط به مسجد امام، مسجد جامع و بناهاى تاریخى دیگر قرار دارد.

بناى اولیه سبزه‌میدان در سمت شمالى مجموعه بازار مربوط به اوایل دوره صفویه است اما در دوره قاجاریه و سال ۱۲۶۸ قمری به دستور امیرکبیر، حاج‌على خان مقدم مراغه‌اى (حاجب‌الدوله) تغییرات عمده‌اى در وضع سبزه‌میدان داد.

این میدان در دوره‌هاى مختلف یکى از مراکز مهم مذهبی، اجتماعى و سیاسى تهران بو دو در آن انواع مراسم مذهبى و سیاسى اجرا مى‌شد.

در ضلع جنوبى سبزه‌میدان، سردر زیبایى وجود دارد که به راسته‌هاى مختلف بازار راه مى‌یابد. این سردر از دهانه‌هاى اطراف که به مغازه‌ها اختصاص دارد، وسیع‌تر و پرکارتر است.

بخش‌هاى قدیم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنایى آنها از روزنه‌هاى تعبیه شده در گنبدهاى آجرى آن تأمین مى‌شود. اما بخش‌هاى صدمه‌دیده یا جدید بازار با مصالح جدید و موقتى پوشش یافته و فاقد معمارى در خور توجهى است.

چهار سوق بزرگ که در بازارى به همین نام قرار گرفته فضاى هشت ضلعى است که با گنبد مدور نسبتاً کوتاهى پوشش شده و سطح داخل آن داراى گچ‌کارى است. این بنا در سال ۱۲۲۲ قمری ساخته شده است.

بازار و سراى امیر از دیگر بخش‌هاى جالب توجه مجموعه است که در حدود سال‌هاى ۶۸-۱۲۶۷ قمری از اموال میرزا تقى‌خان امیرکبیر، توسط شیخ عبدالحسین (شیخ‌العراقین) به همراه مسجد و مدرسه‌اى معروف به شیخ عبدالحسین ساخته شده و عواید آن وقف مسجد و مدرسه شده است.

تیمچه حاجب‌الدوله در کنار مسجد امام قرار دارد و از باارزش‌ترین بناهاى بازار است که در دوره ناصرالدین‌شاه توسط حاج‌على خان حاجب‌الدوله ساخته شده است. در دوره اخیر در فضاى داخلى این بنا، مجموعه تجارى جدیدى ساخته‌اند که اصالت و صورت قدیم بنا را دگرگون کرده است. از بناهاى دیگر بازار، تیمچه مهدیه در ابتداى بازار امیر (کفاشان) است که داراى پوشش عظیم ضربى و یزدى‌بندى عالى است.

بازار تهران بازاری است قدیمی واقع در مرکز شهر و در منطقه ۱۲ شهرداری تهران.

میدان پانزده خرداد در بیرون از محدوده بازار و سبزه‌میدان در محدوده بازار قرار گرفته است. از گذرهای اصلی درون بازار می‌توان از گذر لوطی‌صالح نام برد.

بازار بزرگ، بازار امیر، بازار عباس‌آباد، بازار زرگرها، بازار کفاش‌ها، حمام چال، مزینی، بازار زید، پاچنار، فراش‌باشی (نظام)، کبابی‌ها، باقرپور، بازار نجارها، حضرتی، نوروزخان، بازار مسجد جامع، بازار بین‌الحرمین، چهارسوق، خیاط‌ها، احمدی (حاجی ابوالفضل)، غریبان، منوچهرخانی.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

سوم آذر؛خبر اول روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: برد پرسپولیس ۱۰ نفره در دربی هفتاد و نهم تیتر یک بیشتر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران است:

سوم آذر؛ مهم ترین خبر روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک بیشتر روزنامه‌های صبح ایران به توافق هسته‌ای و مسائل مربوط به ان اختصاص دارد،برخی دیگر هم به کاهش ذخایر آب و نشست زمین در چند استان،منتفی‌شدن افزایش حقوق کارگران و شرایط ایران برای حضور خودروسازان خارجی پرداخته‌اند:

تدبیر باد و باران برای رفع آلودگی هوای کلانشهرها

سید محمد فخار: گره ۸روزه آلودگی هوای هفته‌های اخیر سرانجام به لطف باد و باران گشوده شد تا مشخص شود پس از ۲دهه هنوز برنامه‌ای برای پیشگیری از آلودگی هوا در تهران و کلانشهرهای کشور وجود ندارد.

هر ساعت، بیشتر از ۸ بیمار ویزیت نشود

اگر پزشک به ازای هر یک ساعت، بیشتر از ۸ بیمار را ویزیت کند، دستمزدی را دریافت نخواهد کرد.

ابراهیم رنجبر به اردوی تیم ملی تیرو کمان افراد غیر معلول دعوت شد

همشهری آنلاین: پس از زهرا نعمتی، بانوی طلایی پارالمپیک لندن و بازی‌های پاراآسیایی اینچئون، ابراهیم رنجبر، ملی‌پوش تیم ملی تیرو کمان جانبازان و معلولین هم به اردوی تیم ملی افراد غیر معلول دعوت شد.

یخ عصر یخبندان آب شد

ابراهیم جلالیان: فرقی نمی‌کند آدم مدرن باشی یا سنتی. فرقی نمی‌کند، کارگر باشی یا کارمند، رئیس باشی یا مرئوس. فرقی نمی‌کند زن باشی یا مرد، جوان باشی یا پیر. اصلا هیچ فرقی نمی‌کند که جنگ را دیده‌باشی یا ندیده باشی. مهم این است که یونس فیلم« شیار ۱۴۳»غوغا می‌کند.

چند دلیل خوب برای خوردن مرغ

همشهری آنلاین: مرغ، کم چرب و کم کالری و در عین حال سرشار از پروتئین است که به کنترل وزن نیز کمک زیادی می‌کند.

برای استمرار امنیت و مصالح نظام، ملاحظه هیچ شخص و گروهی را نمی‌کنیم

همشهری آنلاین: علوی با بیان اینکه وزارت اطلاعات تلاش می‌کند تا امنیت پایدار در کشور حاصل شود، تصریح کرد که برای استمرار امنیت پایدار توام با نشاط و سرور و حفظ مصالح نظام و کشور ، ملاحظه هیچ شخص و گروهی را نمی‌کنیم.

نتایج انتخابات ریاست جمهوری تونس ۴۸ ساعت پس از پایان رای گیری اعلام می‌شود

همشهری آنلاین: هیات برگزاری انتخابات ریاست جمهوری تونس روز یکشنبه اعلام کرد که نتایج انتخابات ریاست جمهوری این کشور ۴۸ ساعت پس از پایان رای گیری اعلام می‌شود.

پلیس آمریکا پسر ۱۲ ساله‌ کشت

همشهری آنلاین: پلیس آمریکا یک پسر دوازده ساله‌ای را به ضرب گلوله کشت. این پسر دوازده ساله تفنگی در دست داشت که واقعی نبود اما پلیس به اشتباه تصور کرد که این تفنگ واقعی است.

معرفی کتاب : دائره‌المعارف واژگانی ارتباطات

همشهری آنلاین: دائره‌المعارف دو جلدی واژگان ارتباطات، مشتمل بر ۲۰ هزار واژه به عنوان مدخل، توسط دکتر سید رضا نقبائی لنگرودی عضو هیأت علمی دانشگاه صدا و سیما تألیف شده است.

نماهایی از دیدار دو تیم بسکتبال پمینا و مهرام

همشهری آنلاین: در سومین هفته از لیگ برتر بسکتبال مردان ایران تیم پمینا در اصفهان میزبان مهرام تهران بود که با وجود ارائه نمایشی خوب، در نهایت با قبول شکست، سومین باخت فصل را متحمل شد.

پوتین؛ نامزدی برای ریاست جمهوری ۲۰۱۸ را رد نمی‌کنم

همشهری آنلاین: رئیس جمهور روسیه با بیان اینکه قصد ندارد رئیس‌جمهور مادام‌العمر روسیه شود گفت احتمال اینکه مجددا در سال ۲۰۱۸ نامزد ریاست جمهوری شوم را رد نمی‌کنم.

سلطان ادویه‌ها معجزه می‌کند

همشهری آنلاین: صدها سال پیش تاجران، «فلفل سیاه» را سلطان ادویه‌ها قلمداد می‌کردند و این ادویه یکی از اولین کالاهای تجاری میان هند و اروپا بود.

برپایی چهارمین اجلاس شهرداران آسیایی از ۳ آذر در چین

چهارمین اجلاس شهرداران آسیایی ازدوشنبه ۳ تا ۶ آذرماه در شهر هایکو چین برگزار می‌شود.

علی جنتی در ​کتابفروشی انصاریان قم به دیدار علما رفت​

همشهری‌آنلاین: در پی فراخوان احمد مسجد جامعی برای حضور اصحاب فرهنگ و هنر در کتابفروشی‌ها در آخرین روز هفته کتاب جمهوری‌اسلامی ایران، علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمعی از علمای حوزه علمیه قم از جمله آیت‌الله امینی، آیت‌الله جناتی، آیت‌الله علوی بروجردی، آیت‌الله ابن الرضا و فرزند آیت‌الله العظمی بهجت در کتابفروشی انصاریان قم حضور یافتند.

نیایشى با عشق

بلند نوین: شیرینی‌هایی هست که من آن‌ها را پخته‌ام