سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 46 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 3 تیر 1390 - 18:31:17 | کد مطلب: 138471 چاپ

آشنایی با شهر سوخته - سیستان و بلوچستان

فرهنگ و تاریخ > تاریخ ایران - محمد ملاحسینی:
شهر سوخته در ۵۵ کیلومتری شهر زابل در استان سیستان و بلوچستان و در کنار جاده زابل - زاهدان قرار دارد

این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته‌اند.

تمدن شهر سوخته یکی از شگفتی‌های دنیای باستان است. این شهر مهمترین مرکز استقرار و در حقیقت پایتخت منطقه در دوران مفرغ بوده است.

مساحت کلی تپه شهر سوخته حدود ۱۵۲ هکتار است که در یک برآمدگی بین دریاچه هامون و رود هیرمند بنا شده است و ارتفاع متوسط آن از سطح زمین‌های اطراف ۱۲ متر و بلندترین نقطه آن ۱۸ متر ارتفاع دارد.

تپه‌های شهر سوخته به چهار منطقه تقسیم می‌شوند:

  • منطقه مرکزی با وسعت ۲۰ هکتار
  • منطقه مسکونی شرق با وسعت ۱۶ هکتار
  • قسمت شمال شرقی یا منطقه صنعتی شهر سوخته
  • قسمت جنوب غربی شامل قبرستان با مساحتی بالغ بر ۲۰ تا ۲۵ هکتار

شهر سوخته، به ظاهر نام جدیدی است و قدمت تاریخی چندانی ندارد. بر پایه متن‌های موجود، سابقه این نام به کمابیش ۱۵۰ سال قبل بر می‌گردد. شهر سوخته 2 بار به آتش کشیده شده است، یکبار در ابتدای مرحله رشد و بار دیگر در لحظه مرگ و انهدام آن.

این شهر در دوره ماقبل تاریخ حدود ۳۲۰۰ قبل از میلاد پایه‌گذاری و حدود ۱۸۰۰ قبل از میلاد متروک شده است. برای دوره‌ای حدود ۱۴۰۰ سال، زندگی در این شهر جریان داشته است. دوران شکوفایی این تمدن بین سال‌های ۲۵۰۰ تا ۲۲۰۰ قبل از میلاد بوده است که شهر حدود ۵۵۰۰۰ نفر جمعیت داشته است. در این شهر دو گروه عمده کشاورزان و صنعتگران اکثریت را تشکیل می‌داده‌اند.

مهمترین آثار معماری مکشوفه در شهر سوخته خانه‌های موسوم به پلکانی و بنای کاخ سوخته است. هر واحد ساختمانی از یک قسمت مستطیل درست شده که ۵ تا ۶ اتاق دارد و حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ متر زیر بنا داشته است و منازل در مجتمع‌های ۴ و یا ۶ خانه‌ای است.

مصالح اصلی به کار رفته در آن خشت‌های خام منظم گلی است. سقف خانه‌ها معمولاً صاف بوده و از حصیر برای پوشش آن‌ها استفاده شده و گرمای اتاق‌ها به وسیله یک اجاق مرکزی تأمین می‌شده است.

در سال ۱۹۷۲ اولین قبر به طور تصادفی کشف شد. مصالح مورد استفاده در ساختمان گورها خشت خام بوده است. در شهر سوخته 3 نوع قبر دیده می‌شود. مهمترین نوع قبر، چاله‌ای ساده بوده که مرده را همراه اشیاء و غذا دفن می‌کردند.

نوع دیگر چاله معمولی که با دیواری به 2 قسمت تقسیم می‌شده است. نوع سوم، قبرهای سردابه‌ای که نوعی قبر خانوادگی بوده است.

تنها، مسأله وسعت نیست که شهر سوخته را به یکی از بزرگترین شهرهای باستانی ایران و خاورمیانه تبدیل کرده است. بلکه یافته‌های متنوع آن باعث تعجب باستان شناسان گردیده است. از جمله:

  • اولین جراحی مغز در ۴۸۰۰ سال پیش در شهر سوخته انجام شده است
  • ساکنان شهر سوخته کفش تولید می‌کرده‌اند و صنعت کفاشی داشته‌اند
  • کهن‌ترین انیمیشن (جان بخشی) و تصویر متحرک در شهر سوخته یافت شده است که در این انیمیشن بزی به یک بوته گیاه نگاه می‌کند و از آن بالا می‌رود
  • برای اولین بار در ۳۰۰۰ قبل از میلاد شتر در شهر سوخته مورد استفاده قرار گرفته است
  • یک خط کش چوبی باستانی با دقت نیم میلی متر در شهر سوخته یافت شده است
  • مردمان آن روز شهر سوخته از شطرنج و تخته نرد استفاده می‌کرده‌اند
  • مراکز صنعتی مردم شهر سوخته خارج از شهر بوده است
  • تعدادی لوله‌های سفالی در شهر سوخته پیدا شده که احتمالاً جهت آب‌رسانی یا دفع فاضلاب استفاده می‌شده است
  • پارچه‌هایی که در شهر سوخته یافت شده مطلقاً در هیچ کجای ایران یافت نشده است
  • صنایعی مانند ریسندگی، خراطی، معرق‌سازی، مرمرسازی، سفال‌گری، مهرسازی، حصیربافی و ساخت ابزار فلزی در شهر سوخته رواج داشته است.

شهر سوخته مرکز بسیاری از فعالیت‌های صنعتی و هنری بوده، و نمونه‌های جالب و بدیعی از زیورآلات در آنجا به دست آمده است.

باستان شناسان با یافتن مهره‌ها و گردنبندهایی از لاجورد و طلا در یک گور درباره روشهای ساخت ورقه‌ها و مفتول‌های طلایی به تحقیق پرداختند و دریافتند صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسیار ابتدایی ابتدا صفحه‌های طلایی بسیاز نازک به قطر کمتر از یک میلیمتر تهیه کرده و بعد آنها را به شکل لوله‌های استوانه‌ای درمی آوردند و پس از اتصال دو سوی ورقه‌ها به یکدیگر مهره‌های سنگ لاجورد را در میان آن قرار می‌‌دادند.

برای اولین بار اورل اشتاین باستان شناس انگلیسی نام شهر سوخته را ذکر کرد. گروه باستان شناسان وابسته به موسسه فرهنگی ایزمئو (موسسه ایتالیایی مطالعات خاورمیانه و خاور دور) در سال ۱۹۶۷ به سرپرستی پرفسور توژی با همکاری مرکز باستان شناسی ایران در محوطه باستانی شهر سوخته کار خود را آغاز کردند و بعد از انقلاب در سال ۱۳۷۴ دور جدید کاوش به سرپرستی دکتر سید صادق سید سجادی آغاز شد.

شهر سوخته بدون شک جز شهرهای بسیار پیشرفته زمان خود بوده است. این نکته نه تنها در بقایای آثار معماری و کارهای ظریف دستی وصنعتی دیده می شود بلکه در سازمان دهی اجتماعی شهر نیز دیده می شود.

در اولین دوره کاوش در شهر سوخته کوچه‌ها و خانه‌های منظم، لوله کشی آب و فاضلاب با لوله‌های سفالی پیدا شد که نشان دهنده وجود نوعی برنامه ریزی و سازماندهی شهری در این شهر است.

دانش پزشکی هم در شهر سوخته در حد شگفت انگیزی پیشرفت کرده بود تا آن حد که پزشکان این شهر نه تنها از علومی چون شکسته بندی آگاه بوده اند ،بلکه می توانسته اند به اجرای عمل جراحی مغز دست بزنند. اسکلتی از یک دختر در گورستان این شهر به دست آمده است که جای شکستن و ترمیم مجدد استخوان جمجمه کاملا روی آن مشخص است.

همچنین بقایای جمجمه ای دیگر با چشم مصنوعی از گورستان این شهر به دست آمده که نشان می دهد پزشکان این شهر به کار جراحی چشم هم وارد بوده اند.

از گور باستانی موسوم به شماره 761 کهن ترین تخته نرد جهان به همراه 60 مهره ی آن در شهر سوخته پیدا شد. این تخته نرد بسیار قدیمی تر از تخته نردی است که در گورستان سلطنتی «اور» در بین النهرین پیدا شده بود.

برای نخستین بار در شهر سوخته یک چشم مصنوعی متعلق به 4800 سال پیش کشف شد. این چشم مصنوعی متعلق به زنی 25 تا 30 ساله بوده که در یکی از گور های شهر سوخته مدفون شده بوده است.

کشف اولین خط کش جهان با قدمت بیش از پنج هزار سال در شهر سوخته. این خط کش به طول 10 سانتیمتر با دقت نیم میلیمتری و از جنس چوب آبنوس است. کشف خط کش در شهر سوخته زابل نشانگر این است که ساکنان این شهر باستانی دارای پیشرفت‌های زیادی در زمینه علم ریاضیات بوده‌اند.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

انتقاد مجلس از بلاتکلیفی دولت در بخش مسکن

کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گزارشی را ارائه کرده است که نشان می‌دهد بخش زمین و مسکن به‌علت سیاست‌های خاص دولت و وزارت راه و شهرسازی کاملا زمینگیر و با بلاتکلیفی روبه‌رو شده است.

پیشگیری از خودکشی دانش‌آموز‌ها

هنگ‌شــــویی> پس از خودکشی‌هـــای مداوم دانش‌آموز‌های یک دبیرستان در چین مسئولان مدرسه روی لبه تمام راهرو‌ها و پاگر‌د‌ها نرده‌های‌آهنی نصب کردند.

مذاکرات سیاسی، آرایش نظامی و کارشکنی خارجی در یمن

درحالی‌که حملات هوایی، زمینی و دریایی عربستان و هم‌پیمانانش به یمن همچنان ادامه دارد، در صنعا پایتخت یمن زمزمه‌هایی از نفوذ عواملی درون ارتش برای انجام عملیات زمینی به نیابت از عربستان شنیده می‌شود.

تشکیل کشور آزادی و صلح مطلق

زاگرب> مردی در مرز میان صربستان و کرواسی کشوری با شعار صلح مطلق تشکیل داده است.

ادکلن با بوی عشق از دست‌رفته

پاریس> شرکتی در فرانسه برای مشتری‌های خاص خود عطر و ادکلنی با بوی عشق از دست رفته آنها تهیه می‌کند.

طلایی از کنسرت بداهه نوازی می‌گوید

همشهری آنلاین: داریوش طلایی ردیف دان و نوازنده صاحب نام موسیقی اصیل ایرانی بعد از ۱۵ سال روزهای ۱۱ و ۱۲ اردیبهشت با اجرای کنسرتی تحت عنوان بداهه نوازی در موسیقی دستگاهی ایران در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران به روی صحنه می‌رود.

اعتراض مجلس به توقف خصوصی‌سازی‌ در نفت

یک سال و نیم پس از توقف بی‌سر و صدای خصوصی‌سازی‌ توسط دولت، مجلس به‌دلیل انحلال شرکت پشتیبانی ساخت و تهیه کالای نفت، به این موضوع واکنش نشان داد.

نزول ۶۳۲ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات با ۶۳۲ واحد کاهش به ۶۵ هزارو ۵۷۶ واحد رسید و معادل ۰.۹۵ درصد کاهش یافت.

دود مینی‌بوس‌های فرسوده پایتخت به چشم مردم می‌رود

سید محمد فخار: نوسازی مینی‌بوس‌های پایتخت می‌تواند سالانه ۲.۴ میلیون لیتر گازوئیل صرفه‌جویی کند که معادل ۱.۲ میلیارد تومان است.

گزارش مراسم گرامیداشت سومین روز درگذشت استاد حسین قندی

همشهری آنلاین: مراسم گرامیداشت سومین روز درگذشت حسین قندی روزنامه نگار پیشکسوت با حضور اصحاب رسانه در محل مسجد الرضا تهران برگزار شد.

رؤسای جمهوری برای تمام فصول

محمدامین خرمی: نورسلطان نظربایف بار دیگر با کسب ۹۷.۷ درصد آرا پیروز میدان انتخابات ریاست‌جمهوری قزاقستان شد و برای پنجمین دوره متوالی پست ریاست‌جمهوری این کشور را در دست گرفت.

پسربچه ۱۴ ساله گروگان ۳ میلیاردی ۳‌ آدم‌ربا

مردی که از سال‌ها قبل با همکارش اختلاف مالی داشت نقشه ربودن نوه او را طراحی و اجرا کرد.

درگیری ۲ بنا با جنایت خاتمه یافت

درگیری بین ۲ بنا در شهرستان آق‌قلا در استان گلستان با مرگ یکی از آنها پایان یافت.

هلاکت ده‌ها تروریست در درگیری با ارتش سوریه

همشهری آنلاین: رسانه‌های دولتی سوریه روز دوشنبه اعلام کردند که نیروهای ارتش این کشور، ده‌ها تروریست جبهه النصره وابسته به القاعده و مهاجم انتحاری از منطقه چچن روسیه را در درگیری نزدیک پایگاه نظامی قرمید در استان ادلب در شمال غربی سوریه کشته‌اند.

بفرمایید راتاتویی دست‌پخت موش سرآشپز

همشهری آنلاین: «راتاتویی» به عنوان یکی از بهترین انیمیشن‌های پیکسار، موفق شده تا شخصیت موشی را به موجودی زنده و واقعی بدل کند و یکی از بهترین‌ فیلم‌های انیمیشن را رقم بزند.

زندگینامه: آرتور آسا برگر (۱۹۳۳-)

همشهری‌آنلاین: آرتور آسابرگر متولد ۱۹۳۳(۱۳۱۲ شمسی) استاد ممتاز ارتباطات در دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو و یکی از بزرگ‌ترین پژوهشگران علم ارتباطات در دنیاست.

طراحی آمبولانس ام.آر.آی برای شناسایی سریع سکته مغزی

همشهری آنلاین: محققان یک آمبولانس ام.آر.آی طراحی کرده‌اند که در مواقع اضطراری در کنار یک آمبولانس کامل انتقال بیمار اقدام به شناسایی سریع سکته مغزی می‌کند.