یکشنبه 6 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 33 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 20 دی 1385 - 10:45:09 | کد مطلب: 12890 چاپ

آشنایی با مسجد جامع ورامین - تهران

سفر > زیارتی - مجتبی ذوقی:
می‌شود گفت مسجد جامع، خلاصه معماری اسلامی است. مسجدهای جامع در تمام دوران طلایی تمدن اسلامی، نشانه‌ای از عظمت و آبادانی یک شهر بوده‌اند.

بهترین معماران و هنرمندان برای ساختن آن‌ها جمع می‌شده‌اند و سنگ تمام می‌گذاشته‌اند. از طرفی مراکز  مهم شهر مثل بازار و ساختمان‌های حکومتی در اطرافِ مسجد جامعِ هر شهر تشکیل می‌شد و نبض شهر در اطراف آن تندتر می‌زد.

مسجد جامعِ ورامین یکی از مساجد جامع شاخص ایران است. پس از چندین قرن، هنوز می‌شود اوج هنر معماری ایلخانی را در این مسجد دید. وقتی پا به آن می‌گذاری، کافی است چشمت را باز کنی و با سکوت سنگین آن‌جا کنار بیایی تا از لابه‌لای خرابی‌ها، سیر و سلوکی را آغاز کنی. دیدن کاشی‌کاری‌ها  و عبور از  ورودی‌ها، ایوان‌ها، حیاط و... تجربه‌ای برایت به جا می‌گذارند که شاید چند سال بعد، تکرار نشدنی باشد.  

 شهر ورامین مرکز شهرستان ورامین در چهل کیلومتری تهران است. ورامین همیشه مرکز کشاورزی بوده و بر خلاف خیلی از شهرهای ایران، هنگام حملة مغول آبادتر شد. آن زمان خیلی از مردم ری و اطراف به ورامین کوچ کردند. چند سال بعد، ورامین از قریه‌ای بزرگ به شهر تبدیل شد.

 ساختمان مسجد جامع ورامین در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (الجایتو) که یکی از معروف‌ترین ایلخانان مغول است آغاز شد. دوران الجایتو دوران نسبتا آرامی بود. الجایتو برخلاف مغولان چنگیزی فکر آبادانی ایران بود. او مسلمان شد و فرهنگ مردم ایران را رعایت کرد.

 مسجد جامع ورامین، مستطیلی است به طول حدود 66متر و عرض تقریبا 43 متر. در ساختمان آن از آجر استفاده شده. این آجرها در قسمت‌های مختلف به شکل‌های مختلف  کنار هم قرار گرفته‌اند و جنبة تزئینی دارند. سبک معماری مسجد، ایلخانی است که در حقیقت ادامة سبک سلجوقی بوده است.

 مسجد جامع ورامین یک بنای چهار ایوانی است. ضلع شمالی که ورودی مسجد است از طریق ایوان‌های شرقی و غربی به ضلع جنوبی که نمازخانه در آن قرار گرفته، می‌رسد. ضلع شرقی هم نقش ورودی - خروجیِ فرعی را داشته. امروز اطراف مسجد خالی است و  معلوم نیست در گذشته، معماری اطراف آن چگونه بوده است.

ساخت مسجد در سال726 تمام شده. در آن سال الجایتو زنده نبود. دوران، دورانِ حکومت  ایلخانی دیگر، به نام ابوسعید بهادر بود. اگرچه این ابوسعید بهادرخان از جوانانِ نیک روزگار نبود، اما به هرحال در کتیبة مسجد نام او را ثبت کردند. البته آن کتیبه حالا دیگر وجود ندارد.

 مسجد جامع ورامین یک بار در سال815 هجری به دستور شاهرخ تیموری مرمت شد اما شدت تخریب در آن بسیار بالا بوده است. امروز این مسجد پر از داربست است اما به نظر نمی‌رسد مراقبت‌های خاصی در کار باشد. اگر خواستید از حال و روزش بیشتر با خبر باشید، در فهرست بناهای تاریخیِ ثبت شدة ایران سراغِ شمارة 176 را بگیرید.

کتیبه‌های شاهرخ، کتیبة آیاتِ سورة جمعه، انواع نمونه‌های آجرکاری و کاشی‌کاری، نمازخانه و گنبد همه در این ضلع قرار گرفته‌اند. این‌جا نمای عمومی ایوان جنوبی است

این گنبد مسجد است. بخشی از دیوارهای ضلع غربی هم پیداست. سال‌ها پیش این ضلع کاملا تخریب شده بود. دیواری هم که حالا می‌بینید عمر چندانی ندارد. یک خانمی به نام مادام دیولافوا که در زمان قاجار به ایران سفر کرده در سفرنامه‌اش طرحی از مسجد دارد که جای دیوار غربی در آن خالی است. این را هم بگویم که گنبد بر روی پایه‌ای چهارگوش قرار دارد. بعد یک هشت ضلعی شده. بعد شانزده ضلعی و بعد به دایره تبدیل شده.

آجرکاری و بخشی از کتیبه‌های ایوان جنوبی مسجد


طرح‌های اسلیمی و رنگ‌های آبی و بنفش و فیروزه‌‌ای آدم را حیرت‌زده می‌کند... این نمونه‌ای از کاشی‌کاری ورودی ضلع شمالی  مسجد است

 

طرحی که مادام دیولافوا همسر مارسل دیولافوا، باستان‌شناس معروف فرانسوی، از ایوان شرقی و نمای بیرونی مسجد زده. مادام دیولافوا سه بار به ایران سفر کرده و سفرنامة معروفی هم دارد که روایت او از سفر به شهرهای مختلف ایران است

 تنوع آجرچینی را می‌بینید؟ این کتیبه، تمام ایوان جنوبی را دور می‌زند و آیه‌هایی از سورة جمعه را می‌شود روی آن خواند. کاشی‌کاری کلمه علی در دل آجرها بی‌نظیر است. در  مسجد جامع ورامین عموما حال و هوای مساجد شیعی دیده می شود. بد نیست بگویم که در دورة ایلخانان، در وانفسای دعوای حنفیان و شافعیان، الجایتو حتی نام امامان شیعه را روی سکه‌ها زد. او از دعوای فرقه‌ها به تنگ آمده بود. این‌جا بخشی از دیوارِ ایوان جنوبی است


 اگر در ضلع غربی مسجد بایستید ضلع شرقی را این‌طوری می‌بینید. خوشبختانه این ضلع  تا حد زیادی سر پا مانده است. ایوان شرقی یک راهروی سرپوشیده است که ده طاقنمای کوچک و یک طاقنمای بزرگ دارد. شما هم دارید طاقنمای بزرگ را می‌بینید. اگر نزدیک‌تر بروید می‌بینید که بالای آن کلماتِ الله، محمد و علی در سه جهت دیده می‌شود

 این‌ها کتیبه‌های شاهرخ تیموری هستند. نام شاهرخ را اگر خوب دقت کنید می‌بینید. غیر از آیات و اشعار که در کتیبه‌های تزئینی ساختمان‌های مساجد قدیمی دیده می‌شوند، اطلاعات ساخت، تعمیر و تاریخ بنا را می‌شود از کتیبه‌های مساجد به دست آورد. در زیر طاقنمای ایوان جنوبی دو کتیبة آجری وجود دارد که  این کتیبة سمت راستی است

 

  این طاق ایوان جنوبی است. پر از آجر. آجرها به شکل‌های مختلف کنار هم چیده شده‌اند. خوب که دقت کنید ظرافت‌های زیادی را کشف خواهید کرد. به طور کلی ضلع جنوبی این مسجد پرکارترین قسمت ساختمان است. از این ایوان می‌توانیم برویم داخل نمازخانه. از آن‌جا می‌توانیم داخل گنبد را ببینیم. از داخل گنبد تا زمین، حدود بیست و دو سه متری می‌شود

 

دیدن بازی نور و آجرها چه کیفی دارد اما حیف که اصالتی ندارد. این‌جا همان ایوان بازسازی شده است. این چیزی را که حالا می‌بینید روی پِیِ اصلی که 5/2 متر زیر خاک بوده ساخته‌اند. این را بگویم که در مساجد اسلامی، ایوان نقش مهمی  داشته و از آن به عنوان یک فضای ارتباطی استفاده می‌شده. این‌جا داخل ایوان غربی است

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

فراموشی ۱۵ ساله قانون مدیریت یکپارچه شهری

‌عباس ثابتی راد: ‌‌برنامه توسعه کشور، یکی از قوانینی است که تنها نوشته می‌شود و البته برخی از مفاد آن نه اجرا می‌شود و نه حتی بازخوانی.

عکس روز: میراث آوار شده

همشهری آنلاین: مردم روز شنبه ۲۵ آوریل (۵ اردیبهشت) ۲۰۱۵ در میدان دربار (Dubar Square) - یک مکان ثبت‌شده در میراث جهانی یونسکو - در کاتماندو پایتخت نپال که در زمین‌لرزه‌ای قدرتمند به شدت آسیب دیده است، آواربرداری می‌کنند.

عروسک مبارک؛ راهنمای موزه اسباب بازی و عروسک

همشهری‌آنلاین: عروسک مبارک راهنمای موزه اسباب بازی و عروسک خیمه شب‌بازی کاشان است که مجموعه‌ای منحصر به فرد و بی‌نظیری از عروسک‌های دویست ساله خیمه شب بازی را در خود جای داده و مرجعی مطمئن برای پژوهشگران و دانشجویان رشته نمایش‌های عروسکی به شمار می‌رود.

گزارش نشست رونمایی از جلد نوزدهم دانشنامه جهان اسلام

همشهری آنلاین: رونمایی از جلد نوزدهم دانشنامه جهان اسلام به همراه نسخه تازه پایگاه اینترنتی بنیاد دائره المعارف اسلامی با حضور حداد عادل، طارمی و معینی در محل این بنیاد برگزار شد.

صدمین سالگرد کشتار ارمنیان

همشهری آنلاین: سربازان در برابر بنای یادبود «تسیتسماکابرد» (Tseitsemakaberd) روز جمعه ۲۴ آوریل (۴ اسفند) ۲۰۱۵ ایروان پایتخت ارمنستان در مراسم یادبود برای صدمین سالگرد کشتار ارامنه خبردار ایستاده‌اند.

درگذشت رمضان شیرازی، رئیس اسبق اتحادیه ناشران تهران

همشهری‌آنلاین: داود رمضان شیرازی، مدیر انتشارات سنایی و رئیس اسبق اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران که چند مدتی در بستر بیماری بود،دار فانی را وداع گفت.

بازارسهام در انتظار نشست سه‌شنبه شورای پول و اعتبار

براساس اعلام رئیس‌کل بانک مرکزی شورای پول و اعتبار در نشست سه‌شنبه هفته جاری خود موضوع کاهش نرخ سود سپرده‌های بانکی را بررسی می‌کند.

تحقیق شورای رقابت درباره انحصار در بازار کارگزاران بورس

اعضای شورای رقابت درآخرین جلسه خود کارگروهی را برای بررسی فعالیت بورس اوراق بهادار تشکیل دادند.

کاهش شدید ارزش معاملات بورس

سهامداران بورس تهران ۳۵۷ میلیون سهم را به‌ارزش ۸۲ میلیارد تومان در بورس دادوستد کردند که این میزان نسبت به روز‌های گذشته کاهش محسوسی نشان می‌دهد.

عکس روز: گورهای گالیپولی

همشهری آنلاین: عکسی از یکی از کشته‌های نبرد گالیپولی در کنار یک دسته گل در گورستان «شارپنل ولی» نزدیک خلیجک آزناک در روز ۲۳ آوربل (۳ اردیبهشت) در نزدیکی شهر اسابات ترکیه.

سامسونگ لوگو را از روی گوشی‌های هوشمندش در ژاپن برداشت

همشهری‌آنلاین: سامسونگ آرم شرکت خودش را از روی گوشی های هوشمندی که اخیرا به ژاپن فروخته است برداس

جنگ محدود آمریکا در ۸۰ کشور

از زمانی که نیروهای ویژه آمریکا در ابوت آباد پاکستان دست به عملیاتی مخفیانه زدند و اسامه بن لادن را در مخفیگاهش کشتند توجه بسیاری از رسانه‌های جهان به تغییر استراتژی نظامی این کشور جلب شد.

فیلم‌های پویانمایی چه طور تولید می شوند؟

محمد سرابی: فیلم‌های پویا‌نمایی (انیمیشن‌) هالیوود را گروه‌های بزرگی با برنامه‌ریزی شرکت‌های بزرگ تولید می‌کنند، چون ساختن یک فیلم پویا‌نمایی کار بسیار دشواری است، سخت‌تر از ساختن فیلم زنده. به‌خاطر همین، کشور‌های کمی به‌طور مستمر و گسترده فیلم‌ پویا‌نمایی تولید می‌کنند.

مذاکرات غیرمستقیم با داعش و جبهه نصرت در سوریه

فرستاده ویژه سازمان ملل به سوریه در گزارشی به شورای امنیت از برنامه خود برای آغاز گفت‌وگوهای جدید با طرف‌های درگیر در سوریه و قدرت‌های تأثیرگذار بر بحران این کشور در هفته‌آینده خبر داد.

پای اورست لرزید

درحالی‌که خبرگزاری‌ها از کشته شدن دست‌کم ۹۰۰ نفر در زمین لرزه بزرگ نپال خبر می‌دهند، احتمال می‌رود که آمار قربانیان از مرز ۱۰۰۰ نفر هم بگذرد.

برای آن‌ها که دل خوشی از مدرسه ندارند

شادی خوشکار: چه بخواهیم چه نخواهیم بخش زیادی از عمرمان در مدرسه می‌گذرد. حالا ممکن است شما زیاد خوشتان نیاید، اما مدرسه یکی از شخصیت‌های اصلی کتاب زندگی ماست.

پرونده نوسان‌های بورس، روی میز کمیسیون اصل ۹۰ مجلس

ماجرای نوسان‌های یک‌ماه گذشته بازارسهام پای رئیس سازمان بورس را به مجلس باز کرد. آنطور که رئیس کمیسیون اصل ۹۰ گفته قرار است محمد فطانت برای توضیحات درباره تحولات جدید بورس به مجلس احضار شود.

با تو فقط باید خندید!

محمدعلی کریمی: بیراه نیست اگر بگویم ما «روزنامه نگاری» را با لبخندهای او شروع کردیم. «اصول روزنامه نگاری» در ابتدای ترم سه، دروازه ورود ما به عرصه روزنامه نگاری و روزنامه نویسی بود.