شنبه 5 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 5 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 17 دی 1385 - 00:52:05 | کد مطلب: 12740 چاپ

مفاهیم: سلول‌ بنیادی چیست؟

سلامت > تحقیقات - همشهری آنلاین - دکتر رضا کاظمی اسکویی*
اغلب سلول‌های بدن انسان عملا قادر به تقسیم نیستند و بسیاری از زمان تولد تا مرگ شخص بدون تقسیم شدن حضور دارند.

البته بعضی بافتهای بدن نظیر خون، پوست و لوله گوارش دارای چرخه بازسازی سریعی هستند و در هر روز ممکن است چندین سلول جدید بسازند. به عنوان مثال یک مرد متوسط با وزن 70 کیلوگرم در هر روز 1011×2 سلول خونی می سازد. همچنین روزانه میلیونها سلول پوستی و گوارشی ساخته می شود. سلولهای بنیادی سلول‌هایی هستند که قادر به همانندسازی خود هستند و نیز می توانند طی فرایند تمایز به یک یا انواعی از سلولهای بالغ تبدیل شوند.

به طور کلی سلول‌های بنیادی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

سلول‌های بنیادی بزرگسال (Adult stem cells)،

سلول‌های بنیادی جنینی (Embryonic stem cells)

سلول‌های بنیادی بند ناف (Umbilical cord stem cells).

سلول‌های بنیادی بزرگسال مانند همه سلولهای بنیادی دیگر دو ویژگی مشترک دارند؛ اول اینکه قادر به ساخت کپی های خود به مدت طولانی می باشند و دوم اینکه می توانند به سلولهای بالغی با خصوصیات مورفولوژیک شناخته شده و با عملکرد اختصاصی تبدیل شوند.

ین سلولها قادر نیستند به همه نوع سلول تمایز پیدا کنند بلکه تنها قادرند به سلولهای بالغ همان بافتی که در آن هستند تبدیل شوند (مثلا سلولهای بنیادی مغز استخوان که به سلولهای خونی تبدیل می شوند). سلولهای بنیادی بزرگسال بسیار کم و نادر هستند به عنوان مثال از هر 10 تا 15 هزار سلول مغز استخوان تنها یک سلول از نوع سلولهای بنیادی است.  منشا و چگونگی شکل گیری این سلولها به طور دقیق مشخص نیست و فرضیات مختلفی برای آن مطرح شده است از جمله اینکه این سلولها در هنگام تمایز جدا از بقیه مانده و تمایز نیافته اند. امروزه  سلولهای بنیادی از بافتهای مختلفی از جمله خون، مغز، نخاع، لوله گوارش، پوست، عضلات و غیره جدا شده‌اند.

نام سلولهای بنیادی جنینی (رویانی) از منشا آنها یعنی رویان گرفته شده است. در واقع این سلولها از یکی از مراحل ابتدایی تشکیل و توسعه جنین بنام مرحله بلاستوسیتی گرفته می شوند. به طور اختصاصی سلولهای بنیادی جنینی از توده سلولی درونی بلاستوسیت در مرحله پیش از لانه گزینی در دیواره رحم به دست می آیند. این سلولها هم قادر به همانندسازی خود هستند و هم قادرند به انواعی از سلولهای مختلف تمایز یابند.

دسته سوم سلولهای بنیادی سلولهای بند ناف هستند که همانطور که از نامشان بر می آید از خون بند ناف در هنگام وضع حمل جدا می شوند و قابل نگهداری هستند تا در آینده در صورت لزوم برای همان بچه یا اعضای خانواده وی و یا برای شخص دیگری استفاده شوند.

امروزه محققان در حال بررسی و آزمایش امکان کاربرد سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای مختلف می باشند. از جمله بیماریهایی را که امیدهای زیادی به درمان آنها می رود می توان به آلزایمر و پارکینسون، آسیبهای نخاعی، دیابتها‌ (از طریق جایگزین نمودن سلولهای پانکراتیک ترشح کننده انسولین)، بیماریهای کرونری قلب (با جایگزینی سلولهای ماهیچه ای قلب)، بیماریهای کبدی مثل سیروز و غیره اشاره نمود.

*دکتر رضا کاظمی اسکویی
 دستیار تخصصی بیوتکنولوژی دارویی
 دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

بارش نرمال در ایران؛ وضعیت افزایش دما در کشور

همشهری آنلاین: رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی از افزایش ۱.۵ درجه ای دمای تهران در سه ماه آینده نسبت به میانگین بلندمدت خبر داد.

در هوایت بی‌قرارم روز و شب

سمیه گلابگیریان: ۲۸ سال از آخرین روزی که خانه روستایی‌شان را ترک کرد می‌گذرد.

دختری برای مـادرشوهر

محمد‌علی شاطری: بعضی از حرف‌ها نقل امروز و دیروز نیست؛ حتی نقل امسال و پارسال هم نیست؛ مثل همین سابقه اختلاف و درگیری و حسادت بین مادر شوهر و عروس.

نحوه بازپرداخت اموال مالباختگان پدیده شاندیز مشخص شد

همشهری آنلاین: رییس کمیسیون اصل ۹۰ گفت که کارگروهی برای تعیین تکلیف پرونده پدیده شاندیز و نحوه بازپرداخت اموال مالباختگان تشکیل شده که وزارت کشور متولی این کار است.

چهار دیدار و سه پیروزی برای ملی‌پوشان کشورمان در مسابقات اسنوکر قهرمانی آسیا

همشهری آنلاین: ملی‌پوشان اسنوکر کشورمان دومین روز مسابقات قهرمانی اسنوکر آسیا را با سه پیروزی به پایان رساندند.

برترین‌های پیکارهای انتخابی تیم ملی پرورش اندام مشخص شدند

همشهری آنلاین: مسابقات انتخابی تیم ملی پرورش اندام برای حضور در پیکارهای قهرمانی آسیا در ژاپن با معرفی برترین‌های اوزان مختلف به پایان رسید.

۵ اردیبهشت؛ خبر اول روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک اغلب روزنامه‌های ورزشی صبح ایران به تساوی استقلال در برابر پدیده و از دست دادن سهمیه آسیایی و بیرون رفتن از کورس قهرمانی در لیگ اختصاص دارد:

۵ اردیبهشت؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران عبارت است از:

تلخ‌ترین تیترقندی

حسین قندی، مرد تیترهای روزنامه‌نگاری ایران که عصر پنجشنبه درگذشت، امروز ساعت ۹ از محل دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها به سمت بهشت زهرا(س) تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت‌زهرا به خاک سپرده می‌شود.

زاینده‌رود تا پایان سال خشک نمی‌شود

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ابراز امیدواری کرد که با توجه به تأکید رئیس‌جمهور آب تا پایان سال در زاینده‌رود جریان داشته باشد.

عکس روز: هدیه خورشیدی

همشهری آنلاین: یکی از کنشگران گزوه صلح سبز (Greenpeace) یک صفحه خورشیدی را که به صورت یک هدیه نواری قرمز دور آن پیچیده شده است، در روز ۲۳ آوریل (۳ اردیبهشت) ۲۰۱۵ در جلوی کاخ پلانالتو در شهر برازیلیا به دیلمو روسف، رئیس‌جمهور برزیل می‌دهد.

برترین‌های زیر ۱۷ و زیر ۱۹ سال دختران و پسران معرفی شدند

همشهری آنلاین: با پایان یافتن مسابقات اسکواش کشور در تهران و ساری، نفرات برتر رده‌های سنی مختلف دختران و پسران کشور مشخص شدند.

برنج قهوه‌ای، رژیم غذایی کامل و معجزه‌آسا

همشهری آنلاین: یک متخصص تغذیه گفت: برنج قهوه‌ای رژیم غذایی کامل و معجزه‌آسایی است و در اکثر نقاط دنیا برنج جزو غذای روزانه افراد به شمار می‌رود.

معرفی برترین‌های ژیمناستیک هنری مردان کشور

همشهری آنلاین: با پایان یافتن مسابقات،‌ نتایج برترین‌های ژیمناستیک هنری مردان در رده سنی بزرگسالان اعلام شد.

صدرنشینی مجدد دانشگاه آزاد در هفته ۱۵ لیگ حرفه‌ای بسکتبال

همشهری آنلاین: هفته پانزدهم لیگ حرفه‌ای با پیروزی صد امتیازی پالایش نفت آبادان همراه بود.

ایران در جشنواره شنای جام کودک رومی سوم شد

همشهری آنلاین: شناگران ایرانی در بخش تیمی رقابت‌های جشنواره شنای جام کودک رومی در ترکیه به مقام سوم دست یافتند.

کره‌جنوبی همچنان محروم از غنی‌سازی

محمد امین خرمی: بیش از ۴ سال مذاکره بین آمریکا و کره‌جنوبی بر سر حق غنی‌سازی‌ کره‌ای‌ها که خود سازنده نیروگاه‌های اتمی در کشورهای دیگر هستند، در نهایت به تمدید ممنوعیت هرگونه غنی‌سازی‌ در خاک کره‌جنوبی منتهی شد.

درمان پارکینسون با فناوری نانو

همشهری آنلاین: محققان موسسه CSIR هند موفق به توسعه روشی شده‌اند که با استفاده از نانوذرات، بیماری پارکینسون درمان می‌شود.