سه شنبه 5 خرداد 1394 | به روز شده: 26 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 17 دی 1385 - 00:52:05 | کد مطلب: 12740 چاپ

مفاهیم: سلول‌ بنیادی چیست؟

سلامت > تحقیقات - همشهری آنلاین - دکتر رضا کاظمی اسکویی*
اغلب سلول‌های بدن انسان عملا قادر به تقسیم نیستند و بسیاری از زمان تولد تا مرگ شخص بدون تقسیم شدن حضور دارند.

البته بعضی بافتهای بدن نظیر خون، پوست و لوله گوارش دارای چرخه بازسازی سریعی هستند و در هر روز ممکن است چندین سلول جدید بسازند. به عنوان مثال یک مرد متوسط با وزن 70 کیلوگرم در هر روز 1011×2 سلول خونی می سازد. همچنین روزانه میلیونها سلول پوستی و گوارشی ساخته می شود. سلولهای بنیادی سلول‌هایی هستند که قادر به همانندسازی خود هستند و نیز می توانند طی فرایند تمایز به یک یا انواعی از سلولهای بالغ تبدیل شوند.

به طور کلی سلول‌های بنیادی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

سلول‌های بنیادی بزرگسال (Adult stem cells)،

سلول‌های بنیادی جنینی (Embryonic stem cells)

سلول‌های بنیادی بند ناف (Umbilical cord stem cells).

سلول‌های بنیادی بزرگسال مانند همه سلولهای بنیادی دیگر دو ویژگی مشترک دارند؛ اول اینکه قادر به ساخت کپی های خود به مدت طولانی می باشند و دوم اینکه می توانند به سلولهای بالغی با خصوصیات مورفولوژیک شناخته شده و با عملکرد اختصاصی تبدیل شوند.

ین سلولها قادر نیستند به همه نوع سلول تمایز پیدا کنند بلکه تنها قادرند به سلولهای بالغ همان بافتی که در آن هستند تبدیل شوند (مثلا سلولهای بنیادی مغز استخوان که به سلولهای خونی تبدیل می شوند). سلولهای بنیادی بزرگسال بسیار کم و نادر هستند به عنوان مثال از هر 10 تا 15 هزار سلول مغز استخوان تنها یک سلول از نوع سلولهای بنیادی است.  منشا و چگونگی شکل گیری این سلولها به طور دقیق مشخص نیست و فرضیات مختلفی برای آن مطرح شده است از جمله اینکه این سلولها در هنگام تمایز جدا از بقیه مانده و تمایز نیافته اند. امروزه  سلولهای بنیادی از بافتهای مختلفی از جمله خون، مغز، نخاع، لوله گوارش، پوست، عضلات و غیره جدا شده‌اند.

نام سلولهای بنیادی جنینی (رویانی) از منشا آنها یعنی رویان گرفته شده است. در واقع این سلولها از یکی از مراحل ابتدایی تشکیل و توسعه جنین بنام مرحله بلاستوسیتی گرفته می شوند. به طور اختصاصی سلولهای بنیادی جنینی از توده سلولی درونی بلاستوسیت در مرحله پیش از لانه گزینی در دیواره رحم به دست می آیند. این سلولها هم قادر به همانندسازی خود هستند و هم قادرند به انواعی از سلولهای مختلف تمایز یابند.

دسته سوم سلولهای بنیادی سلولهای بند ناف هستند که همانطور که از نامشان بر می آید از خون بند ناف در هنگام وضع حمل جدا می شوند و قابل نگهداری هستند تا در آینده در صورت لزوم برای همان بچه یا اعضای خانواده وی و یا برای شخص دیگری استفاده شوند.

امروزه محققان در حال بررسی و آزمایش امکان کاربرد سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای مختلف می باشند. از جمله بیماریهایی را که امیدهای زیادی به درمان آنها می رود می توان به آلزایمر و پارکینسون، آسیبهای نخاعی، دیابتها‌ (از طریق جایگزین نمودن سلولهای پانکراتیک ترشح کننده انسولین)، بیماریهای کرونری قلب (با جایگزینی سلولهای ماهیچه ای قلب)، بیماریهای کبدی مثل سیروز و غیره اشاره نمود.

*دکتر رضا کاظمی اسکویی
 دستیار تخصصی بیوتکنولوژی دارویی
 دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

سلفی‌های خطرناک

همشهری انلاین: زن روس در تلاش برای گرفتن یک سلفی متفاوت به سر خود شلیک کرد!

تیم ملی اسکواش مردان ایران مدال برنز مسابقات تیمی غرب آسیا را کسب کرد

همشهری آنلاین: تیم ملی بزرگسالان ایران با ۶ ملی‌پوش در رقابت‌های انفرادی و تیمی غرب آسیا در اردن شرکت کرد و با شکست میزبان به مقام سوم دست یافت.

ایران میزبان والیبال نشسته قهرمانی باشگاه‌های جهان برگزار شد

همشهری آنلاین: رقابت‌های والیبال نشسته قهرمانی باشگاه‌های جهان به میزبانی جمهوری اسلامی ایران و در شهر مشهد برگزار خواهد شد.

داود وحدتیان قهرمان شطرنج جام ساحل شد

همشهری آنلاین: مسابقات آزاد شطرنج سراسری جام ساحل با قهرمانی وحدتیان به پایان رسید.

هدیه کاظمی در فینال B به عنوان نخست دست یافت

همشهری آنلاین: در روز پایانی رقابت‌های کاپ ۲ جهانی در دویسبورگ آلمان هدیه کاظمی در فینال B کایاک یک نفره ۱۰۰۰ متر بانوان اول شد.

رم برنده شهرآورد پایتخت

همشهری آنلاین: لاتزیو در هفته ماقبل پایانی در رده سوم جدول باقی ماند.

آشنایی با خواص گیاه ترنجبین

همشهری آنلاین: ترنجبین خاصیت ضدعفونی کنندگی خوبی دارد و میکروب‌ها را از بین می‌برد، به همین دلیل برای درمان بیماری‌های عفونی مفید است.

دانشگاه آزاد دومین بازی فینال را هم برد

همشهری آنلاین: دانشگاه آزاد بازی دوم فینال را هم با برتری پشت سر گذاشت و در مجموع ۳ بر ۱ از مهرام پیش افتاد.

سقوط لیورپول در خداحافظی جرارد

همشهری آنلاین: در هفته پایانی فصل لیگ برتر انگلیس، لیورپول و اسطوره آن تیتر روزنامه‌ها را به خود اختصاص دادند.

ایثارگران بدانند؛ اجرای قانون جامع از توهم تا واقعیت(۲)

ماده ۶ قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران به معافیت آنان از هزینه‌های عوارض صدور پروانه‌های ساختمانی، عوارض شهرداری و نوسازی برای یک بار و برای یک واحد مسکونی با زیربنای مفید تا ۱۲۰مترمربع اشاره دارد.

تیم ملی جوجیتسوی ایران مقتدرانه قهرمان غرب آسیا شد

همشهری آنلاین: مسابقات جوجیتسوی غرب آسیا که با شرکت ۷ تیم در بیروت، پایتخت لبنان برگزار شد با قهرمانی تیم کشورمان به پایان رسید.

سریال سهام سرخابی ادامه دارد

درپی قطع ناگهانی یارانه و بنزین سهمیه‌ای، سریال سهام سرخابی‌ها هم ناگهان ناتمام ماند

بحران نظام حمایت‌های اجتماعی در ایران

دکتر بهروز هادی‌زنوز: اکنون نظام حمایت‌های اجتماعی کشورمان دچار بحران است. علت این امر آن است که طبق گزارش‌های رسمی حدود ۳۰ درصد جامعه شهری و ۴۰ درصد جامعه روستایی زیر خط فقر قرار دارند.

بنزین تک‌نرخی آتش‌بیار تورم نشود

رضا کربلایی: هیأت دولت قیمت بنزین را در سراسر کشور آزاد اعلام کرد و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی هم از لغو نظام سهمیه‌بندی بنزین خودروهای سواری شخصی و عمومی از ساعت ۲۴امشب خبر داد.

لبنان در گذرگاه تاریخی

محمد کرباسی: «اگر مقاومت نبود، اسرائیل، در تمام لبنان، حضور پیدا می‌کرد.» سید حسن نصرالله، دبیر کل حزب‌الله لبنان در سخنرانی یکشنبه شب خود به مناسبت سالگرد آزادسازی جنوب لبنان با بیان این جمله بار دیگر خطری که ۱۵سال قبل از بیخ گوش لبنانی‌ها گذشت را به آنها گوشزد کرد تا هشدار دهد که بحران مشابهی اکنون این کشور را از سوی گروه‌های افراطی منطقه تهدید می‌کند.

پاسخ دولت عراق به وزیر دفاع آمریکا

پس‌لرزه‌های سقوط رمادی مرکز استان انبار در غرب عراق، در واشنگتن به اندازه بغداد دردسرآفرین شده‌است.

تنها‌ترین گنجشک جهان

ملبورن> یک برنامه‌ تلویزیونی در استرالیا داستان گنجشکی را نقل کرد که به‌دلیل سفید‌بودن بدنش، هیچ گنجشکی در کنار او زندگی نمی‌کند و گروه پرنده‌ها نیز او را از خود می‌رانند.

تفاوت اصلاح موی ۱۰۰۰پوندی

لندن>‌ پژوهشی در انگلستان با کنار هم گذاشتن چند تصویر از خانم‌هایی که فقط یکی از آنها برای اصلاح موهایش ۱۰۰۰پوند هزینه کرده بود ثابت کردند که تشخیص این فرد با نگاه کردن به آرایش موهایش به هیچ‌وجه امکان ندارد.