فضای سایبر > روندها
- حمید ضیاییپرور:
آنچه پیش رو دارید سلسله یادداشتهایی است که تحت عنوان آسیبشناسی فناوری اطلاعات در ایران تقدیم میشود.
خمیر مایه اصلی این یادداشتها، بحث و گفتوگویی بوده است که با مجله وب انجام شده است. در این یادداشتها به جنبههای اصلی ظرفیتهای توسعه فناوری اطلاعات در ایران و مباحث مرتبط با اینترنت و زیرساختهای آن در کشور پرداخته شده است.
در دنیا، بحثهای مرتبط با آیتی و فناوری اطلاعات و ارتباطات را از چند زاویه دنبال میکنند؛ یکی بحث تکنولوژیک است و اینکه چه ابداعها، نوآوریها و اختراعهایی در حوزه تکنولوژیکی درحال بهوجود آمدن است.
در این زمینه متأسفانه حرف چندانی برای گفتن نداریم. حرف چندان، به این معنی که سادهترین تکنولوژیای که قرار بود غلطگیر فارسی آفیس مایکروسافت باشد را پس از 4سال و صرف صدها میلیون تومان بودجه و با پشتوانههایی مثل مصوبات شورایعالی انقلابفرهنگی و شورایعالی اطلاعرسانی و مرکز تحقیقات مخابرات و دانشگاه صنعتی شریف بهصورت نسخه اول اخیراً به مخاطبان عرضه کردیم. این درواقع تنها یک افزونه (پلاگین) روی برنامه ورد آفیس بود.
در بقیه موارد تکنولوژیکی نیز اگر وضع بدتر از این نباشد بهتر نیست. نگاه دیگر نگاهی است که زیست محوری را با استفاده از خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات مورد نظر قرار میدهد؛ مثل پیادهسازی دولت الکترونیک، به کارگیری فناوریهای الکترونیک در زندگی، تولید محتوا و رشد کاربران.
در این حوزه در بخشهایی که مباحث مالی مطرح بود رشد بیشتری به نسبت بخشهای دیگر داشتیم. مثل سیستمهای بانکداری الکترونیک یا بخشی از پروژههای مربوط به تجارت الکترونیک، امضای الکترونیک یا تبلیغات الکترونیک اما در بقیه سرویسهای این بخش هم نتوانستهایم رشد قابل توجهی داشته باشیم.
ما در جامعه ایرانی حتی کاربران خوبی هم برای سرویسهای ارائه شده در حوزه آیتی نبودیم.
اینکه چرا، دلایل گوناگونی دارد؛ یک سری از این دلایل موانعی است که دولت ایجاد کرده است. دلایل دیگر برمیگردد به آموزشهای عمومی و نقشی که رسانهها و دانشگاهها و سازمانها و نهادهای آموزشی دارند. مسائل قانونی و حقوقی از دلایل دیگر این مسئله است.
مسئله دیگر این است که فضای وب، فضای رها شدهای است، تکالیف و حقوق افراد به خوبی مشخص نیست. اما از همه مهمتر شاید بتوان گفت موانع دسترسی و عدمایجاد زیرساختهای مناسب برای بهرهگیری از فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی از تأثیرگذارترین دلایل عمده این روند است؛ موانعی که دولت، خود خواسته بر سر راه توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات ایجاد کرده است.
ما در دنیا تنها کشوری هستیم که دولت مانع توسعه دسترسی کاربران به اینترنت شده است. بعضی از کشورها مانند کرهشمالی، سودان، سومالی و لیبی تکلیف خودشان را با اینترنت مشخص کرده و به آن «نه» گفتهاند. ما جزو این دسته از کشورها نیستیم.
بهرغم اینکه سیاستهای کلان کشور میگوید که باید در زمینه فناوریهای نو به توسعه دست یابیم اما در عمل اینگونه نیست و بخشهای اجرایی عملا مانع توسعه هستند.
وقتی دسترسی کاربران محدود شود و سرعت اینترنت، پهنای باند و ضریب نفوذ کاهش یابد در نتیجه کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز در رابطهای مستقیم با این موارد کاهش پیدا میکند و مزیتهایی که توسعه سرویسهای جدید دارد نیز از بین میرود.