یکشنبه 4 آبان 1393 | به روز شده: 26 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 10 شهریور 1388 - 11:04:36 | کد مطلب: 89256 چاپ

سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ایران و مشکلات پیش‌رو

اقتصاد > انرژی - مجید سلیمی بروجنی:
صنعت نفت ما جشن یکصد‌سالگی خود را پشت سر گذاشته است؛ سال‌هایی که حوادث رنگارنگی را در دل خود جای داده است.

طی این مدت نفت این طلای سیاه و بدبو، بارها و بارها ثابت کرد که این توانایی را دارد که بتواند نبض اقتصاد ایران را در دستان خود بگیرد. در این سال‌ها با هر بالا و پایین شدن قیمت نفت، شوک‌های سنگینی به اقتصاد ما تحمیل شد. از روز اولی که نفت در چاه‌های مسجدسلیمان غرش کرد، پای خارجی‌ها به صنعت نفت ایران باز شد.

آنها که منافع بسیاری را برای خود در دل نفت ایران متصور شده بودند، همیشه تلاش می‌کردند که به نوعی سهمی در این دلارهای نفتی داشته باشند. با این توصیفات و شرح ما وقع چه برسر صنعت نفت ما طی سال‌های اخیر آمده است که شرکت‌های معتبر غربی برای آمدن به ایران صدها شرط می‌گذارند و امروز و فردا می‌کنند. به راستی این همه فرصت سوزی و تاخیر در توسعه میادین مشترک ما با کشورهای همسایه به غیر از میلیون‌ها دلار خسارت چه ارمغانی برای اقتصاد ما خواهد داشت.

در این بینابین بحث سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و میزان این سرمایه‌گذاری با توجه به روزهای طلایی نفت در سال گذشته و ثبت رکورد نجومی قیمتی با ابهاماتی مواجه است. در حالی‌که مدیران بلند‌پایه وزارت نفت مدعی‌ هستند طی 3سال اخیر 66میلیارد دلار در صنعت نفت ایران سرمایه‌گذاری و بیش از 70میلیارد دلار قرارداد منعقد شده است اما منتقدان این آمار را غیرواقعی می‌دانند و معتقدند رقم سرمایه‌گذاری‌های واقعی طی مدت مذکور بسیار کم بوده است. اگر چه تولید نفت ایران در سال‌های اخیر به بالاترین حد خود پس از انقلاب اسلامی رسیده ولی این به آن معنی نیست که صنعت نفت ایران با مشکلاتی مواجه نیست.

مهم‌ترین مشکلاتی که صنعت نفت را تحت‌الشعاع قرار داده، افت سرمایه‌گذاری خارجی، سیاست داخلی نادرست و عدم‌دستیابی به تکنولوژی‌های روز دنیاست که رشد و توسعه صنعت نفت را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است. ایران در 4‌سال اخیر تفاهمنامه و قراردادهایی را با شرکت‌های داخلی و برخی شرکت‌های آسیایی برای توسعه میدان‌های نفت و گاز امضا کرده اما به گفته کارشناسان عملی شدن این قراردادها بدون همکاری شرکت‌های بزرگ نفتی بین‌المللی میسر نیست. مقامات وزارت نفت بر توانایی‌های داخلی برای توسعه نفت و گاز تاکید دارند اما مشکل اصلی علاوه بر کمبود منابع مالی تکنولوژی مورد نیاز است که عمدتاً در اختیار شرکت‌های بزرگ بین‌المللی قرار دارد.

بنابراین حتی اگر منابع ملی مورد نیاز تامین شود، باز هم مشکلات طرح‌های توسعه نفت و گاز برطرف نمی‌شود چون مشکل فقط منابع مالی نیست و باید برای تامین تجهیزات فنی نیز فکری شود که اکنون تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل، سدی بزرگ برای تحقق این مهم است.

این در حالی است که بخشی از تحریم‌ها به تجهیزاتی باز می‌گردد که کاربردهای دوگانه دارند و تامین آنها با وجود تحریم‌های شورای امنیت، دردسرهایی برای ایران ایجاد کرده است چون شرکت‌های خریدار تجهیزات ناچارند مشخص کنند که تجهیزات مورد نیاز را برای استفاده در چه کشوری خریداری می‌کنند. از سوی دیگر دولت در حالی مدعی افزایش سرمایه‌گذاری در صنعت نفت در 4سال گذشته است که با توجه به روزهای طلایی صنعت نفت میانگین صدور نفت خام ایران در 4‌‌سال گذشته حدود 70‌دلار برای هر بشکه بوده و این موضوع در هیچ‌یک از دولت‌های گذشته اتفاق نیفتاده است.

بدون شک افزایش خیره‌کننده قیمت نفت می‌توانست بزرگ‌ترین اهرم برای سرمایه‌گذاری در بخش نفت باشد و فرصت خوبی را برای جهش اقتصادی و توسعه کشور به‌وجود آورد، اما هم‌اکنون و با از دست رفتن همه فرصت‌های طلایی گذشته با روند کنونی کاهش قیمت نفت و فاصله گرفتن از روزهای اوج، سرنوشت پروژه‌های معطل مانده در هاله‌ای از ابهام فرو رفته است. برداشت‌های بدون مجوز و  کمک به برخی کشورها از جمله مواردی بود که به سرمایه‌گذاری ترجیح داده شد تا پول نفت آن‌طور که شایسته بود، به کار گرفته نشد، اما صنعت نفت یکصد ساله ایران تنها از این موارد رنج نمی‌برد.

عدم‌دستیابی به تکنولوژی‌های روز دنیا، تعلل در تزریق گاز به میدان‌های فرسوده و کهنسال نفتی و کاهش ذخایر نفتی تحت‌تأثیر برداشت‌های مکرر، توان تولید نفت را به‌شدت کاهش داده و به گفته بسیاری از کارشناسان، ایران در سال‌های آینده، علاوه بر بنزین باید وارد‌کننده سوخت‌های فسیلی دیگر نیز باشد. در این میان و با وجود اینکه مشکلات موجود در صنعت نفت، خلأ حضور خارجی‌ها در پروژه‌ها و بی‌خبری و رکود در این صنعت را  کاملاً مشهود کرده  است، اختلاف نظر در خصوص میزان درآمدهای نفتی و نحوه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های صنعت نفت به چالش جدی بین دولتمردان و منتقدان تبدیل شده است.

منتقدان معتقد هستند در این 4‌ساله دست کم 300‌میلیارد دلار درآمد نفتی داشته‌ایم که سرنوشت و چگونگی هزینه شدن آن معلوم نیست.

تحریم‌های بین‌المللی ایران را به سمت شرکت‌های داخلی و شرکت‌های نفتی آسیایی سوق داده است. شرکت‌های نفتی هند و چین پس از تعلل شرکت‌های شل، توتال ورپسول از پروژه‌های انرژی ایران، آمادگی خود را برای سرمایه‌گذاری در این پروژه‌ها اعلام کردند که البته نمی‌توان چندان به پایبندی شرکت‌های هندی به تعهدات خود در قبال ایران دلخوش کرد. این موارد موجب شده تا قراردادهای پارس‌جنوبی یکی پس از دیگری با مشکل مواجه شود و دولت در تمام فازهای 7 تا 24 از برنامه عقب بماند.

دولت نهم به‌نظر می‌رسد نه‌تنها موفق به بستن قراردادهای ملی جدیدی برای صدور گاز نشد  بلکه در اثر خروج شرکت‌های بزرگ نفت و گاز عسلویه حتی برای تامین نیازهای داخلی نیز با مشکل روبه‌رو بود. یکی از مشکلات عمده ما در صنعت نفت عدم‌همکاری کشورهای اروپایی است. به‌طوری‌که این کشورها در 80‌درصد از همکاری‌هایشان با ما تعلل می‌کنند. به‌دلیل همین تنش‌های سیاسی و تحت فشارهای سیاسی آمریکا و فرانسه، شرکت توتال به‌رغم امضای قرارداد آن در سال‌2004 از توسعه فاز‌11 پارس‌جنوبی کنار رفت.

علاوه بر این در سال 2008 میلادی و با تصویب سومین قطعنامه تحریمی، چندین شرکت نفتی دیگر از جمله شرکت بریتانیایی- هلندی رویال داچ شل، اینپکس ژاپن و  استات اویل نروژ از ایران رفته یا افزایش سرمایه‌گذاری خود را متوقف کردند. مجموعه این شرایط سیاسی افزایش ریسک سرمایه‌گذاری و در نتیجه افت جذابیت ایران از نظر سرمایه‌گذاران را در پی دارد. این در حالی است که گزینه‌های پیش رو، ایران را محدود کرده و باعث می‌شود شرایط غیرسودمند از جمله هزینه ریسک‌های شرکت‌های طرف قرارداد را متقبل شده و به آنها امتیازاتی بدهد.

نتیجه این فضا تهدید و تحریم و کاهش سرمایه‌گذاری در تولید و صادرات نفت و سایر صنایع وابسته از جمله پیمانکاران، مشاوران و سازندگان و در نهایت توسعه نیافتگی صنعت نفت خود را نشان می‌دهد. مطمئناً مجموعه این شرایط -اگر راهی برای اصلاح و تغییر نیابد- متأسفانه به تضعیف توان ملی و افت جایگاه ایران در منطقه خاورمیانه و بازار انرژی خواهد انجامید.

انتخاب سردبیر

پل بادبزنی و دومنظوره

پدینگتون> پلی در انگلستان شبیه بادبزن طراحی و به‌محض عبور قایق‌ها جمع شده و به شکل یک تندیس زیبا درمی‌آید.

فیلمبرداری سه‌بعدی از سلول‌ها

لـــنــدن> دانشمندان با مـیـکروسـکـوپ‌ سه‌بعدی جدید می‌توانند حرکت سلو‌ل‌ها را در فضایی سه‌بعدی مشاهده و ضبط کنند.

چمران: بدون مشورت با شوراها درباره شوراها تصمیم می‌گیرند

نشست مشترک روسای شورای استان‌ها و مراکز استان‌ها که روز گذشته در محل تالار وزارت کشور برگزار شد، محلی بود تا دوباره موضوع انتخاب شهردار توسط شوراها یا مردم مورد بحث و بررسی قرارگیرد.

عرضه اولیه سهام ۱۰ شرکت جدید در نیمه دوم سال

بورس مثبت شد اما آیا سهام جدیدی برای عرضه در بورس و فرابورس برای به تعادل رسیدن بازار و حفظ سرمایه‌گذاران وجوددارد؟

رشد ۱۹ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات ۱۹ واحد افزایش یافت و به ۷۴ هزارو ۱۵۲ واحد رسید.

گرافیک اطلاع‌رسان اعتراضات و نشانه‌ها

همشهری‌آنلاین: هنگامی که تظاهر کنندگان طرفدار دموکراسی در روز ملی چین در هنگ‌کنگ به خیابان‌ها آمدند، بسیاری به پرچم‌های در حال بالا رفتن چین و هنگ‌کنگ پشت کردند.

تلویزیون واقعه عاشورا را در مقایسه با سینما بهتر پوشش داده است

همشهری آنلاین: بازیگر سریال مختارنامه گفت: تلویزیون به دلیل داشتن مخاطبان بالا، در به تصویر کشیدن واقعه عاشورا عملکرد خوبی داشته است.

پیام تقدیر از ورزشکاران جانباز و معلول ایرانی مسابقات پاراآسیایی اینچئون

همشهری آنلاین: حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در پیامی از ورزشکاران جانباز و معلول جمهوری اسلامی ایران در مسابقات ورزشی پاراآسیایی اینچئون کره‌ی جنوبی تقدیر کردند.

افزایش قیمت آب و برق، صرفه‌جویی می‌آورد؟

رضا کربلایی: آب و برق گران می‌شود؟ وزارت نیرو پیشنهاد افزایش قیمت را روی میز هیأت وزیران گذاشته اما اعضای کابینه هنوز برای روشن کردن تکلیف قیمت آب و برق تصمیمی نگرفته‌اند؛ پیشنهادی که درصورت تصویب نخستین اثر آن در بودجه سال آینده نمایان خواهد شد؛ بودجه‌ای که ۴۰روز دیگر قرار است به مجلس ارسال شود.

تکمیل پله‌های برقی متروی خط ۴

با نصب ۱۱ پله برقی در ایستگاه‌های متروی خط ۴، روند نصب پله‌های برقی این خط تکمیل شد.

خودروسازان بزرگ جهان به ایران می‌آیند

خوروسازان بزرگ و معتبر جهان برای شرکت در دومین همایش بین‌المللی صنعت خودرو در ۱۰آذرماه، راهی ایران می‌شوند.

هیچ‌کس به آسیب‌دیده‌ها نمی‌اندیشد

آمنه بهرامی، دختری که ۱۰ سال قبل در جریان اسید پاشی زیبایی و بینایی‌اش را از دست داده بود، در دقیقه آخر از مجازات اسیدپاش صرف‌نظر کرد اما حالا وقوع چند مورد اسیدپاشی در اصفهان سبب‌شده او از کاری که انجام داده پشیمان شود.

عملیات پلیس برای دستگیری ۲۲ کیف‌قاپ پایتخت

اعضای باند کیف‌قاپی با شناسایی طعمه‌هایشان در بانک‌ها، مراکز تجاری یا صرافی‌ها آنها را تعقیب می‌کردند تا در فرصتی مناسب نقشه خود را عملی کنند.

پیشکش بازارهای صادراتی مس به رقبای ترکیه‌ای

علی ابراهیمی: گرانفروشی و تبعیض در تعیین قیمت و فروش آلومینیوم و مس خام به شرکت‌های داخلی موجب خالی‌ماندن ظرفیت تولید و ازدست‌رفتن بازارهای صادراتی ۲۵۰تولید‌کننده صنعت برق شد.

طناب دار پایان پرونده ریحانه

سرانجام پرونده ریحانه جباری بعد از ۷ سال کش و قوس بسته شد و گواهی فوت او که توسط پزشکی قانونی صادر شد به‌عنوان آخرین برگ در پرونده‌اش قرار گرفت.

بازار تهران برای اولین بار میزبان ۳ شهید گمنام

همشهری آنلاین: جانشین رئیس سازمان بسیج اصناف کشور از برگزاری مراسم تکریم و تدفین پیکرهای پاک ۳ شهید گمنام دفاع مقدس دوشنبه پنجم آبان با حضور سردار نقدی در بازار تهران خبر داد.