سه شنبه 10 شهریور 1394 | به روز شده: 23 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

اظهارات ضدو نقیض مسئولان محیط‌زیست درباره تلف شدن گوزن‌های زرد

هفته گذشته ۲گوزن زرد ایرانی حین انتقال به زیستگاه‌های یزد و خوزستان تلف شدند.

سجاد زارعیان قهرمان مسابقات اسکواش نشنال کلوز شد

همشهری آنلاین: در فینال این مسابقا زارعیان با غلبه بر شاملی به عنوان قهرمانی دست یافت.

هفته ۲ سری A: پیروزی رم بر مدافع عنوان قهرمانی

همشهری آنلاین: در مصاف تیم پایتخت‌نشین رم با قهرمان فصل قبل، این تیم میزبان بود که موفق شد به برتری دست پیدا کند.

شیر را گرم بخوریم یا سرد؟

همشهری آنلاین: یک متخصص طب سنتی گفت: شیر گاو تقویت کننده مغز بوده و رطوبت آن را زیاد می‌کند، برطرف کننده فراموشی, مالیخولیا و وسواس بوده و مقوی قلب است، همچنین برای افراد سوداوی و مزاج خشک مفید بوده و ملین شکم است.

بوکس قهرمانی آسیا: حذف محمدپور با ناداوری/ شاهکار شاهینی مقابل بوکسور مغولستان

همشهری آنلاین: بوکسور وزن ۵۲ کیلوگرم کشورمان در حالی که نمایش بهتری نسبت به حریف خود داشت، در نهایت با رای داوران از گردونه رقابت‌ها کنار رقت.

ادعای سیا: هند می‌خواست به تاسیسات اتمی پاکستان حمله کند

براساس ادعای یک سند سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که از حالت محرمانه خارج شده، "ایندیرا گاندی"، نخست‌وزیر پیشین هند قصد حمله نظامی به تاسیسات اتمی پاکستان را داشت تا مانع دستیابی این کشور به تسلیحات هسته‌ای شود.

آب، قهوه، آلبالو و شکلات شما را می‌کشد، اگر...

همشهری آنلاین: انسان از اولین قدمی که روی زمین برداشته تا کنون در تلاش بوده از قرارگیری در معرض سموم مختلفی که می‌توانند اندام‌های داخلی بدن را از کار انداخته و منجر به مرگ او شوند،‌ جلوگیری کند.

هفته سوم بوندس‌لیگا: سومین پیروزی دورتموند و سومین شکست گلادباخ

همشهری آنلاین: تیم بوروسیا دورتموند در پی غلبه بر هرتا برلین به سومین پیروزی پیاپی خود دست یافت. تیم بوروسیا مونشن‌گلادباخ اما این بار هم ناموفق بود و سومین شکست پیاپی خود را تجربه کرد.

خراسان رضوی قهرمان مسابقات کشوری سبک شوتوکان jska شد

همشهری آنلاین: مسابقات قهرمانی کشور سبک شوتوکان jska در دو بخش مردان و زنان برگزار شد و استان خراسان رضوی عنوان قهرمانی رقابت‌ها را از آن خود کرد.

آشنایی با روش تهیه والوان با گوشت بره و پیازچه

همشهری آنلاین: این غذا را با تن ماهی و گوشت چرخ کرده هم می‌توان درست کرد.

هفته ۲ لالیگا: پیروزی قاطع رئال مقابل بتیس

همشهری آنلاین: رئال مادرید در یک بازی یک‌طرفه بتیس را گل‌باران کرد. بارسلونا به زحمت از سد مالاگا گذشت.

هنـوز عضلات غیـرتم فلج نشده

زهرا جاهد: می‌گویند بیماری «دیستروفی دوشن» یک بیماری ژنتیک (تحلیل پیشرونده عضلانی) است که از مادر به فرزند پسر انتقال داده می‌شود و فراوانی آن یک در ۳۵۰۰ کودک است.

بازگشت به مسیر المپیک

محمدرضا آخوندی: عملکرد احسان حدادی، نایب‌قهرمان پرتاب دیسک المپیک لندن و ستاره تاریخی دوومیدانی ایران در رقابت‌های قهرمانی جهان در پکن، بسیار دور از ذهن و تأسف‌برانگیز بود.

دورتموند، ‌صدر جدول را از بایرن مونیخ پس گرفت

بوروسیا دورتموند با پیروزی درخشان ۳ بر یک برابر هرتا برلین به هشتمین برد متوالی خود زیرنظر توماس توخل دست پیدا کرد و دوباره بالاتر از بایرن مونیخ صدرنشین بوندس‌لیگا شد.

سومین پیروزی بسکتبال ایران در جام ویلیام جونز

همشهری آنلاین: تیم ملی بسکتبال ایران به سومین پیروزی خود در سومین بازی دست یافت.

ایثارگران بدانند؛ اجرای قانون جامع از توهم تا واقعیت(۱۵)

برابر ماده۳ قانون پرداخت پاداش پایان خدمت و بخشی از هزینه‌های ضروری به کارکنان دولت مصوب ۷۵/۲/۲۶، کمک‌ هزینه فوت مستخدم شاغل، بازنشسته و افراد تحت تکفل وی معادل ۲۰برابر حداقل حقوق مبنای قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت که برای سال۹۴ مبلغ ۱۱/۰۰۸/۰۰۰ریال است، پرداخت می‌شود.

تعویق نشست اوناسور درباره مناقشه مرزی ونزوئلا و کلمبیا

همشهری‌آنلاین: اتحادیه ملت های آمریکای جنوبی موسوم به اوناسور نشست برای رسیدگی به تنش مرزی بین ونزوئلا و کلمبیا را به تعویق انداخت.

کتاب یکی بود، یکی نبود منتشر شد

همشهری‌آنلاین: انتشارات سیمای شرق، کتاب «یکی بود، یکی نبود» را با موضوع تحلیل جریانات اجتماعی دوران پس از درگذشت مرتضی پاشایی، به قلم اسماعیل رمضانی منتشر کرد.