شنبه 29 شهریور 1393 | به روز شده: 25 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

اکستنشن ۳۳۰۰ ساله

قاهره: باستان‌شناس‌ها پس از بررسی جمجمه ۳۳۰۰ ساله زن مصری متوجه شدند او برای زیبایی بیشتر و پوشاندن مو‌های خاکستری‌اش بیش از ۷۰ا کستنشن روی سرش دارد.

بی‌توجهی سازندگان غیرمتخصص به قوانین ساخت‌وساز

الهام مصدقی‌راد: رعایت مقررات ساختمان به‌ویژه مبحث ۱۹ که به صرفه‌جویی انرژی می‌پردازد با وجود دارا بودن قوانین متعدد، آنگونه که مورد انتظار است اجرایی نشده و همچنان بیشترین هدررفت انرژی در ساختمان‌های کشور رخ می‌هد.

منابع آبی ته کشید

رضا کربلایی: آمارهای رسمی نشان می‌دهد که وضعیت منابع آبی ایران در حوضه‌های ششگانه آبریز کشور قرمز شده و وزیر نیرو هم می‌گوید ابایی ندارد که بحران آب را با مردم در میان بگذارد تا بلکه مسابقه برای مصرف آب متوقف شود.

جنایت هولناک زن ۱۷ ساله، یک‌ماه پس از ازدواج

زن نوجوان با یکی از بستگان شوهرش همدست شد تا توطئه شوم خانوادگی را عملی کند.

قیمت نان تا پایان سال واقعی می‌شود

واقعی شدن قیمت نان این روزها از سوی مقامات دولتی مطرح شده است تا زمزمه‌های افزایش نرخ این قوت‌غالب بار دیگر بر سر زبان‌ها بیفتد.

لیگ برتر فوتبال؛ پیروزی سایپا و گسترش فولاد

همشهری آنلاین: تیم‌های فوتبال سایپا و گسترش فولاد در چارچوب هفته نهم لیگ برتر فوتبال به ترتیب برابر پدیده مشهد و ذوب‌آهن اصفهان به پیروزی رسیدند.

گسل اسکاتلند، بریتانیا را می‌شکافد

نیلوفر قدیری: انگلیسی‌ها استاد تبلیغات و بهره‌برداری‌های رسانه‌ای هستند. نتیجه همه‌پرسی استقلال اسکاتلند، اکنون به میدانی برای این هنرنمایی تبلیغاتی در لندن تبدیل شده‌است.

ادامه هفته نهم لیگ برتر؛ پیکان و نفت‌تهران پیروز شدند

همشهری آنلاین: در ادامه بازیهای هفته نهم لیگ برتر فوتبال؛ تیم‌های پیکان و نفت تهران برابر حریفان خود به پیروزی رسیدند.

رأی اسکاتلندی‌ها؛ نه به استقلال، آری به تغییر

پس از ۲ سال تلاش برای برگزاری همه‌پرسی استقلال اسکاتلند، درنهایت این دولت انگلیس بود که توانست ۱۰ درصد مردد درنظرسنجی‌‌ها را از دادن رأی مثبت به جدایی اسکاتلند منصرف کند تا با همین اختلاف، این کشور همچنان زیر پرچم انگلیس باقی بماند.

عشایر ایران برای آزادی قدس هم قسم شدند

همشهری آنلاین: سوگند نامه سران قبایل و عشایر کشور در رزمایش الی بیت المقدس عشایر بسیج در حضور سردار نقدی رییس سازمان بسیج مستضعفین قرائت شد.

پایان همه پرسی اسکاتلند و آغاز جدال سیاسی در انگلیس

همشهری آنلاین: پس از رد شدن استقلال در همه پرسی اسکاتلند، اکنون جدال سیاستمداران انگلیس و اسکاتلند بر سر اختیارات دو طرف، آغاز شده است.

سیل در جنوب غربی فرانسه قربانی گرفت

همشهری آنلاین: جاری شدن سیل و طغیان رودخانه در جنوب غربی فرانسه و در نزدیکی شهر مون پلیه جان دست کم پنج نفر را گرفت. دو نفر نیز ناپدید شده‌اند که از سرنوشت آنها خبری در دست نیست.

زندگینامه: مریم سلیمی (۱۳۵۶-)

همشهری‌آنلاین: مریم سلیمی ۳۰ دی ۱۳۵۶ در تهران به دنیا آمد. او پژوهشگر حوزه‌های ارتباطات و ارتباطات تصویری و مدرس دانشگاه‌های سوره و جامع علمی - کاربردی در دو حوزه مذکور است

هویت شهید گمنام دانشگاه امیرکبیر تهران محرز شد: رضا سلمانی کردآبادی

همشهری آنلاین: هویت یکی از شهدای گمنام مدفون در دانشگاه امیرکبیر توسط آزمایش dna شناسایی و مشخصات او اعلام شد.

به بهانه انتشار کتاب گرافیک‌ خبری و اطلاع‌ رسان

همشهری آنلاین: کتاب گرافیک‌ خبری و اطلاع‌ رسان که به تازگی منتشر شده است می‌تواند نقطه عطفی در عرصه مطبوعات ایران قلمداد شود.