دوشنبه 12 مرداد 1394 | به روز شده: 26 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

۱۰ سال بی‌مهری دولت به ناوگان اتوبوسرانی‌ پایتخت

سیدمحمد فخار‌: تورق تعامل ۱۰سال اخیر دولت با شهرداری نشان می‌دهد تاکنون باید ۱۰ هزار اتوبوس از سوی دولت به تهران اختصاص می‌یافته اما هم‌اکنون ۶۵۸۵ اتوبوس در تهران وجود دارد که نزدیک به ۳هزار دستگاه آنها فرسوده است.

۲ میلیون پردرآمد مرداد یارانه نمی‌گیرند

وزیر رفاه از حذف ۲ میلیون نفر یارانه بگیران تا پایان مرداد‌ماه خبر داده و همزمان هم رئیس سازمان مالیاتی اعلام کرده که این سازمان آماده است اطلاعات مالیاتی مؤدیان را برای شناسایی پردرآمدها در اختیار مقامات مربوطه قرار دهد.

پیگیری شیوه حذف یارانه نقدی در مجلس

علی ابراهیمی: عدم اعلام معیارهای حذف یارانه اقشار پردرآمد، ابهاماتی را ایجاد کرده است. در این زمینه با جعفر قادری، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس گفت‌وگو کرده‌ایم.

رونمایی از دلایل سقوط بازارسهام؛ انگشت اتهام به سوی بانک‌ها

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار درتشریح دلایل نزول بورس پس از مذاکرات هسته‌ای گفت:برگزاری اغلب مجامع عمومی سالانه در روز‌های آخر تیر ماه، پرداخت سود‌های ۲۷درصدی از سوی بانک‌ها و همچنین سکوت سهامداران حقوقی ازجمله دلایل نزول بورس پس از پایان مذاکرات هسته‌ای در وین بوده است.

بحران پناهجویان اروپا؛ از دریای مدیترانه تا دریای سیاه

محمد امین خرمی: بحران پناهجویانی که در ماه‌های اخیر تلاش داشتند با عبور از دریای مدیترانه خود را از غرب آسیا و شمال آفریقا به خاک اروپا برسانند، اکنون به کیلومترها آن طرف تر، به ساحل دریای سیاه کشیده شده است.

کتاب‌های زرافه در اولین جشنواره و نمایشگاه اسباب‌بازی کانون

همشهری‌آنلاین: کتاب‌های زرافه (دپارتمان کودک انتشارات سیمای شرق) در اولین نمایشگاه و جشنواره اسباب‌بازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان حضور شرکت خواهد کرد.

ترجمه جای تألیف را در بازار کتاب گرفته است

فعالیت نویسندگی را سال ۶۹ با نگارش خاطرات جبهه آغاز کرد و همان سال نخستین کتاب خود «خداحافظ کرخه» را نوشت.

منابع غیرقابل وصول برای مسکن کم‌درآمدها

طرح مسکن کم‌درآمدها که دولت یازدهم نام مسکن اجتماعی را برای آن انتخاب کرده، قرار است شرایط را برای خانه‌دار کردن اقشار ضعیف که در دهک‌های پایین جامعه قرار دارند و توان خرید خانه و پس انداز قابل توجه برای آن را ندارند، فراهم کند.

« مردن به وقت شهریور» حرف دل جامعه است

فهیمه پناه‌آذر: هاتف علیمردانی که این روزها «مردن به وقت شهریور» را روی پرده سینماها دارد، پس از ۲تجربه فیلم کودک با «به خاطر پونه» پا به سینمای اجتماعی خانوادگی گذاشت.

گزارش تصویری میزگرد از مذاکره تا قطعنامه در موسسه همشهری

همشهری‌آنلاین: میزگرد از مذاکره تا قطعنامه با موضوع بررسی حقوقی نتیجه مذاکرات هسته ای ایران و ۱+۵ ، با نگاه ویژه به متن برجام و قطعنامه شورای امنیت با حضور دکتر حسین قربانزاده مدیر مسئول و سردبیر روزنامه همشهری، دکتر سید فضل‌الله موسوی، دکتر محسن عبدالهی، دکتر میر شهبیز شافع و خبرنگاران رسانه‌های خبری عصر یکشنبه ۱۱ مرداد در موسسه همشهری برگزار شد.

افزایش ۱۱.۴ درصدی اجاره‌بهای مسکن در آغاز فصل جابه‌جایی

آمارهای رسمی از کاهش ۳.۱ درصدی قیمت مسکن در تیرماه سال‌جاری نسبت به‌مدت مشابه سال گذشته حکایت دارد.

یک تغییر در مدرک تحصیلی دانشجویان دانشگاه آزاد؛ صدور مدرک با کد استانی

همشهری آنلاین: رئیس دانشگاه آزاد اسلامی اعلام کرد: ۳۱ دانشگاه آزاد استان شکل گرفته و از این پس، مدارک دانشجویان به اسم دانشگاه آزاد اسلامی استان صادر می‌شود.

فدراسیون فوتبال داوران را از مصاحبه منع کرد

همشهری آنلاین: دپارتمان داوری فدراسیون فوتبال مصاحبه داوران، کمک داوران و ناظران داوری در مورد مسابقات فوتبال را ممنوع اعلام کرد.

وضعیت پلاک‌های تهران بعد از «ایران ۹۹»

همشهری آنلاین: رئیس پلیس راهور تهران در خصوص پلاک خودروها پس از «ایران ۹۹» گفت: براساس تدابیر اندیشیده شده شماره سریال پلاک‌های وسایل نقلیه پس از اتمام پلاک ایران ۹۹، برای تهران، ۱۰، ۲۰، ۳۰ تا ۹۰ در نظر گرفته شده است.

همسایه‌های غریب

سیدمحمد بهشتی: جامعه‌شناسی، خانواده را چنین تعریف می‌کند: نهادی متشکل از یک مرد و یک زن.

جسد مقتول از دل چاه بیرون کشیده شد

جسد مرد جوانی که قربانی طمع ۱۰۰میلیون تومانی دوست جنایتکارش شده بود، در عملیاتی ۹ساعته با تلاش آتش‌نشانان و چاه‌کن‌ها از عمق ۸ متری زمین بیرون کشیده شد.