شنبه 11 مرداد 1393 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

احیای ۱۸۰ سالن سینمایی دانش‌آموزی

همشهری آنلاین: مدیرکل فرهنگی و هنری وزارت آموزش و پرورش گفت: با احیای سالن‌های سینمایی برای دانش‌آموزان، کارت‌های تخفیف را برای آن‌ها و معلمان درنظر می‌گیریم.

بالاخره بال مرغ بخوریم یا نه؟

همشهری آنلاین: در کشور ما به هیچ‌وجه به طیور هورمون نمی‌زنند و هورمون‌های موجود در بازار ما هیچ‌یک برای پرورش مرغ مناسب نیستند. از طرفی به دلیل هزینه بالای داروهای هورمونی، مصرف آنها برای مرغداران اصلا به‌صرفه نیست.

شورای مشاورین و برنامه‌ریزی دوسالانه پوستر منصوب شدند

همشهری آنلاین: شورای مشاورین و برنامه‌ریزی یازدهمین دوسالانه جهانی پوستر ایران از سوی مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی منصوب شدند.

فرش‌های ایرانی در خانه هنرمندان گسترده می‌شوند

همشهری آنلاین: مدیر نگارخانه‌های خانه هنرمندان از برپایی نمایشگاهی از «فرش‌های ایران» خبر داد که بخشی از این فرش‌ها قدیمی و برخی دیگر بر اساس طرح‌های قدیمی به تازگی بافته شده‌اند.

حامیان احمدی نژاد طراحان اصلی سوال از وزرا هستند

همشهری آنلاین: سخنگوی هیات رئیسه مجلس با بیان اینکه حامیان دولت احمدی نژاد به دنبال طرح سوال های متعدد از وزرای دولت یازدهم هستند، گفت:. نباید افزایش سوال از وزرا را به حساب همه نمایندگان گذاشت

سوالات از وزیران بیشتر جنبه سیاسی دارد/ هیات رئیسه طرح سوال از وزیران را مدیریت می کند

همشهری آنلاین: عضو هیات رئیسه مجلس با بیان اینکه افزایش تعداد سوال از وزرا چالش آفرین است، گفت : سوال نمایندگان از وزرا باید در موارد ضروری باشد.

اقتصاد هنر در ایران بررسی می‌شود

همشهری آنلاین: بررسی جریانات اخیر اقتصادی هنرهای تجسمی در ایران با حضور مرتضی کاظمی، علی مرادخانی، رضا نامی و لیلی گلستان در خانه هنرمندان برگزار می‌شود.

فیلم‌های کوتاه شانزدهمین جشن سینمای ایران معرفی شدند

همشهری آنلاین: هیات انتخاب بخش فیلم کوتاه شانزدهمین جشن سینمای ایران آثار انتخابی این بخش را معرفی کرد.

ایران درباره داعش مستند می‌سازد

همشهری آنلاین: مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از سفارش ساخت مستندی در نقد گروهک تروریستی داعش و همچنین جایگاه ویژه آثاری درباره بحران‌های اخیر منطقه از جمله جنگ در غزه در جشنواره «سینما حقیقت» خبر داد.

حضور مهدی هاشمی در دادگاه انقلاب

همشهری آنلاین: مهدی هاشمی همراه فائزه و یاسر هاشمی و دو وکیل خود دقایقی قبل وارد دادگاه انقلاب شدند.

برگزاری کنفرانس گردشگری سلامت کشورهای عضو اکو در رامسر

استاندار مازندران از حضور ٧٠مهمان خارجی از ٨ کشور در کنفرانس گردشگری سلامت کشورهای اکو در شهرستان رامسر در استان مازندران خبر داد.

پیروزی نوجوانان بسکتبال ایران مقابل اردن

همشهری آنلاین: مسابقات بسکتبال نوجوانان غرب‌ آسیا از روز جمعه (۱۰ مرداد) در تهران و با حضور پنج تیم ایران، لبنان، عراق، سوریه و اردن آغاز شد.

قائم مقامی قهرمان شطرنج اپن کانادا شد

همشهری آنلاین: احسان قائم مقامی قهرمان مسابقات شطرنج برق آسای اپن مونترال ۲۰۱۴ کانادا شد.

دختران و پسران ایران مقتدرانه قهرمان جهان شدند

همشهری آنلاین: نمایندگان تکواندوی کشورمان با کسب ۷ مدال طلا، ۴ نقره و ۱ برنز و در مجموع با ۱۲ مدال عنوان قهرمانی نخستین دوره مسابقات تکواندوی نونهالان جهان را در دو بخش دختران و پسران از آن خود کردند.

شهروندان زیانکاران اصلی آلودگی هوا

رئیس کمیته محیط‌زیست شورای اسلامی شهر تهران با استناد به اظهارات اخیر رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست درخصوص افزایش ریزگردهای تهران به‌دلیل بهره‌برداری از معادن اطراف این کلانشهر گفت: منشأ ریزگردهایی که مدت‌هاست هوای تهران را تهدید می‌کنند، به ۲دسته کلی تقسیم می‌شوند که یکی ریزگردهایی است که از اطراف تهران وارد شهرمان می‌شوند و دیگری ریزگردهایی هستند که از کشورهای همسایه وارد کشورمان و تهران می‌شوند.

تیم ملی فوتبال جوانان زیر ۱۹ سال آلمان قهرمان اروپا شد

همشهری آنلاین: پیشتازی فوتبال آلمان در عرصه بین‌المللی همچنان ادامه دارد. نزدیک به سه هفته پس از کسب عنوان قهرمانی ۲۰۱۴ جهان توسط تیم ملی فوتبال آلمان، حال تیم ملی جوانان زیر ۱۹ سال این کشور به قهرمانی اروپا دست یافته است.

در روزهای بعد از ماه رمضان به میزان کافی آب بنوشید

همشهری آنلاین: یک کارشناس تغذیه توصیه کرد: افراد در روزهای بعد از ماه مبارک رمضان برای جبران آب از دست رفته بدن خود به میزان کافی آب و مایعات بنوشند.

عبدولی صاحب مدال نقره شد، اخباری برنز گرفت

همشهری آنلاین: سامان عبدولی و داود اخباری به مدال نقره و برنز اوزان ۵۹ و ۸۵ کیلوگرم رقابت‌های کشتی جایزه بزرگ فیلا رسیدند.