دوشنبه 4 خرداد 1394 | به روز شده: 1 ساعت و 11 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

معتمدآریا این روزها چه می‌کند؟

همشهری آنلاین: فاطمه معتمدآریا در سومین همکاری خود با سیامک احصایی در «تونل» بازی می‌کند.

اظهارات برنده نخل طلای کن

همشهری آنلاین: «ژاک اودیار» پس از کسب نخل طلای کن ۲۰۱۵ گفت: فیلم «دیپان» بیانگر شرایط کنونی در فرانسه است.

۱۲ استان در وضعیت قرمز از نظر اعتیاد

همشهری آنلاین: حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان خسارت مواد مخدر بر اقتصاد کشور تحمیل می‌شود و نرخ شیوع اعتیاد ۲.۶۵ درصد است و برخی استان‌ها از جمله استان خوزستان از ۱۲ استانی هستند که در وضعیت قرمز در حوزه اعتیاد در سطح کشور قرار دارند.

آمادگی ارتش برای ورود به جنگ‌های نیابتی

همشهری آنلاین: فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت: نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران اکنون در حال دستیابی به آمادگی لازم برای ورود به فضای جنگ‌های نیابتی است.

افزایش قیمت وسایل نقلیه عمومی مدیریت شده خواهد بود

همشهری آنلاین: استاندار تهران با اشاره به تک نرخی شدن بنزین گفت: افزایش قیمت‌ها مدیریت شده خواهد بود، زیرا درخصوص قیمت وسایل حمل و نقل عمومی (اتوبوس، مینی‌بوس، تاکسی و مترو) وزارت کشور و استانداری ورود خواهند کرد و قطعا از افزایش بی‌رویه این قیمت‌ها جلوگیری خواهد شد.

داستان و نظریه ذهن

همشهری آنلاین: داستان‌های ادبی خواننده را ترغیب می‌کنند که به معناهای ضمنی توجه کند، واقعیت را از فیلتر ذهنی شخصیت‌های داستان ببیند.

بینایی انسانی رایانه‌ای

همشهری آنلاین: گروهی از دانشمندان کامپیوتر دانشگاه کالیفرنیا، الگوریتم‌های پیچیده بینایی رایانه‌ای و رابط مغز و رایانه را برای پیداکردن معادن در تصاویر کف اقیانوسی «سونار» (ردیاب زیردریایی صوتی) ترکیب کردند.

افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی کشور به ۶۵ هزار هکتار

همشهری آنلاین: دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی اشاره کرد و گفت: سطح زیر کشت این گیاهان در چند سال اخیر (بدون احتساب زعفران) بین ۴۵ هزار تا ۶۵ هزار هکتار رسیده است.

کشتارخاموش

همشهری آنلاین: با حقه بی‌رحمانه و مرگبار زنبوردار ۲۵۴پرنده زنبورخوار در یک روزقتل عام شدند!

تبریزگیت!

همشهری آنلاین: تیمشان، عشقشان است. من شنیده‌ام حتی جمعه‌شب در اوج ناراحتی، شاه‌گلی را گذاشته‌اند روی سرشان و لزگی رقصیده‌اند.

روی آسمان شهر

همشهری آنلاین: پارکینگ در سمت راست مجموعه قرار دارد و از ورودی تا ایستگاه اول مسیر آسفالته‌ای وجود دارد که محل اصلی پیاده‌روی در بام تهران است.

تبدیل زباله‌ریزها به مجسمه‌های فناورانه سه‌بعدی برای درس عبرت

همشهری آنلاین: یک شرکت فناوری ژنتیکی در ویرجینیا با همکاری یک شرکت تبلیغاتی در هنگ‌کنگ با استفاده از دی‌ان‌ای به‌جا مانده از افراد بر روی زباله‌هایی که در خیابان ریخته‌اند، تصاویر رایانه‌ای از آن‌ها ساخته تا با چاپ آن بر روی پوسترهای تحت تعقیب، این افراد را را مجبور به تفکر دوباره در مورد کارشان کند.

بازی با آمریکا سقف آرزوهای ما نیست

همشهری آنلاین: فکر می‌کنم با توجه به تجربه‌ای که از سال‌های قبل به دست آوردیم و همین‌طور روزهایی که من در روسیه بازی کردم، موقعیت خوبی داریم که این تیم را شکست بدهیم

تولید برق از مدفوع حیوانات باغ‌وحش

همشهری آنلاین: محققان باغ‌وحش دیترویت برای کاهش هزینه‌های دفع زباله، پروژه ساخت یک هضم‌کننده زیستی غول‌پیکر را در دستور کار دارند.

ضرورت راه‌اندازی سامانه پایش لحظه‌ای تصفیه‌خانه‌ها در خلیج فارس

همشهری آنلاین: مدیر کل دفتر زیست بوم‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: به علت شکننده بودن محیط زیست خلیج فارس، راه‌اندازی سامانه پایش لحظه‌ای تصفیه‌خانه‌های تاسیسات فعال در این پهنه آبی الزامی است.