جمعه 3 مرداد 1393 | به روز شده: 49 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 30 مهر 1391 - 23:37:39 | کد مطلب: 188571 چاپ

مفاهیم: صکوک چیست؟

بورس > مفاهیم - همشهری‌آنلاین:
صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می‌شود.

در کشورهایی که دارای جمعیت مسلمان زیادی هستند، استفاده از ابزارهای مالی متعارف مانند اوراق قرضه، کارایی و مقبولیتی ندارد. بر این اساس دولت‌ها و شرکت‌های اسلامی و یا شرکت‌های اسلامی فعال در کشورهای غیراسلامی که بدنبال تأمین مالی و مدیریت بدهی خود هستند نیازمند یافتن جایگزین‌هایی مطابق با اصول اسلامی می‌باشند.

در سال‌های اخیر رشد ابزارهای مالی اسلامی که به صکوک شهرت یافته بسیار چشمگیر بوده است. تا جایی که بر اساس آمار، تا پایان سال 2006 میلادی ارزش کل صکوک منتشر شده بالغ بر50 میلیارد دلار عنوان شده است. کشورهای بحرین، مالزی، قطر و آلمان به عنوان پیشگامان در این زمینه شناخته شده‌اند.

در حالت کلی می‌توان صکوک را اوراق بهادار مبتنی بر دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازار ثانویه و مبتنی بر اصول شریعت دانست.

صکوک چیست؟

اصطلاح صکوک برگرفته از واژه عربی صک به معنای چک، نوشته بدهکار، سفته و قبض بدهی است و به طور معمول، به عنوان اوراق قرضه اسلامی تعریف می‌شود.

تمایزی که میان این دو تعریف از صکوک وجود دارد، اساسی و مهم است، چرا که با تاکید بر این تفاوت، هدف از به کارگیری صکوک به عنوان ابزاری جدید در بانکداری اسلامی، تقلید از اوراق قرضه مبتنی بر بهره در بانکداری معمول نیست، بلکه ایجاد ابزاری ابتکاری است که منطبق بر قوانین شریعت اسلام باشد.

صکوک به عنوان اوراق بهادار با پشتوانه مالی تعریف می‌شود که باید خود دارای ارزش باشد و نمی‌تواند براساس فعالیت‌های سفته بازی و سوداگرانه و در واقع فعالیت‌هایی که بدون خلق ارزش و کار صورت می‌گیرند، سودآوری داشته باشد.

اوراق بهادار صکوک منابع مالی را با پشتوانه ترازنامه و دارایی‌های فیزیکی شرکت‌های خاص جذب می‌کنند.

انواع صکوک

استفاده از لفظ صکوک جهت ابزارهای مالی اسلامی برای نخستین بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانک توسعه اسلامی پیشنهاد شد. بعد از آن سازمان حسابداری و حسابرسی نهادهای مالی اسلامی اقدام به معرفی انواع صکوک نمود که عبارتند از:

  1. صکوک مالکیت دارایی‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  2. صکوک مالکیت منافع دارایی‌های موجود
  3. صکوک مالکیت منافع دارایی‌‌هایی که در آینده ساخته می‌شود
  4. صکوک صلم
  5. صکوک استصناع
  6. صکوک مرابحه
  7. صکوک مشارکت
  8. صکوک مضاربه
  9. صکوک نماینده سرمایه‌گذاری
  10. صکوک مزارعه
  11. صکوک مساقات
  12. صکوک ارائه خدمات
  13. صکوک حق‌الامتیاز

از بین صکوک بالا تنها استفاده از صکوک اجاره، سلم و استصناع و تا حدی صکوک مشارکت، مرابحه و مضاربه معمول است.

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان صکوک را به دو گروه ابزار حقوق صاحبان سهام و ابزار بدهی تقسیم نمود.

صکوک اجاره، سلم، استصناع و مرابحه زیر مجموعه ابزار بدهی و صکوک مشارکت و مضاربه زیر مجموعه ابزار حقوق صاحبان سهام قرار می‌گیرند.

یکی از مهمترین انواع صکوک معرفی شده صکوک اجاره می‌باشد. صکوک اجاره در حقیقت اوراق بهاداری است که دارنده آن بصورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن بر اساس قرارداد اجاره به مصرف‌کننده یا بانی واگذار شده است. ‌

جهت انتشار اوراق اجاره وجود حداقل سه نهاد مالی ضروری می‌باشد که عبارتند از بانی، واسط و امین.

  • بانی: شخصی حقوقی است که صکوک اجاره با هدف تأمین مالی آن را منتشر می‌شود و می‌تواند اقدام به اجاره‌ نمودن دارایی مبنای انتشار صکوک اجاره از واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران نماید.
  • واسط: نهاد مالی است که صرفاً به منظور نقل و انتقال دارایی به وکالت از دارندگان صکوک اجاره و انتشار صکوک اجاره تشکیل می‌شود.
  • امین: نیز شخص حقوقی است که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران و به منظور حفظ منافع آنان در چارچوب ضوابط اجرایی انتشار صکوک اجاره مسئولیت نظارت برکل فرآیند عملیاتی صکوک اجاره را بر عهده دارد.

ریسک اوراق صکوک

ریسک مربوط به اوراق صکوک را به طریق مختلفی می‌توان دسته‌بندی کرد. مهمترین ریسک‌هایی که دارندگان اوراق صکوک با آن مواجه هستند را می‌توان به صورت زیر بیان کرد:

  1. ریسک از بین رفتن دارایی‌ها
  2. ریسک نرخ سود
  3. ریسک کاهش قیمت دارایی

مزایای اوراق صکوک

برخی از مزایای انتشار اوراق صکوک را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

1- صکوک نقدینگی بانی را افزایش می ‌دهد

2- دارایی‌هایی که نقدینگی پایینی دارند و یا غیر‌نقد هستند از ترازنامه خارج شده و وجوه نقد جایگزین آن می شود.

3- با اینکه قسمتی از دارایی‌ها از شرکت بانی جدا می‌شود اما با این حال باز هم بانی می‌تواند از دارایی‌ها استفاده کند.

4- از آنجا که صکوک با پشتوانه‌ی دارایی‌منتشر می‌شود لذا دارای ریسک کمتر است و هزینه‌ی تأمین مالی را نیز کاهش می‌دهد.یک راه دیگر کاهش هزینه‌ی تأمین مالی استفاده از افزایش اعتبار است.

5- صکوک با فراهم کردن امکان تبدیل دارایی‌ها به اوراق بهادار به توسعه‌ی بازار سرمایه کمک می‌کند.

6- چنانچه برای دادوستد اوراق صکوک یک بازار ثانویه فراهم می‌شود، آنگاه قابلیت نقدشوندگی این اوراق هم افزایش می‌‌یابد.

تفاوت اساسی صکوک با اوراق قرضه مرسوم در بازارهای مالی

1- صکوک بیانگر مالکیت یک دارایی مشخص است در حالی که اوراق قرضه فقط حاکی از تعهد بدهی هستند. یعنی رابطه بین صادرکننده و خریدار اوراق قرضه رابطه وام‌دهنده و وام‌گیرنده است که نرخ بهره وام هم ثابت است و این موجب ربا می‌شود.

2- دارایی موضوع اوراق صکوک از نظر شرعی باید مجاز و صحیح باشد. در حالی که در اوراق قرضه دارایی‌هایی که از نظر اسلام پذیرفته نیست نیز می‌تواند پشتوانه اوراق قرار بگیرد.

3- اعتبار اوراق قرضه به اعتبار صادرکننده یا ناشر آن وابسته است و با آن سنجیده می‌شود در حالی که اعتبار صکوک به ناشر بستگی ندارد بلکه به ارزش دارایی پشتوانه بستگی دارد.

4- فروش صکوک در بازار ثانویه فروش مالکیت یک دارایی است اما فروش اوراق قرضه فروش بدهی است.

5- در صکوک امکان افزایش اصل دارایی و در نتیجه ارزش خود ورقه صکوک وجود دارد در حالی که اصل بدهی در اوراق قرضه قابلیت افزایش ندارد.

منبع: سازمان بورس اوراق بهادار

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

وقتی "وهم" فربه و "فهم" لاغر می‌شود!

پرویز سروری :امروزه رقابت در کسب موقعیت‌های شغلی ممتاز در میان مردان و زنان روز به روز بیشتر شده است؛ و بیشتر زنان کوشیده‌اند تا با نشان دادن استعدادها و توانایی‌های خود در عرصه‌های کاری، عقب ماندگی‌های قرن‌های گذشته را جبران کنند.

یک صحنه و ۲ بازیگر

مجتبی شاکری: یک صحنه و ۲ بازیگر؛ عنوانی که می‌توان به رابطه جامعه با ۲عنصر زن و مرد داد؛ با همین نگاه می‌توان به نقد جامعه پس از انقلاب اسلامی و مهندسی روابط اجتماعی و تعامل میان زن و مرد در جامعه ما که از ویژگی‌هایی کاملاً متفاوت با ایران قبل از انقلاب و بسیاری از جوامع فعلی بیگانه اعم از غربی و شرقی برخوردار بوده است، نشست؛

آیین‌نامه استعدادهای درخشان در مقطع کارشناسی ارشد ابلاغ شد

همشهری آنلاین: مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم از ابلاغ آیین‌نامه جدید استعدادهای درخشان در مقطع کارشناسی ارشد توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری خبر داد که بر اساس این آیین‌نامه، ۱۰ درصد از دانشجویان بالاترین رتبه‌ها در مقطع کارشناسی می‌توانند بدون آزمون در دانشگاه‌ها پذیرش شوند.

زمین غزه ۱۳ نظامی صهیونیست را بلعید

همشهری آنلاین: فرمانده گروهان ۱۲ تیپ گولانی بامداد جمعه همزمان با فرو ریختن یکی از تونل‌های غزه به هلاکت رسید و ۱۲ سرباز صهیونیست عضو یگان وی بشدت زخمی شدند.

ارقام قراردادهای سپاهانی‌ها اعلام شد

همشهری آنلاین: باشگاه سپاهان رقم قرارداد بازیکنانش برای فصل چهاردهم لیگ برتر را اعلام کرد.

وزش باد شدید و گرد و خاک در کشور، تهران گرم‌تر می‌شود

همشهری آنلاین: مدیر پیش‌بینی و هشدار سریع سازمان هواشناسی نسبت به وزش باد شدید در جنوب غرب کشور و برخی مناطق شرقی و جنوب شرقی کشور خبر داد.

دولت لایحه فوریتی کمک به کرانه باختری را به مجلس ارائه دهد

همشهری آنلاین: از دولت انتظار داریم در اجرای تدابیر مقام معظم ولایت مبنی بر «تسلیح کرانه باختری مانند غزه»، لایحه کمک به تسلیح مردم این منطقه را با فوریت تمام به مجلس شورای اسلامی تقدیم دارد.

سردار نقدی: راه حل مشکل فلسطین برگزاری همه پرسی است

همشهری آنلاین: رییس سازمان بسیج مستضعفین بهترین راه پایان دادن به مساله فلسطین را برگزاری همه پرسی خواند و خواستار برگزاری همه پرسی با شرکت همه مردم این کشور اسلامی شد.

اشغالگران صهیونیست مسجد الاقصی را به منطقه نظامی تبدیل کردند

همشهری آنلاین: پایگاه خبری القدس آنلاین از درگیری جوانان فلسطینی با نظامیان اسراییلی در دفاع از مردم غزه خبر داد و اعلام کرد: نیروهای رژیم صهیونیستی اطراف شهر قدس و مسجد الاقصی را به منطقه‌ای نظامی تبدیل کرده‌اند.

امسال مسلمانان با چشمانی اشکبار در راهپیمایی شرکت کرده‌اند

همشهری آنلاین: رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام با توجه به جنایات اخیر صهیونیست‌ها در خصوص راهپیمانی روز قدس گفت: امسال مسلمانان با چشمانی اشکبار در راهپیمایی شرکت کردند.

توضیحات رئیس دادگستری تهران درباره بازداشت خبرنگار واشنگتن‌پست

همشهری‌آنلاین: رئیس کل دادگستری تهران در خصوص خبر بازداشت خبرنگار واشنگتن‌پست و همراهانش گفت: این موضوع هنوز در مرحله مقدماتی است.