چهارشنبه 29 مرداد 1393 | به روز شده: 4 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 20:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

حاشیه‌های اولین سفر رییس‌جمهور به استان اردبیل

همشهری آنلاین: خبرنگاران عصر روز گذشته (سه‌شنبه) با پرواز شماره ۴۴۹ ایران ایر عازم اردبیل شدند که خلبان پروازشان محمدباقر قالیباف شهردار تهران بود.

دو قدم مانده به ازدواج

یاسر مالی - احسان رضایی: می‌گویند ابوریحان بیرونی در بستر مرگش سؤالی علمی از یک بابایی پرسید و در جواب «نچ‌نچ»های حضار، نگاه عاقل اندر سفیهی به آنها کرد که «جواب این مسئله را بدانم و بمیرم بهتر است یا نادان بمیرم؟».

پرونده ایران با مدال طلای بیگی بسته شد

همشهری آنلاین: در ادامه آخرین روز از رقابت‌های سیزم، میلاد بیگی، تکواندوکار وزن ۸۰- کیلوگرم کشورمان با شکست نماینده قطر بر سکوی قهرمانی ایستاد.

گوشت بسته‌بندی بخریم یا نه؟

همشهری آنلاین: گوشت بسته‌‏بندی از گوشت تازه‌ای که در قصابی‏‌ها عرضه می‌شود، بهتر و سالم‌تر است.

غافلگیری غیرنظامیان غزه از بمباران دوباره

همشهری‌آنلاین: هزاران غیرنظامی در شمال غزه از نقض ناگهانی آتش‌بس غافلگیر شده ،محل سکونت خود را رها کرده‌اند و به اماکن امن پناه می‌برند.

ایران برای چهارمین بار مقتدرانه قهرمان شد

همشهری آنلاین: سومین و آخرین روز از مسابقات تکواندوی سیزم در حالی به پایان رسید که تیم ملی ایران با کسب ۴ مدال طلا و ۱ برنز و با کسب ۵۸ امتیاز مقتدرانه قهرمان بیست و دومین دوره مسابقات نظامیان جهان شد.

پسر جکی چان در چین بازداشت شد

همشهری آنلاین: جیسی چان پسر جکی چان بازیگر مشهور، در ارتباط با مساله مواد مخدر در چین بازداشت شد.

اولین برنامه همراه با عکاسان از کرمان آغاز می‌شود

همشهری آنلاین: اولین برنامه «همراه با عکاسان» که قرار است برای ارتباط بیشتر عکاسان کشورمان با یکدیگر در استان های مختلف برگزار شود، به مناسبت روز جهانی عکاسی از کرمان کلید می‌خورد.

خاطرات ایرانی در گالری عقیلی

همشهری آنلاین: گالری عقیلی نقاشی‌های هنرمند جوان، سوگند نیک‌فرجام که تلفیقی از نقاشی و پارچه است را به نمایش درخواهد آورد.

دختر کدو زری به جشنواره عروسکی می‌آید

همشهری آنلاین: نمایش عروسکی «دختر کدو زری» به کارگردانی محمد اعلمی که درباره یکی از افسانه های قدیمی و فولکلور ایرانی است خود را برای حضور در پانزدهمین جشنواره بین المللی تئاتر عروسکی تهران - مبارک آماده می‌کند.

ضرورت آموزش رفتارهای اجتماعی برای زلزله

دکتر امیر عسکری: زلزله‌ بخش مورموری و پس‌لرزه‌های پی‌درپی آن از روز گذشته موجی از اضطراب، ترس و اندوه را در میان مردم منطقه به‌وجود آورده ؛مردمی که از نگرانی دیشب را در کوچه و خیابان به صبح رسانده‌اند و امروز برای دریافت کمک‌های دولتی و مردمی به انتظار نشسته‌اند.

نان را در یخچال نگذارید

همشهری آنلاین: برخی تصور می‌کنند گذاشتن نان در یخچال، جلوی بیات شدن آن را می‌گیرد.

مورموری تشنه است

حتی قدمت دست‌کم ۱۸۰۰ساله، حتی مقبره شگفت انگیز سنگی عصر ساسانیان، حتی گوردخمه قبل از اسلام و حتی تپه‌های باستانی هرگز باعث نشد ما ایرانی‌ها با مورموری آشنا شویم تا اینکه زلزله آمد.

ادامه شبی در کهکشان‌ها از نیمه شهریور

چند ساعت پس از آنکه رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران از پایان اجرای نمایش «شبی در کهکشان‌ها» با ۱۰۳هزار مخاطب و ۱۳۰هزار علاقه‌مند در صف تماشا خبر داد، مسئولان ارتش جمهوری اسلامی ایران به میدان آمدند و آمادگی خود را برای ادامه این ویژه‌برنامه به‌دلیل استقبال فوق‌العاده مردم، مدیران ارشد سیاسی و فرهنگی و ستاره‌ها خبر دادند.

۳بخش تازه برای جشنواره یاس

احمد افشار: دومین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های ویدئویی یاس اول تا ششم شهریور در شهرستان آمل برگزار می‌شود و چند شهر دیگر استان مازندران و سینما فلسطین تهران هم میزبان فیلم‌های این دوره خواهند بود.

سرمقاله روزنامه‌های ۲۹ مرداد

همشهری آنلاین: استیضاح وزیر علوم موضوعی بود که بیشتر روزنامه‌های چهارشنبه-۲۹ مرداد-ستون سرمقاله خود را به آن اختصاص دادند.

واکنش آموزش و پرورش به نامه وزیر سابق؛ جزییات استخدامی‌ها در دوره قبل

همشهری آنلاین: معاون توسعه مدیریت و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش با اعلام آمار استخدامی‌ها در دوره گذشته، گفت: در طرح مهر آفرین که در دولت گذشته اجرا شد، تعدادی نیرو که دارای قرارداد کار معین بودند به پیمانی تبدیل وضعیت شدند و مسئولان سابق بر این باورند که این افراد استخدام آموزش و پرورش نیستند و تنها تبدیل وضعیت شده اند. در حالی که معاونت نیروی انسانی ریاست جمهوری اعلام می‌کند این نیروها استخدامی آموزش و پرورش هستند.

۲۹ شهریور؛ پیشخوان روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: نگاهی داریم به تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران: