جمعه 13 شهریور 1394 | به روز شده: 18 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 20:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

سازمان گزارشگران بدون مرز خواستار فشار آمریکا بر عربستان شد

همشهری آنلاین: سازمان گزارشگران بدون مرز از باراک اوباما رییس جمهوری آمریکا خواست که در دیدار امروز شاه عربستان با وی ، درباره ضرورت رعایت حقوق بشر در ریاض که این سازمان آن را 'پرونده ای نکبت بار' خواند، بر او فشار وارد کند.

پوردستان: نیروهای مسلح تحرکات دشمن را زیر نظر دارند

همشهری آنلاین: فرمانده نیروی زمینی ارتش گفت:نیروهای مسلح با رصد تحرکات دشمن آماده دفاع از تمامیت ارضی و کیان میهن اسلامی هستند.

آمریکا و عربستان قرارداد تسلیحاتی امضا می‌کنند

همشهری‌آنلاین: منابع آگاه از توافق عربستان و آمریکا برای امضای قرارداد تسلیحاتی به ارزش بیش از یک میلیارد دلار خبر دادند.

۱۳ شهریور؛ گزارش نماز جمعه تهران

همشهری آنلاین: نماز جمعه ۱۳ شهریور در تهران به امامت آیت‌الله سید احمد خاتمی برگزار شد.

وایسا تا برگردم

همشهری آنلاین: ظهر یکی از روزهای تابستان هزاروسیصدوهفتادوسه، وسط ترمینال تودرتوی مشهد گم شدم. پدرم گمم نکرده بود، چون چهار سال پیش از این مرده بود

اختتامیه طرح رحله در حرم امام(ره) برگزار می‌شود

همشهری آنلاین: اختتامیه «طرح رحله» با حضور حفاظ شرکت کننده شانزدهم شهریور در حرم امام خمینی (ره) برگزار می‌شود.

کُردها، پیشگام خوشنویسی در ایران

همشهری آنلاین: رئیس انجمن خوشنویسان کشور گفت: کُردها در زمینه هنر به‌ویژه در حوزه خوشنویسی پیشقدم هستند و برگزاری این جشنواره به میزبانی استان کردستان اقدامی ارزنده و قابل تقدیر است.

طرح‌های امین و مبین ستاد اقامه نماز چیست؟

همشهری آنلاین: معاون توسعه مشارکت‌های مردمی ستاد اقامه نماز درباره اجرای دو طرح «امین» و «مبین» در ستاد اقامه نماز توضیح داد.

کیش میزبان دومین همایش ملی انیمیشن ایران

همشهری آنلاین: دومین همایش ملی انیمیشن ایران در کیش آغاز شده است. این همایش با اشاره به حضور موفق ایران در زمینه تکنیک و محتوای انیمیشن در دنیا گفت: ایران بیستمین کشور دنیا در زمینه خلق آثار پویا نمایی است.

گزارش فیگارو، نوشیدن آب قبل از غذا به لاغری کمک می‌کند

همشهری آنلاین: نتایج یک تحقیق در دانشگاه بیرمنگهام نشان می‌دهد نوشیدن آب قبل از غذا می‌تواند به کاهش وزن و لاغری کمک کند.

ریزگردها در هوای بوشهر

همشهری آنلاین: میزان ریزگردهای موجود در هوای بوشهر به حدود ۱۰ برابر استاندارد رسید. میزان استاندارد ریزگردها موجود در هوا ۱۵۰ میکروگرم برمتر مکعب است .

پیکر شهید «برزو آقایی» شناسایی شد

همشهری آنلاین: هویت پیکرشهید «برزو آقایی» که سال ۱۳۹۱ به عنوان شهید گمنام در استان مازندران به خاک سپرده شده بود شناسایی شد.

گزارش یورونیوز درباره نصف شدن قیمت نفت طی یک سال

همشهری آنلاین: قیمت نفت در مقایسه با دوازده ماه پیش نصف شده است.قیمت نفت پس از رسیدن به پایین‌ترین سطح خود در ۶سال اخیر در ماه اوت، در پایان ماه گذشته میلادی با رشدی بیش از ۲۵ درصد در طول سه روز افزایشی قابل توجه یافت.

بدنه هواپیمای پیدا شده در جزیره رئونیون فرانسه شناسایی شد

همشهری آنلاین: دادستان فرانسه اعلام کرد می توان با قطعیت کامل بخشی از بال بدنه هواپیمایی را که روز ۲۹ جولای در جزیره رئونیون پیدا شد متعلق به هواپیمای بوئینگ ۷۷۷ مفقود شده خط هوایی مالزی دانست.

پدافند هوایی برای نواختن اولین سیلی به گوش تهدیدات در ۳۷۰۰ نقطه مستقر است

همشهری آنلاین: فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا گفت: قرارگاه پدافند هوایی با اختیارات فرانیرویی در ۳۷۰۰ نقطه به عنوان خط مقدم دفاعی برای نواختن اولین سیلی خشم ملت عزیزمان به گوش تهدیدات مستقر است.

سامانه پیامبر اعظم(ص) همه رادارها و سیستم‌های پدافندی و موشکی را به هم متصل می‌کند

همشهری آنلاین: فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص) درمراسم رونمایی از نخستین سامانه هوشمند فرماندهی و کنترل پدافند هوایی سامانه پیامبر اعظم را مرکز عملیات منطقه ای برای سیستم های یکپارچه پدافندی خواند و گفت: این سامانه، همه رادارها و سیستم‌های پدافندی و موشکی را به هم متصل و به صورت هوشمند تصمیم گیری می‌کند.

فوتبال ایران در رده‌بندی تازه فیفا: اول آسیا؛ چهلم جهان

همشهری آنلاین: تیم ملی فوتبال ایران در رنکینگ تازه فیفا یک پله صعود کرد و در رده ۴۰ جهان ایستاد اما جایگاه خود را به عنوان تیم برتر قاره آسیا همچنان حفظ کرد.

گزارش نشست: کاربرد الگوهای انسان‌شناسی در مطالعه قرآن کریم

همشهری آنلاین: احمد پاکتچی، در نشست «کاربرد الگوهای انسان‌شناسی در مطالعه قرآن کریم» گفت: قرآن، بدون تفسیرهای انسان‌شناسانه، ارتباط خود با تاریخ را از دست می‌دهد. وی همچنین از انتشار چهار هزار صفحه‌ای درس‌های کارگاه‌های انسان‌شناسی قرآنی خبر داد.