سه شنبه 12 اسفند 1393 | به روز شده: 1 ساعت و 8 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 19:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

رونمایی از عینک واقعیت افزوده «هولولنز» مایکروسافت

همشهری آنلاین: اگر چهار سال به عقب برگردیم؛ زمانی که مایکروسافت کینکت را هم به صورت غافلگیرانه معرفی کرد، همه دم از یک خلاقیت مهم می‌زدند.

رشد ۴۱ واحدی شاخص قیمت

در مبادلات شاخص قیمت بورس با ۴۱ واحد افزایش به ۲۷ هزارو ۸۴۰ واحد رسید. شاخص کل بورس هم ۹۵ پله صعود کرد.

ابهام در میزان سود سال ۹۴ شرکت‌های بورس

آیا اثرات ناشی از کاهش قیمت نفت و رکود اقتصادی منجر به کاهش سود شرکت‌های بورس خواهد شد؟

اوراق پاداش از شنبه با نرخ بازده ۳۰ درصددر بورس عرضه می‌شود

بورس اوراق بهادار از هفته آینده میزبان اوراق پاداش سهامداری است.

گوشی هوشمند ملاحظه‌کار

بارسلونا>‌ گوشی تــلـفـن‌هــمراه هوشمندی که هیچ شباهت ظاهری به گوشی‌های دیگر ندارد با هدف کمترین کاهش مزاحمت برای کاربر طراحی و ساخته شده است.

جزئیات تازه از زورگیری‌های زن و شوهر خشن

ادامه تحقیقات از زن و شوهری که دست به زورگیری از زنان و دختران می‌زدند نشان داد آنها از ۱۰ زن سرقت کرده‌اند.

عنکبوتی که مار شکار کرد

ملبورن>‌ مردی در استرالیا از عنکبوتی فیلمبرداری کرده که زیر یک خودرو ماری را می‌گیرد و آن‌را به داخل تورش می‌کشد.

پایان کار فقیرترین رئیس‌جمهور جهان

فقیرترین رئیس‌جمهور جهان دیروز بعد از پایان دوره کاری ۵ساله‌اش از قدرت کنار رفت.

کلاهبرداری میلیاردی از اقوام

مرد شیک پوش که به بهانه سرمایه‌گذاری در زمینه وارد کردن گوشی‌های اپل دست به کلاهبرداری یک میلیاردی از بستگانش زده بود در مخفیگاهش دستگیر شد.

میانبر‌هایی که دستمزد را به تورم می‌رساند

گمانه‌زنی‌ها از افزایش احتمالی ۱۷ درصـدی حـداقـل دستمزد در شرایطی است که جلسات شورای‌عالی کار برای تعیین حداقل دستمزد کارگران در سال ۹۴ وارد فازهای نهایی شده است.

حمله صرع پیش از بازشدن چتر نجات

پرث> فیلم کوتاهی که در فضای اینترنت منتشر شده جوان چتربازی را در آسمان استرالیا نشان می‌دهد که در ارتفاع ۲هزار و ۷۰۰متری پیش از باز شدن چترش دچار حمله صرع می‌شود.

خریدن قبر برای روبات خانگی

توکیو> روباتی که از سال ۱۹۹۹ میلادی با ژاپنی‌ها زندگی کرده اکنون به قدری طرفدار دارد که مردم برای جسد آن قبر می‌خرند.

مرغ ارزان ۳ روز دیگر می‌آید

محمدرضا اسماعیلی مدیرعامل اتحادیه سراسری صنایع لبنی کشور گفت: نرخ فرآورده‌های لبنی که توسط برخی کارخانه‌ها به‌صورت خودسرانه افزایش یافته بود، به نرخ‌های قبلی بازگردانده خواهد شد.

سال ۹۴ هرماه یک ایستگاه مترو

۲ ایستگاه متروی میدان ولی‌عصر و شهرک شریعتی در نیمه میانی و جنوبی خط ۳ مترو با حضور محمدباقر قالیباف به بهره‌برداری رسید و شهردار تهران وعده داد که سال آینده هرماه یک ایستگاه مترو به بهره‌برداری برسد.

مردم همچنان ناراضی از خودروهای داخلی

علی ابراهیمی: آخرین گزارش‌های رسمی و نیمه رسمی درمورد کیفیت تولید، فروش و خدمات پس از فروش خودروهای داخلی در حالی از ارتقای کیفی این خودروها حکایت دارد که حتی با استناد به این آمارها نیز در برخی شاخص‌ها مانند‌ تحویل بموقع خودرو، هنوز ۴۸ درصد مشتریان ناراضی هستند.

آزاد‌سازی قلب عراق

عراقی‌ها در بزرگ‌ترین عملیات نظامی این کشور علیه داعش روز گذشته با همکاری ارتش و نیروهای مقاومت مردمی از شیعه، سنی و کرد پیشروی از ۳جبهه را برای پاکسازی تکریت و آزادی کامل این شهر آغاز کردند.

احیای فرهنگ و دین مقدمه اداره جهادی کشور است

نخستین گردهمایی سراسری مدیریت جهادی کشور در باغ موزه دفاع‌مقدس پایتخت باحضور چهره‌های جهادی کشور برگزار شد.

تغییرات معماری و شهرسازی ایرانی در دوره‌های زمانی پس از اسلام

محمد مهدی تندگویان: در طول تاریخ معماری و شهرسازی ایران پس از اسلام، در مقاطع مختلف زمانی شاهد نشیب و فرازهای بسیار هستیم.