یکشنبه 12 بهمن 1393 | به روز شده: 1 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 19:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

نخستین کشتی تفریحی دوگانه‌سوز جهان ساخته شد

همشهری آنلاین: وقتی نسخه دوگانه سوز رقابت‌های فرمول یک ساخته می‌شود، تولید کشتی تفریحی دوگانه سوز نیز نباید چندان تعجب‌برانگیز باشد.

هیئت زنجان قهرمان مسابقات باشگاهی بوچیا شد

همشهری آنلاین: اولین دوره رقابت‌های باشگاهی بوچیا در بخش مردان با معرفی تیم‌های برتر پایان یافت.

نفرات برتر مسابقات سنگ‌نوردی جام دماوند معرفی شدند

همشهری آنلاین: در بخش بانوان الناز رکابی، در بخش مردان، خسرو هاشم‌زاده داوودی و در بخش تیمی تیم باشگاه داوودی به عناوین نخست دست یافتند.

خواب از دیدگاه روانشناسی

همشهری آنلاین: با وجود اینکه علم و تکنولوژی پیشرفت بسیاری کرده است و شاید بتوان در این عصر به پاسخ بسیاری از سوال‌ها رسید اما هنوز سوال‌‌های بیشماری وجود دارند که دانشمندان نیز پاسخی برای آنها نیافتند!

کار در خانه‌ و ما گرد جهان می‌گردیم

نرگس خانعلیزاده: آنقدر ایده و طرح در ذهنش دارد که وقتی می‌خواست از آنها برایمان تعریف کند، یک ایده‌اش را تمام نکرده، سراغ بعدی می‌رفت و وسط‌های آن ایده دوم، مجبور می‌شد از ایده جدیدش بگوید؛ ایده‌هایی که بعضی‌هایشان ظاهرا آنقدر خنده‌دار هستند که هیچ‌کس فکرش را نمی‌کند بشود از آنها پولی درآورد ولی ما می‌شناسیم کسانی را که با همین روش‌ها پول درآورده‌اند.

تهران شهر کم‌نوری است

محمد حقانی: تهران با وجود چشم‌اندازهای نورپردازی‌‌شده‌ای که شب‌هنگام در گوشه و کنار آن جلوه‌گری می‌کند، از نظر تردد سواره‌ها در معابری غیر از بزرگراه‌ها و خیابان‌های اصلی و به‌ویژه از منظر حرکت پیاده‌ها، شهر کم‌نور و به‌عبارت بهتر شهر تاریکی است و این تاریکی وقتی بیشتر خود را نمایان می‌سازد که در نقش یک عابر پیاده قصد داشته باشیم در ساعات شب با پای پیاده حتی در مسیری کوتاه از نقطه‌ای به نقطه دیگر حرکت کنیم.

اسماعیل‌پور و محمدیان نقره گرفتند، مکتب‌دار به مدال برنز رسید

همشهری آنلاین: اسماعیل‌پور از علی‌یف انتقام گرفت و محمدیان مقابل شریف‌اف مبارزه‌ای دیدنی را به نمایش گذاشت.

پایان مسابقات قهرمانی کشور آکروژیم در سمنان

همشهری آنلاین: مسابقات قهرمانی کشور آکروباتیک ژیمناستیک با برتری تیم یزد به پایان رسید.

جزئیات غیبت توجیه‌پذیر از سربازی اعلام شد

شرایط توجیه غیبت مشمولان غایب از سوی جانشین رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا اعلام شد.

تیم ملی اسکواش ایران برای نخستین بار موفق به شکست سنگاپور شد

همشهری آنلاین: تیم ملی جوانان ایران با غلبه بر سنگاپور برای کسب مقام پنجم مبارزه می‌کند.

۱۲بهمن؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: فرمایشات رهبر معظم انقلاب تیتر یک اغلب روزنامه‌های صبح ایران است.بقیه روزنامه‌ها هم به صحبت‌های رئیس جمهور در دفاع از وزیر خارجه و دیگر دیپلمات‌های ایران و هشدار به "بهانه‌جویان هسته‌ای"، باور رژیم صهیونیستی به پذیرش بیشتر خواسته‌های ایران از سوی اوباما، بررسی دلیل کنارکشیدن احمدی‌نژاد از حمایت معاون اولش، هزینه سرطان در ایران و واردات میوه پرداخته‌اند:

گزارش رونمایی از کتاب خاطرات ۳۰ تخریب چی جنگ

همشهری آنلاین: آیین رونمایی کتاب «فرماندهان ورود‌ممنوع» صبح چهارشنبه، هشتم بهمن‌ماه با حضور مسئولان بنیاد شهید و سید محمد حسینی، وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی و سید مهدی هاشمی، نماینده مجلس شورای اسلامی در سالن سید‌الشهدا برگزار شد.

نسخه دست نویس روزنامه وقایع اتفاقیه در کتابخانه آستان قدس

همشهری آنلاین: نسخه اصلی و دست نویس روزنامه وقایع اتفاقیه؛ اولین روزنامه رسمی ایران، در مرکز اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

شماره ۴۴ دو ماهنامه ادبیات و سینما منتشر شد

همشهری آنلاین: شماره ۴۴ بهمن ۱۳۹۳ دوماهنامه ادبیات و سینما منتشر شد. سینمای جهانی این شماره به سینمای فرانسه و ویژه‌نامه ژاک تاتی سینماگر موج نوی این کشور اختصاص دارد.

داعش می‌گوید دومین گروگان ژاپنی را گردن زده است

همشهری آنلاین: گروه تروریستی داعش روز شنبه ۳۱ ژانویه (۱۱ بهمن) ویدئویی را منتشر کرد که ظاهرا نشاندهنده گردن زده شدن کنجی گوتو، گروگان ژاپنی است.

آشنایی با محصولات لبنی با چربی گیاهی یا آنالوگ

همشهری‌آنلاین: با جایگزین نمودن روغن‌های گیاهی خوراکی به جای قسمتی از چربی شیر و یا فرآورده‌های آن براساس توصیه سازمان بین‌المللی استاندارد (Codex Alimentary) محصولاتی تحت عنوان آنالوگ تولید می‌شود.

موارد ابتلای انسانی به آنفلونزای پرندگان نوع H۷N۹ در کانادا

همشهری آنلاین: مقامات بهداشتی کانادا روز پنجشنبه ۲۹ ژانویه (۹ بهمن) اعلام کردند که آزمایش یک مرد اهل ایالت بریتیش کلمبیای این کشور از لحاظ ویروس H۷N۹ آنفلوآنزای پرندگان مثبت شده است.