یکشنبه 30 شهریور 1393 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 20:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

ظرفیت متروی تهران ۳۰۰ هزار نفر افزایش یافت

با حضور محمدباقر قالیباف شهردار، مهدی چمران رئیس شورای اسلامی شهر تهران و تعدادی دیگر از اعضای شورای شهر و مدیران شهرداری، ۸۸ واگن مترو به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید روی خط بهره‌برداری قرار گرفت.

یک گام تا خلق ایکس‌من واقعی

نیوجرسی> کاشت ایمپلنت‌هایی که پالس‌های الکتریکی به سمت اعضای مصدوم بدن ساطع می‌کند اندام‌های بیمار را وادار به‌خوددرمانی می‌کند.

کار و ورزش روی چرخ همستر

کالیفرنیــــا> ‌ مبتکر آمریکایی پس از ساخت یک چرخ‌همستر گردان برای تلفیق کار با ورزش شیوه ساخت آن‌ را نیز با دیگران به اشتراک گذاشت.

اسلحه‌ شکار راننده گوشی به دست

آریزونا> ‌ شرکت کام‌سونیکز سلاحی برای پلیس‌ طراحی کرده که به وسیله آن می‌تواند راننده‌های در حال صحبت یا پیامک فرستادن با گوشی‌تلفن‌همراه را شکار کند.

آغازآزاد‌سازی‌ قیمت‌ها ازطریق بورس‌کالا

قیمت‌گذاری محصولات خارج از بورس کالا ممنوع شد.

استرالیا: گروه ۲۰ تصمیم گرفت روسیه را کنار نگذارد

همشهری آنلاین: استرالیا، ‌میزبان اجلاس وزیران اقتصاد گروه ۲۰ در کایرنز اعلام کرد این گروه تصمیم گرفت روسیه را با وجود اقدامات مداخله‌جویانه‌اش در اوکراین از این نشست محروم نکند.

انتشار گردآوری‌های ژان دورینگ از آثار استادان آواز آذربایجان

همشهری‌آنلاین: مجموعه‌ای از آثار استادان بنام موسیقی کشور آذربایجان با گردآوری ژان دورینگ، قوم‌موسیقی پژوه نامی فرانسوی و نیز متنی از او درباره زندگی و اهمیت کار این استادان در آلبومی از سوی انتشارات ماهور به بازار موسیقی عرضه شده است.

بحران آب، معاونان رئیس‌جمهور را به خط کرد

بحران آبی تهران و هشدارهای صریح وزارت نیرو باعث شد تا معاون اول به همراه معاون دیگر رئیس‌جمهور در امور محیط‌زیست به همراه مسئولان ارشد وزارت نیرو، از نزدیک، آب رفتن سدهای لار و لتیان را نظاره کنند بلکه زودتر برای عبور از بحران تصمیم‌ بگیرند.

دردسرهای جدید وام مسکن

محمد عدلی: وزارت راه و شهرسازی دولت یازدهم طی یک سال گذشته چندین طرح را برای خروج مسکن از رکود مطرح ساخته که همه این طرح‌ها بر پایه افزایش قدرت خرید متقاضیان استوار است اما اخیرا بانک مسکن بخشنامه‌ای به شعب ارسال کرده که برخلاف این سیاست قدرت خرید مردم را کاهش می‌دهد.

ظهورداعش جدیدبا حمله نظامی

خاورمیانه با جنگ و درگیری نظامی و ناآرامی، بیگانه نیست اما این روزها این منطقه، به صحنه ظهور پدیده‌ای تبدیل شده که کل جهان را به‌خود مشغول کرده‌ است.

قتل دخترعمه برای سرقت جواهرات

مرد معتادی که برای به‌دست آوردن پول مواد‌مخدر مصرفی‌اش دختر عمه‌اش را به قتل رسانده بود با حکم قضات دادگاه کیفری استان تهران به قصاص محکوم شد.

حماسه‌نگاران در ایوان شمس

همشهری‌آنلاین: ایوان شمس در ابتدای بزرگراه کردستان تهران میزبان خبرنگاران، عکاسان و مدیران ارشد کشور بود تا از حماسه‌نگاران تجلیل به عمل آید.

مقابله با سوءاستفاده‌ واسطه‌های ارزی

سید کمال سیدعلی: طی سال‌های ۸۹تا ۹۲که تلاطم ارزی در کشور افزایش یافت، عوامل گوناگونی در بروز آن تأثیرگذار بود که مرکز پژوهش‌های مجلس به تازگی به نقش صرافی‌ها در ایجاد شوک‌های ارزی اشاره کرده است.

خریدهای میلیونی مرد کلاهبردار با جیب خالی

پلیس در تعقیب مرد کلاهبرداری است که به بهانه خرید پکیج، دست به کلاهبرداری از فروشگاه‌های لوازم خانگی می‌زد.

چربی طبیعی، لبنیات را دوباره گران می‌کند؟

با الزام دستگاه‌های نظارتی، واحدهای لبنی باید از ابتدای مهرماه محصولات خود را صرفا با چربی طبیعی شیر و بدون استفاده از هرگونه چربی گیاهی به خریداران عرضه کنند.

سرگردانی ۱۵ ساعته مسافران پس از سقوط قطار باری

۳ روز بعد از خارج شدن قطار باری تهران- اهواز از خط جزئیات بیشتری از این حادثه فاش شد.

راست‌ پنج‌ گاه، بیات‌ زند و افشاری به روایت سنتور کیانی

همشهری‌آنلاین: مجید کیانی ردیف‌دان نامی و نوازنده سنتور، کنسرت پژوهشی خود را با هدف آموزش هنرجویان، با اجرای قطعه‌هایی در دستگاه راست‌پنج‌گاه و آوازهای بیات‌زند و افشاری شب ۲۸ شهریور در فرهنگسرای نیاوران اجرا کرد.

پیام پروفسور کمالی‌پور به دکتر شکرخواه به خاطر جایزه بین‌المللی روابط عمومی‌

همشهری‌آنلاین: رئیس بخش روزنامه‌نگاری و ارتباطات جمعی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی با ارسال پیامی، اعطای جایزه بین‌المللی روابط عمومی‌ به دکتر یونس شکرخواه را تبریک گفت.