پنج شنبه 13 فروردین 1394 | به روز شده: 39 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 20:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

وزیرخارجه ایتالیا: تروریست‌ها اسلام را گروگان گرفته‌اند

همشهری آنلاین: پائولو جنتیلونی، وزیر خارجه ایتالیا با تاکید بر اینکه تروریست‌ها اسلام را به گروگان گرفته‌اند و راه مبارزه با داعش از طریق همکاری مسلمانان است، گفت: غرب هرگز به تنهایی نمی‌تواند با تروریست‌ها مقابله کند.

آلمان بانک اسلامی راه‌اندازی کرد

همشهری آنلاین: دولت آلمان برای رفاه حال مسلمانان، بانک اسلامی تأسیس کرد.

واکنش وزیر دفاع ایران به اظهارات همتای آمریکایی‌اش

همشهری آنلاین: وزیر دفاع کشورمان به اظهارات همتای آمریکایی‌اش واکنش نشان داد.

سازمان ملل تمامی کارکنان خود را از یمن خارج کرد

همشهری آنلاین: همزمان با هشدارهای رئیس شورای حقوق بشر سازمان ملل نسبت به فروپاشی کامل یمن، این سازمان اعلام کرد تمام کارمندان سازمان در یمن این کشور را ترک کرده‌اند.

بازجویی از سارکوزی به اتهام فساد مالی

همشهری آنلاین: سه روز پس از پیروزی حزب محافظه‌کار فرانسه در انتخابات محلی، رئیس جمهوری سابق این کشور به خاطر پرونده فساد مالی مربوط به انتخابات ریاست جمهوری نافرجامش در سال ۲۰۱۲ میلادی بازجویی می‌شود.

ارژنگ امیر فضلی: کمدین نیستم

همشهری آنلاین: ارژنگ امیرفضلی که این روزها در مجموعه نوروزی «سر به راه» ایفای نقش می‌کند، این مجموعه را یک کار اجتماعی دانست و گفت: «سر به راه» طنز نیست و من هم کمدین نیستم؛ بازیگرم.

حقوق معنوی رابین ویلیامز در اختیار خیریه قرار گرفت

همشهری آنلاین: رابین ویلیامز حرکتی را ایجاد کرد که چهره‌های بزرگی که پیش از او درگذشته بودند، به آن فکر نکرده بودند و این می‌تواند درسی برای آینده باشد.

نقش سرپرستار را در سریال "حاشیه" دارم

همشهری آنلاین: شبنم فرشادجو از حضور خود در سریال «در حاشیه» گفت و اینکه در قسمت ششم قرار است بیمارستان این سریال را به همراه سیامک انصاری، مهران مدیری و مهران غفوریان نظافت کنند.

هشدار به مادران دارای نوزاد درباره بیماری رتینوپاتی

همشهری آنلاین: یک چشم‌پزشک با هشدار به والدین درباره ابتلای نوزادان نارس به بیماری رتینوپاتی تصریح کرد: این بیماری می‌تواند نوزادان را در طول یک ماه نابینا کند.

ساخت بمب هوشمند میتوکندری برای درمان تومور مغزی

همشهری آنلاین: محققان بیمارستان متودیست آمریکا موفق به تولید دارویی شده‌اند که قادر به درمان تومور مغزی است.

زندگینامه: بهروز مدرسی (۱۳۳۱-۱۳۹۴)

همشهری آنلاین: بهروز مدرسی در سال ۱۳۳۱ در تهران متولد شد. دوران دبستان و راهنمایی را در تهران گذراند و پس از اتمام دوران دبیرستان به خاطر علاقه ای که به پرواز داشت به نیروی هوایی پیوست.

مرکل: پیشرفت بسیاری در روند مذاکرات هسته‌ای داشته‌ایم

همشهری آنلاین: صدراعظم آلمان درباره مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه ۱+۵، گفت: پیشرفت بسیاری در روند این مذاکرات داشته‌ایم.

ضربه قطع سراسری برق در ترکیه به اقتصاد

همشهری آنلاین: بروز ناگهانی قطعی برق در سراسر ترکیه که از سه‌شنبه ۱۱ فروردین زندگی در این کشور را فلج کرده آثار نامطلوبی بر اقتصاد ترکیه داشته است.

کفاشیان: هیات رئیسه علاقه‌مند به ادامه فعالیت‌ کی‌روش است

همشهری آنلاین: رئیس فدراسیون فوتبال ایران گفت علاقه‌مند به ادامه همکاری کارلوس کی‌روش در تیم ملی فوتبال است و هیات رئیسه فدراسیون نیز می‌خواهد او به فعالیتش در تیم ملی ادامه دهد.

زلاتان: جو ایرانی ورزشگاه جادویی بود

همشهری آنلاین: زلاتان بعد از بازی با ایران گفت به خاطر حضور هواداران ایرانی در ورزشگاه جوی جادویی به وجود آمده بود.

جلسه ویدئویی کری و اوباما درباره مذاکرات

همشهری آنلاین: جان کری وزیر خارجه آمریکا و تیم همراه وی در مذاکرات لوزان، رئیس‌جمهور آمریکا و تیم امنیت ملی او را در جریان مذاکرات قرار داد.

چرا یک هنرمند ایرانی دعوت نمی‌شود؟

همشهری آنلاین: امروز روز جهانی تئاتر است، روزی که بیش از ۵۰ سال است بزرگانی از سراسر جهان برای پاسداشت این هنر ارزشمند پیامی را صادر می‌کنند اما جای تعجب و افسوس است که تا به حال نام هیچ ایرانی در میان این بزرگان جای نداشته است.

لحظه شماری ۱۰۰ شرکت برتر جهان برای سرمایه گذاری در ایران

همشهری آنلاین: کارشناس ارشد اقتصادی و مشاور سابق اتحادیه اروپا از انتظار ۱۰۰ شرکت برتر جهان برای سرمایه گذاری در بخش های مختلف صنعتی و اقتصادی ایران خبر داد.