سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 3 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 20 خرداد 1391 - 20:02:18 | کد مطلب: 173466 چاپ

مفاهیم: روش تحلیل محتوا (Content analysis) چیست؟

آموزش > مفاهیم - همشهری آنلاین - معصومه کیهانی:
تحلیل محتوا یکی از روش‌های مهم پژوهش است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

 فرد،ان کرلینجر (Fred N. Kerlinger) تعریف جامعی از این روش ارائه می‌دهد: "تحلیل محتوا روش مطالعه و تجزیه و تحلیل ارتباط‌ها به شیوه نظام دار، عینی و کمی برای اندازه‌گیری متغیرهاست."

وی در بیان ویژگی‌های تحلیل محتوا می‌افزاید: "در گذشته برای اندازه‌گیری متغیرها، از این روش کمتر استفاده شده است. اما کاربرد جدید و فزاینده آن در پژوهش رفتاری به اندازه گیری متغیرهایی معطوف بوده است که بدون این روش، اندازه گیری آنها امکان پذیر نبوده است... در این روش به جای مشاهده مستقیم رفتار افراد یا درخواست از آنان برای پاسخ دادن به مقیاس‌ها یا مصاحبه با آنان، پژوهشگر ارتباط‌‌هایی را که افراد ایجاد کرده‌اند؛ انتخاب و سئوال‌هایش را در آنها جستجو می‌کند."

تعریف "برنارد برلسون" (Bernard Berelson) نیز از تحلیل محتوا، تعریف جامعی است زیرا هنوز با گذشت بیش از چهل سال، پژوهشگران از آن استفاده می‌کنند. برلسون می‌نویسد : تجزیه و تحلیل محتوا، یک شیوه تحقیقی است که برای تشریح عینی، منظم و کمی محتوای آشکار پیام‌های ارتباطی بکار می‌رود.

در تعریف فوق، مفاهیم "کمی و کیفی" ، "عینی و ذهنی" و "آشکار و نهان" جای بحث بسیار دارد. گرچه تحلیل محتوا اصولا بر مبنای داده‌های کمی است، ولی می‌توان متغیرهای کیفی را به متغیرهای کمی تبدیل کرد.

در تحلیل محتوا، پژوهشگر پیام‌های تولید شده را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و به دنبال یافتن پاسخی برای پرسش‌های تحقیق خود است. روش تحلیل محتوا برای دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی فرصت‌های گوناگونی را جهت استفاده منظم از فرا گیرترین شکل مدارک مربوط به امور انسانی- یعنی محتوای ارتباطات- فراهم می‌آورد. دامنه وسیع این فرصت‌ها هنگامی که تنوع مواردی را که روش تحلیل محتوا در آن مفید واقع شده است مرور می‌کنیم؛ آشکارتر خواهد شد.

  • مراحل تحلیل محتوا

مراحل روش تحلیل محتوا به این ترتیب است:

1- مشخص کردن هدف: هدف یک پژوهش علمی دستیابی به پاسخ چند سئوال فرضیه است.

2- طرح سئوالات و فرضیه‌ها

3- انتخاب واحد تحقیق: در واقع این سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق است که نوع متغیر و واحد تحقیق را مشخص می‌کند.

4- ساختن زیرمقوله‌ها: در این مرحله پژوهشگر با توجه به فرضیه‌ها ، سئوال‌ها و صورت مسئله تحقیق، متغیرهایی را می‌سازد که با مبنا قرار گرفتن برای کد گذاری مطالب مورد نظر، محقق را در جهت پاسخگویی به سئوال‌ها و فرضیه‌ها کمک کند. این کار در واقع همان تهیه دستورالعمل کد گذاری به شمار می‌رود.

5- ارائه تعاریف نظری- علمی: در این مرحله باید محقق بتواند تعریف نظری جامع و مانعی برای متغیرها ارائه دهد که درعمل امکان کد گذاری مطالب به راحتی امکان پذیر باشد.

6- مشخص کردن جامعه آماری: این کار برمبنای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق مشخص می‌شوند.

7- نمونه گیری: نمونه گیری در تحلیل محتوا با نمونه گیری در روش پیمایشی تفاوت چندانی ندارد و درواقع دغدغه اصلی پژوهشگر این است که نمونه‌ها به طریقی انتخاب شوند که بتوانند آن کل مورد نظر را نمایندگی کنند.برای نمونه گیری با توجه به فرضیه‌ها و سئوال‌های تحقیق و در دسترس بودن نمونه‌ها می‌توان یک هفته یا یک ماه و یا یک سال آماری ساخت.

8- کد گذاری و جمع‌آوری داده‌ها: در این مرحله، محقق با توجه به واحد تحقیق،نمونه‌های انتخاب شده را براساس دستورالعمل تهیه شده، تحلیل و کد گذاری کرده و سپس کد‌های مربوطه را در برگه مخصوص کد گذاری ثبت می‌کند.

9- روایی و پایایی: در مرحله بعد از کد گذاری، برای آنکه اصل عینیت روش تحلیل بکار گرفته محک زده شود، ضریب قابلیت اعتماد (پایایی) محاسبه می‌شود. (با استفاده از فرمول اسکات و کد گذاری مجدد حداقل 10 درصد پیام‌ها)

10-  آزمون‌های آماری: در این مرحله پژوهشگر، داده‌های بدست آمده موجود در برگه کد گذاری را وارد کامپیوتری با نرم‌افزار spss می‌کند تا از طریق آزمون‌های آماری- که بیشتر آزمون کای اسکوئر مورد نظر است- به جدول های توزیع فراوانی دست یافته و بعد به مرحله آخر یعنی تجزیه و تحلیل داده‌ها برسد. در این مرحله است که پژوهشگر برای سئوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق پاسخ مناسب دریافت می‌کند. و برهمین مبنا نیز تحقیق می‌تواند پیشنهادهایی برای انجام پژوهش‌های جدید ارائه دهد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

«سریع و خشمگین ۷» پنجمین فیلم پرفروش تاریخ سینما

همشهری آنلاین: قسمت هفتم «سریع و خشمگین» با فروش یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلاری، تاکنون به پنجمین فیلم پرفروش دنیا بدل شده است.

نشان استاندارد فرهنگ طراحی می‌شود؛ تسهیل برندسازی فرهنگی

همشهری آنلاین: رئیس مرکز مطالعات سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران از طراحی «نشان استاندارد فرهنگ» به عنوان افق همایش و جشنواره ارتقای کیفیت آثار، محصولات و فعالیت‌های فرهنگی خبر داد.

بزرگداشت عملیات بیت‌المقدس

همشهری آنلاین: همایش بزرگداشت عملیات بیت‌المقدس دهم اردیبهشت‌ماه در خرم‌آباد برگزار می‌شود.

پدافند هوایی ایران وابسته به اس ۳۰۰ نیست

همشهری آنلاین: فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص) گفت: پدافند هوایی ایران وابسته به اس ۳۰۰ نیست، بلکه متکی به جوانان، وزارت دفاع و توان داخلی است.

صلح و دوستی پیام ناوگروه ایران در خلیج عدن است

همشهری آنلاین: معاون هماهنگ کننده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: حضور ناوگروه دریایی ایران در خلیج عدن با ارسال پیام صلح و دوستی همراه است.

عقب نشینی در مقابل زیاده خواهی‌های دشمن نافرمانی از خداست

همشهری آنلاین: رییس سازمان بسیج مستضعفین گفت: آمریکای دزد، پیام تبریک نوروز می فرستد اما اموال ما را به غارت می برد.

مشکل زیست محیطی زباله‌ها در دلیجان

همشهری آنلاین: سرپرست اداره حفاظت محیط ‌زیست شهرستان دلیجان گفت: فرهنگ کاهش زباله و تفکیک از مبدا باید در جامعه نهادینه شود.

کمک شش میلیون دلاری آمریکا به آوارگان فلسطینی در سوریه

همشهری‌آنلاین: وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد این کشور برای کمک به حل بحران انسانی در اردوگاه یرموک در سوریه، شش میلیون دلار در اختیار آژانس امداد و اشتغال سازمان ملل در امور آوارگان فلسطینی (آنروا) قرار خواهد داد.

نامه عذرخواهی عربستان رسمی نبود

همشهری آنلاین: سخنگوی وزارت ارشاد نامه شب گذشته-۷ اردیبهشت- وزارت‌خارجه عربستان به مقامات کشورمان را حاوی عذرخواهی ندانست و گفت: این عذرخواهی شب گذشته اعلام شده ولی کافی نیست زیرا وزارت خارجه عربستان نامه‌ای به کنسولگری ایران ارائه کرده است.

تهران نفس می‌کشد

حامد فوقانی: گردوغبار آسمان پایتخت فقط منشأ خارجی ندارد چراکه معادن شن و ماسه جنوب غرب تهران با وسعت ۴۵۰هکتار یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید گردوغبار به‌حساب می‌آید. البته که خبر می‌رسد این معادن بزرگ به‌زودی تعطیل می‌شوند و کم‌کم جای آنها را فضای سبز و تفرجگاه شهری می‌گیرد.

۱۶ تیم حاضر در مسابقات جام جهانی ساحلی مشخص شدند

همشهری آنلاین: تیم‌های راه یافته به مسابقات جام جهانی فوتبال ساحلی ۲۰۱۵- پرتغال از شش منطقه جهان مشخص شدند.

راه‌اندازی موزه مجسمه در عمارت عین‌الدوله

مجسمه‌های شهری با تعیین عمارت عین‌الدوله به‌عنوان پایگاه اولیه موزه مجسمه دارای سرپناه شدند.

یادبود چرنوبیل

همشهری آنلاین: یکی از بستگان کشته‌شدگان حادثه چرنوبیل روز یکشنبه ۲۶ آوریل (۶ اردیبهشت) ۲۰۱۵ عکسی را در نزدیکی بنای بادبود قربانیان انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در کیف پایتخت اوکراین قرار می‌دهد.

مفاهیم: حفره خشک در دندانپزشکی چیست؟

همشهری آنلاین: اگر دندان کشیده باشید، شاید با عارضه‌ای بسیار دردناک به نام حفره خشک (Dry Socket) یا اوستئیت آوئولی که پس از آن ممکن شروع شود، آشنا باشید.

اقامه نمـاز به وقت سفر (قسمت اول)

اصغر اصغری: نماز ازجمله فرایضی است که اقامه آن در هر شرایطی واجب شده است.

کشف فسیل صدفی ۶۵ میلیون ساله در تربت حیدریه

همشهری آنلاین: عضو هیات گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد از کشف فسیل صدف دو کفه‌ای دوره دوم زمین‌شناسی (کرتاسه) ۶۵ میلیون ساله در ارتفاعات پیشکوه شهرستان تربت حیدریه خبر داد.