سه شنبه 6 مرداد 1394 | به روز شده: 28 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 4 اسفند 1385 - 18:36:40 | کد مطلب: 16416 چاپ

مفاهیم: حق وتو چیست؟

جهان > مجامع‌ جهانی - همشهری آنلاین- دکتر علی صباغیان:
واژه "وتو" از نظر لغوی به معنای خودداری از تصویب امری می باشد.

این واژه از ریشه لاتین به معنی "من مخالفت می کنم" گرفته شده و در عرصه سیاست اعم از داخلی و خارجی از کاربرد زیادی برخوردار شده است.

 از آنجا که وتو کنندگان اعم از داخلی یا بین المللی بر مبنای مقررات مصوب از این اختیار برخوردار شده اند معمولاً از آن به عنوان "حق وتو" یاد می شود.

اگرچه استفاده از حق وتو در بسیاری از نظام های سیاسی جهان برای برخی مقامات و نهادها در نظر گرفته شده است اما معروفترین عرصه کاربرد اختیار وتو نظام تصمیم گیری شورای امنیت سازمان ملل متحد است؛ به طوری که برای بسیاری از مردم جهان واژه وتو بلافاصله اقدام یک یا چند عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد را در خودداری از تصویب یک قطعنامه به ذهن متبادر می کند.

به رغم کاربرد گسترده وتو توسط اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد جالب است که بدانیم در منشور ملل متحد هرگز از واژه"وتو" استفاده نشده است. اختیار یا به نوعی حق وتوی اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از مفهوم مخالف ماده 27 منشور ناشی شده که تأکید دارد قطعنامه های شورای امنیت با ۹ رأی موافق از مجموع ۱۵ رأی کشورهای عضو با این شرط که هر پنج عضو دایم موافق باشند به تصویب می رسد. بنابر این عدم موافقت هر کدام از اعضای دایم با یک قطعنامه به مثابه وتوی آن از سوی آن عضو است.

در این خصوص در ماده 27 منشور ملل متحد آمده است"هر عضو شورای امنیت یک رای دارد.تصمیمات شورای امنیت در مورد موضوعات رویه ای باید با رای مثیت 9 عضو به تصویب رسد.تصمیمات در باره سایر موضوعات با رای مثبت 9 عضو شامل آراء موافق تمام اعضای دائم به تصویب خواهد رسید به این شرط که در مورد تصمیماتی که به موجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از ماده 52 اتخاذ می شود طرف دعوی از دادن رای خودداری نماید."

از زمان آغاز به کار سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ تاکنون در مجموع 261 مورد اعضای دایم شورای امنیت از حق وتو در موارد مختلف استفاده کرده اند که شوروی و بعداً روسیه با 123 مورد در رأس و سپس آمریکا با 82 مورد، انگلیس با ۳۲ مورد، فرانسه با ۱۸ مورد و چین با 6 مورد در مراتب بعدی قرار دارند.

بیشتر موارد استفاده از حق وتو در دوران جنگ سرد و رویارویی ابرقدرت های آمریکا و شوروی بود که شوروی سابق به دلیل مخالفت با سیاست های نظام سرمایه داری غربی به وتو قطعنامه های شورای امنیت اقدام می کرد؛ به طوری که "آندره گرمیکو"وزیر امور خارجه شوروی در سال های ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۵ به آقای"نه"معروف شده بود.البته پس از فروپاشی شوری میزان استفاده روسیه از حق وتو در شورای امنیت به شدت کاهش یافته است.

همچنین از جمله مواردی که بیشترین موارد حق وتو از سوی آمریکا را به خود اختصاص داده قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل است. آمریکا در دفاع از اسرائیل و بی توجه به انتقادات جهانی علیه سیاست های این رژیم تاکنون 38 مورد از قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل را وتو کرده است. از دهه ۱۹۹۰ و با پایان یافتن جنگ سرد میزان استفاده کشورهای عضو دایم شورای امنیت از حق وتو نسبت به قبل از آن به شدت کاهش یافته است.

اعطای حق وتو به پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از همان ابتدا تاکنون با انتقادات گسترده ای روبه رو بوده است. منتقدین براین باور هستند که اعطای این حق به پنج کشور اصلی پیروز در جنگ جهانی دوم با اصول عدالت و نیز واقعیت های سیاسی جغرافیایی جهان همخوانی ندارد.

محور بحث های کنونی اعضای سازمان ملل متحد در باره حق وتو اعضای شورای امنیت سازمان ملل بر این منطق استوار است که در حال حاضر،آنطور که در دوران پس از جنگ جهانی دوم مطرح شده بود، دیگر دارندگان حق وتو در این سازمان به عنوان مسئولیت پذیرترین دولت های جهان محسوب نمی شوند و استفاده از این حق توسط آنها بیشتر تحت تاثیر اهداف سیاسی قرار دارد.

بر همین اساس در چارچوب بحث های که از چند سال پیش در باره افزایش اعضای دائم شورای امنیت مطرح شده بحث اعطا یا عدم اعطای حق وتو به اعضای جدید این شورا نیز مطرح شده است.اعضای دائم کنونی شورای امنیت اگرچه از افزایش اعضای دائم شورای امنیت استقبال کرده اند اما آنها مخالف اعطای حق وتو به اعضای جدید هستند و می گویند این کار شورا را بی اثر خواهد کرد.

در طرف دیگر کشورهایی همچون هند ،برزیل،آلمان و ژاپن که خود را محق عضویت دائم در شورای امنیت می دانند معتقدند که ترکیب کنونی شورای امنیت بیانگر وضعیت جهان در سال 1946 و نه سال 2007 است.

انتخاب سردبیر

ارتش ایران، انقلابی، دیندار و ولایتمدار است

همشهری آنلاین: فرمانده کل ارتش، ارتش جمهوری اسلامی ایران را ارتشی انقلابی، دیندار و ولایتمدار توصیف کرد.

دورخیز افغان‌ها برای تصاحب بازار زعفران ایران در جهان

همشهری آنلاین: یک مقام وزارت کشاورزی و آبیاری افغانستان روز دوشنبه گفت که «هر چند زعفران ایران شهرت جهانی دارد، اما افغانستان می تواند در آینده نزدیک این بازار را در اختیار داشته باشد».

بازگشت پیکرهای پاک ۷۶ شهید تازه تفحص شده از مرز شلمچه به میهن

همشهری آنلاین: پیکرهای پاک ۷۶ شهید تازه تفحص دوران دفاع مقدس در خاک عراق، صبح دوشنبه از طریق مرز بین المللی شلمچه وارد میهن اسلامی شدند.

راهیان نور مرکز مرورگر اطلاعات حوزه دفاع مقدس با مردم است

همشهری آنلاین: دبیر ستاد مرکزی راهیان نور کشور گفت: راهیان نور مرکز مرور و تبادل کننده اطلاعات مربوط به حوزه دفاع مقدس با مردم است.

تشییع و خاکسپاری پیکر شهدای غواص در خوزستان

همشهری آنلاین: رییس ستاد قرارگاه کمیته جستجوی مفقودین ستادکل نیروهای مسلح در خوزستان، از تشییع پیکر چند شهید غواص همزمان با سالروز شهادت امام صادق(ع) در این استان خبر داد.

یادواره سرداران و ۳۶۴ شهید ایوان برگزار می‌شود

همشهری آنلاین: مدیر بنیاد شهید و امور ایثارگران ایوان از برگزاری یادواره سرداران و ۳۶۴ شهید این شهرستان خبر داد.

شناسایی هویت هفت شهید غواص مازندرانی

همشهری آنلاین: مدیرکل بنیاد شهید مازندران از شناسایی هفت شهید غواص خبر داد و گفت: مابقی ۲۳ شهید غواص مازندرانی که در استان تشییع می‌شوند گمنام هستند.

گرامیداشت عملیات مرصاد در کرمانشاه

همشهری آنلاین: رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس گفت: عملیات مرصاد به جهان ثابت‌کرد که جمهوری ‌اسلامی ایران یک نظام پایدار است.

تئاتر برای غایب‌های حاضر

همشهری آنلاین: با آغاز دور جدید تئاترهایی که به صحنه می‌روند، آثاری از علیرضا نادری، بهرام بیضایی، محمد چرمشیر و محمد یعقوبی اجرا می‌شوند.

سفر به شهر آرزوهای لیلی و مجنون

همشهری آنلاین: یک هنرمند با استفاده از فرم و خط، شهر آرمانی اشاره‌شده در حکمت ایرانی و اسلامی را در تابلوهای نقاشی‌خط به تصویر کشیده است.

زندگی پابلو نرودا فیلم می‌شود

همشهری آنلاین: کمپانی «Participant Media» به صورت رسمی از آغاز ساخت فیلم زندگی «پابلو نرودا» شاعر پرآوازه و برنده نوبل شیلیایی خبر داد.

شهباز مهاجر با کاریکاتورهایش برمی‌گردد

همشهری آنلاین: شهباز مهاجر کاریکاتوریستی است که قبل از انقلاب دو نمایشگاه در ایران برگزار کرد و حالا بعد از گذشت ۴۰ سال، بار دیگر آثارش را به‌نمایش می‌گذارد.

آثار محمدعلی ترقی‌جاه به‌نمایش درمی‌آید

همشهری آنلاین: در آستانه‌ی پنجمین سال درگذشت زنده‌یاد محمدعلی ترقی‌جاه، مجموعه‌ای از آثار او به‌نمایش گذاشته می‌شود.

جی‌زی و ویل اسمیت همکار شدند؛ مردی با تابوت باز

همشهری آنلاین: شبکه اچ‌بی‌او یک مینی سریال جدید را با همکاری دو چهره مشهور دنیای موسیقی و سینما درباره تعصب نژادی روی آنتن می‌برد.