شنبه 3 آبان 1393 | به روز شده: 52 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 4 اسفند 1385 - 17:36:40 | کد مطلب: 16416 چاپ

مفاهیم: حق وتو چیست؟

جهان > مجامع‌ جهانی - همشهری آنلاین- دکتر علی صباغیان:
واژه "وتو" از نظر لغوی به معنای خودداری از تصویب امری می باشد.

این واژه از ریشه لاتین به معنی "من مخالفت می کنم" گرفته شده و در عرصه سیاست اعم از داخلی و خارجی از کاربرد زیادی برخوردار شده است.

 از آنجا که وتو کنندگان اعم از داخلی یا بین المللی بر مبنای مقررات مصوب از این اختیار برخوردار شده اند معمولاً از آن به عنوان "حق وتو" یاد می شود.

اگرچه استفاده از حق وتو در بسیاری از نظام های سیاسی جهان برای برخی مقامات و نهادها در نظر گرفته شده است اما معروفترین عرصه کاربرد اختیار وتو نظام تصمیم گیری شورای امنیت سازمان ملل متحد است؛ به طوری که برای بسیاری از مردم جهان واژه وتو بلافاصله اقدام یک یا چند عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد را در خودداری از تصویب یک قطعنامه به ذهن متبادر می کند.

به رغم کاربرد گسترده وتو توسط اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد جالب است که بدانیم در منشور ملل متحد هرگز از واژه"وتو" استفاده نشده است. اختیار یا به نوعی حق وتوی اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از مفهوم مخالف ماده 27 منشور ناشی شده که تأکید دارد قطعنامه های شورای امنیت با ۹ رأی موافق از مجموع ۱۵ رأی کشورهای عضو با این شرط که هر پنج عضو دایم موافق باشند به تصویب می رسد. بنابر این عدم موافقت هر کدام از اعضای دایم با یک قطعنامه به مثابه وتوی آن از سوی آن عضو است.

در این خصوص در ماده 27 منشور ملل متحد آمده است"هر عضو شورای امنیت یک رای دارد.تصمیمات شورای امنیت در مورد موضوعات رویه ای باید با رای مثیت 9 عضو به تصویب رسد.تصمیمات در باره سایر موضوعات با رای مثبت 9 عضو شامل آراء موافق تمام اعضای دائم به تصویب خواهد رسید به این شرط که در مورد تصمیماتی که به موجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از ماده 52 اتخاذ می شود طرف دعوی از دادن رای خودداری نماید."

از زمان آغاز به کار سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ تاکنون در مجموع 261 مورد اعضای دایم شورای امنیت از حق وتو در موارد مختلف استفاده کرده اند که شوروی و بعداً روسیه با 123 مورد در رأس و سپس آمریکا با 82 مورد، انگلیس با ۳۲ مورد، فرانسه با ۱۸ مورد و چین با 6 مورد در مراتب بعدی قرار دارند.

بیشتر موارد استفاده از حق وتو در دوران جنگ سرد و رویارویی ابرقدرت های آمریکا و شوروی بود که شوروی سابق به دلیل مخالفت با سیاست های نظام سرمایه داری غربی به وتو قطعنامه های شورای امنیت اقدام می کرد؛ به طوری که "آندره گرمیکو"وزیر امور خارجه شوروی در سال های ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۵ به آقای"نه"معروف شده بود.البته پس از فروپاشی شوری میزان استفاده روسیه از حق وتو در شورای امنیت به شدت کاهش یافته است.

همچنین از جمله مواردی که بیشترین موارد حق وتو از سوی آمریکا را به خود اختصاص داده قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل است. آمریکا در دفاع از اسرائیل و بی توجه به انتقادات جهانی علیه سیاست های این رژیم تاکنون 38 مورد از قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل را وتو کرده است. از دهه ۱۹۹۰ و با پایان یافتن جنگ سرد میزان استفاده کشورهای عضو دایم شورای امنیت از حق وتو نسبت به قبل از آن به شدت کاهش یافته است.

اعطای حق وتو به پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از همان ابتدا تاکنون با انتقادات گسترده ای روبه رو بوده است. منتقدین براین باور هستند که اعطای این حق به پنج کشور اصلی پیروز در جنگ جهانی دوم با اصول عدالت و نیز واقعیت های سیاسی جغرافیایی جهان همخوانی ندارد.

محور بحث های کنونی اعضای سازمان ملل متحد در باره حق وتو اعضای شورای امنیت سازمان ملل بر این منطق استوار است که در حال حاضر،آنطور که در دوران پس از جنگ جهانی دوم مطرح شده بود، دیگر دارندگان حق وتو در این سازمان به عنوان مسئولیت پذیرترین دولت های جهان محسوب نمی شوند و استفاده از این حق توسط آنها بیشتر تحت تاثیر اهداف سیاسی قرار دارد.

بر همین اساس در چارچوب بحث های که از چند سال پیش در باره افزایش اعضای دائم شورای امنیت مطرح شده بحث اعطا یا عدم اعطای حق وتو به اعضای جدید این شورا نیز مطرح شده است.اعضای دائم کنونی شورای امنیت اگرچه از افزایش اعضای دائم شورای امنیت استقبال کرده اند اما آنها مخالف اعطای حق وتو به اعضای جدید هستند و می گویند این کار شورا را بی اثر خواهد کرد.

در طرف دیگر کشورهایی همچون هند ،برزیل،آلمان و ژاپن که خود را محق عضویت دائم در شورای امنیت می دانند معتقدند که ترکیب کنونی شورای امنیت بیانگر وضعیت جهان در سال 1946 و نه سال 2007 است.

انتخاب سردبیر

چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی محیط زیست برگزار می‌شود

همشهری آنلاین: چهارهمین نمایشگاه بین‌المللی محیط زیست با شعار "اقتصاد سبز اقتصاد مقاومتی" با حضور سازمان‌ها، نهادها، صنایع، شرکت‌ها و تشکل‌های مردمی محیط زیستی دوم تا پنجم اسفندماه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار می‌شود.

اوکراین در استانه انتخابات

همشهری‌آنلاین: اولین انتخابات پارلمانی اوکراین پس از سقوط رئیس‌جمهور پیشین این کشور فردا، یکشنبه چهارم آبان برگزار می‌شود.

نشست ۱+ ۵ دوشنبه در لندن برگزار می‌شود

همشهری آنلاین: معاون وزیر امور خارجه آمریکا به منظور دیدار با کشورهای عضو گروه ۱+۵ و گفت‌وگو در خصوص برنامه هسته‌ای ایران طی هفته جاری به لندن سفر می‌کند.

ضرورت مناسب‌سازی ایستگاه‌های مترو برای معلولان

عضو حقوقدان شورای اسلامی شهر تهران با اعلام اینکه دنیا درباره معلولان ۳ مرحله کلی را پشت سر گذاشته است، گفت: مرحله نخست، نگاه پزشکی به معلول به‌عنوان شخصی بود که نقص عضو داشت، در مرحله دوم، یکسری حقوق برای معلولان به‌منظور ورود آنها به جامعه و انجام کارهای خودشان درنظر گرفته شد و در مرحله سوم، موضوع حقوق کامل برای معلولان مطرح شد که گفتند یک معلول همان حق و حقوقی را دارد که یک شهروند سالم دارد و معلولان در همه زمینه‌ها با شهروندان عادی کاملاً برابر هستند.

سرمقاله روزنامه‌های ۳ آبان

همشهری آنلاین: پیگیری اسیدپاشی در اصفهان و حاشیه‌های طرح امر به معروف و نهی از منکر از جمله موضوعاتی بودند که در ستون سرمقاله برخی از روزنامه‌های شنبه-۳آبان-جای گرفتند.

آب گریپ فروت در برابر دیابت

همشهری آنلاین: آب گریپ‌فروت به اندازه‌ی داروهایی مانند متفورمین که برای کاهش قند خون مصرف می‌شود موثر است.

شیرکاکائو، نوشیدنی مناسب برای بعد از ورزش

همشهری آنلاین: همیشه بین همه‌ی افرادی که ورزش می‌کنند این دغدغه وجود دارد که بعد از جلسات ورزشی چه بخورند و چه بنوشند! به خاطر اینکه گفته می‌شود تا دو ساعت بعد از ورزش هر آنچه مصرف بشود با سرعت زیادی جذب می‌شود.

نزاجا قهرمان چوگان چهارجانبه طارق خان ترین شد

همشهری آنلاین: صبح جمعه دوم آبان ماه دیدارهای رده‌بندی و فینال رقابت های چوگان جام طارق خان ترین برگزار شد.

سه طلا و سه برنز جوانان ایران در روز نخست مسابقات

همشهری آنلاین: در پایان روز نخست رقابت های بین المللی جام جمهوریت ترکیه، آزادکاران جوان کشورمان سه مدال طلا کسب کردند و فرنگی کاران صاحب سه مدال برنز شدند.

تداوم صدرنشینی ذوب آهن در پایان هفته دوم لیگ برتر وزنه‌برداری

همشهری آنلاین: تیم وزنه‌برداری ذوب آهن در پایان هفته دوم لیگ برتر وزنه‌برداری به صدرنشینی خود در این رقابت‌ها ادامه داد.

دومین دوره مسابقات نمایشی و حرکت‌های مهارتی برگزار شد

همشهری آنلاین: دومین دوره مسابقات نمایشی و حرکت‌های مهارتی، با حضور ۲۰ شرکت کننده، به مناسبت هفته تربیت بدنی برگزار شد.

شهرداری ارومیه قهرمان والیبال ساحلی جام بانک تجارت شد

همشهری آنلاین: تیم شهرداری ارومیه با شکست بیمه کار آفرین به مقام قهرمانی مسابقات والیبال ساحلی قهرمانی کشور، جام یادواره شهدای بانک تجارت دست یافت.

پیروزی منیزیم فردوس و نیروی زمینی

همشهری آنلاین: هفته دوم لیگ برتر هندبال مردان کشور با برگزاری ۵ دیدار به اتمام رسید.

۳ طلا، ۲ نقره و ۱۳ برنز تیم وادوکای در مسابقات جهانی گرجستان

همشهری آنلاین: تیم منتخب کاراته سبک وادوکای ایران در جام جهانی گرجستان با کسب ۳ طلا، ۲ نقره و ۱۳ برنز به کار خود پایان داد.

اعلام وضعیت اضطراری در شمال و مرکز شبه جزیره سینا

همشهری‌آنلاین: رئیس جمهور مصر دز شمال و مرکز شبه جزیره سینا به مدت سه ماه وضعیت اضطراری اعلام کرد.

اصفهان قهرمان بازی های الکترونیک کشور شد

همشهری آنلاین: تیم اصفهان در اولین دوره رسمی مسابقات بازی‌های الکترونیک، انتخابی تیم ملی توانست با اختلاف روی سکوی قهرمانی بایستد.

دایه‌ای مهربان‌تر از مادر

امیرحسین صالحی: ۱۴۰۰سال از جنگ احد می‌گذرد؛ جنگی که خیلی از اصحاب، پیغمبر اسلام(ص) را رها کردند و جز امیرالمومنین(ع) و چند تن دیگر کسی نماند.

صعود به فینال با شکست میزبان

همشهری آنلاین: تیم ملی جوانان ایران در بازی نیمه نهایی در بحرین موفق به شکست میزبان در حضور هزاران تماشاگر خودی شد.