چهارشنبه 30 مهر 1393 | به روز شده: 20 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 4 اسفند 1385 - 17:36:40 | کد مطلب: 16416 چاپ

مفاهیم: حق وتو چیست؟

جهان > مجامع‌ جهانی - همشهری آنلاین- دکتر علی صباغیان:
واژه "وتو" از نظر لغوی به معنای خودداری از تصویب امری می باشد.

این واژه از ریشه لاتین به معنی "من مخالفت می کنم" گرفته شده و در عرصه سیاست اعم از داخلی و خارجی از کاربرد زیادی برخوردار شده است.

 از آنجا که وتو کنندگان اعم از داخلی یا بین المللی بر مبنای مقررات مصوب از این اختیار برخوردار شده اند معمولاً از آن به عنوان "حق وتو" یاد می شود.

اگرچه استفاده از حق وتو در بسیاری از نظام های سیاسی جهان برای برخی مقامات و نهادها در نظر گرفته شده است اما معروفترین عرصه کاربرد اختیار وتو نظام تصمیم گیری شورای امنیت سازمان ملل متحد است؛ به طوری که برای بسیاری از مردم جهان واژه وتو بلافاصله اقدام یک یا چند عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد را در خودداری از تصویب یک قطعنامه به ذهن متبادر می کند.

به رغم کاربرد گسترده وتو توسط اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد جالب است که بدانیم در منشور ملل متحد هرگز از واژه"وتو" استفاده نشده است. اختیار یا به نوعی حق وتوی اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از مفهوم مخالف ماده 27 منشور ناشی شده که تأکید دارد قطعنامه های شورای امنیت با ۹ رأی موافق از مجموع ۱۵ رأی کشورهای عضو با این شرط که هر پنج عضو دایم موافق باشند به تصویب می رسد. بنابر این عدم موافقت هر کدام از اعضای دایم با یک قطعنامه به مثابه وتوی آن از سوی آن عضو است.

در این خصوص در ماده 27 منشور ملل متحد آمده است"هر عضو شورای امنیت یک رای دارد.تصمیمات شورای امنیت در مورد موضوعات رویه ای باید با رای مثیت 9 عضو به تصویب رسد.تصمیمات در باره سایر موضوعات با رای مثبت 9 عضو شامل آراء موافق تمام اعضای دائم به تصویب خواهد رسید به این شرط که در مورد تصمیماتی که به موجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از ماده 52 اتخاذ می شود طرف دعوی از دادن رای خودداری نماید."

از زمان آغاز به کار سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ تاکنون در مجموع 261 مورد اعضای دایم شورای امنیت از حق وتو در موارد مختلف استفاده کرده اند که شوروی و بعداً روسیه با 123 مورد در رأس و سپس آمریکا با 82 مورد، انگلیس با ۳۲ مورد، فرانسه با ۱۸ مورد و چین با 6 مورد در مراتب بعدی قرار دارند.

بیشتر موارد استفاده از حق وتو در دوران جنگ سرد و رویارویی ابرقدرت های آمریکا و شوروی بود که شوروی سابق به دلیل مخالفت با سیاست های نظام سرمایه داری غربی به وتو قطعنامه های شورای امنیت اقدام می کرد؛ به طوری که "آندره گرمیکو"وزیر امور خارجه شوروی در سال های ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۵ به آقای"نه"معروف شده بود.البته پس از فروپاشی شوری میزان استفاده روسیه از حق وتو در شورای امنیت به شدت کاهش یافته است.

همچنین از جمله مواردی که بیشترین موارد حق وتو از سوی آمریکا را به خود اختصاص داده قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل است. آمریکا در دفاع از اسرائیل و بی توجه به انتقادات جهانی علیه سیاست های این رژیم تاکنون 38 مورد از قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل را وتو کرده است. از دهه ۱۹۹۰ و با پایان یافتن جنگ سرد میزان استفاده کشورهای عضو دایم شورای امنیت از حق وتو نسبت به قبل از آن به شدت کاهش یافته است.

اعطای حق وتو به پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از همان ابتدا تاکنون با انتقادات گسترده ای روبه رو بوده است. منتقدین براین باور هستند که اعطای این حق به پنج کشور اصلی پیروز در جنگ جهانی دوم با اصول عدالت و نیز واقعیت های سیاسی جغرافیایی جهان همخوانی ندارد.

محور بحث های کنونی اعضای سازمان ملل متحد در باره حق وتو اعضای شورای امنیت سازمان ملل بر این منطق استوار است که در حال حاضر،آنطور که در دوران پس از جنگ جهانی دوم مطرح شده بود، دیگر دارندگان حق وتو در این سازمان به عنوان مسئولیت پذیرترین دولت های جهان محسوب نمی شوند و استفاده از این حق توسط آنها بیشتر تحت تاثیر اهداف سیاسی قرار دارد.

بر همین اساس در چارچوب بحث های که از چند سال پیش در باره افزایش اعضای دائم شورای امنیت مطرح شده بحث اعطا یا عدم اعطای حق وتو به اعضای جدید این شورا نیز مطرح شده است.اعضای دائم کنونی شورای امنیت اگرچه از افزایش اعضای دائم شورای امنیت استقبال کرده اند اما آنها مخالف اعطای حق وتو به اعضای جدید هستند و می گویند این کار شورا را بی اثر خواهد کرد.

در طرف دیگر کشورهایی همچون هند ،برزیل،آلمان و ژاپن که خود را محق عضویت دائم در شورای امنیت می دانند معتقدند که ترکیب کنونی شورای امنیت بیانگر وضعیت جهان در سال 1946 و نه سال 2007 است.

انتخاب سردبیر

چطور از زندان خشم رهایی یابیم؟

همشهری آنلاین: اگر به سادگی از کوره در می‌روید، فریاد می‌کشید و در مواجهه با مسائل ساده از کنترل خارج می‌شوید نیازمند راهکارهایی برای رهایی از زندان خشم هستید.

گرافیتی برای بی‌خانمان‌ها

لس‌آنجلس> هنرمندی برای جلب توجه مردم و مقامات به زندگی بی‌خانمان‌ها رویاها و علاقه‌مندی‌های آنها را در قالب گرافیتی روی دیوار محل اقامت آنها کشید.

دست‌مصنوعی با حس لامسه

اوهـــایـو> پژوهشــگر‌های دانشگاه کیس، دستی ‌مصنوعی ساخته‌اند که به فرد کم‌توان جسمی این امکان را می‌دهد که جدای از گرفتن اجسام، میزان زبری و نرمی آنها را لمس کند.

اسکیت‌بورد هاوربوردی بدون چرخ

پاریـــــس> دانشمنـــــدان اولین اسکیت‌بورد هاوربورد (معلق در هوا) را ساختند.

۷ میلیون و ۸۶۲ هزار نفر مشمول بسته حمایت غذایی شدند

با ابلاغ مصوبه دولت به دستگاه‌های اجرایی ذیربط تعداد مشمولان طرح دوم بسته حمایت غذایی به ۷ میلیون و ۸۶۲ هزار و ۳۹۱ نفر رسید.

انتقاد آبی وزارت جهادکشاورزی از وزارت نیرو

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزیر جهادکشاورزی با انتقاد از آمارهای وزارت نیرو در مورد میزان مصرف آب در این بخش، آمارهای غلط ارائه‌شده توسط این وزارتخانه در مورد میزان مصرف آب کشاورزی را بی‌پایه و اساس دانست و این آمار را موجب گمراهی سیاست‌های کشاورزی و اقتصادی قلمداد کرد.

واکنش مرکز آمار به تردید درباره نرخ بیکاری

رئیس مرکز آمار ایران به انتقادها و تردیدها درباره نرخ بیکاری ۹.۵ درصدی واکنش نشان داد و گفت: نباید مراکز آمار ایران را وارد مناظره کنیم و نباید آن را سیاسی کنیم، زیرا این مرکز به هیچ حزبی تعلق ندارد و متعلق به نظام است.

قیمت گاز، زمستـانی شد

محاسبه قیمت گاز برای اقلیم‌های خیلی سرد و سرد کشور از ابتدای آبان‌ماه و قیمت در اقلیم معتدل و گرم هم از ۱۶آبان تغییر می‌کند و مردم باید با مصرف درست گاز، از افزایش گازبهای مصرفی خود جلوگیری کنند.

یک دهه روابط عراق جدید با همسایگانش

عبدالله آلبوغبیش : روابط عراق با همسایگانش دست‌کم در ۱۰سال اخیر با افت و خیزها و فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه بوده است.

سیل، مردم ۷ استان را غافلگیر کرد

بارش باران و برف که از روز یکشنبه در نقاط مختلف کشور آغاز شده، در ۷استان آنقدر شدید بود که باعث جاری شدن سیلاب و وارد آمدن خسارات به شهرها و روستاها شد.

ورود یک ستاره دنباله‌دار جدید به منظومه خورشیدی

همشهری آنلاین: ستاره دنباله دار سایدینگ اسپرینگ (Siding Spring) یکشنبه شب، ۱۹ اکتبر ۲۰۱۴ از ۱۳۸ هزار کیلومتری مریخ گذشت. این فاصله کمتر از نصف فاصله زمین تا ماه است.