سه شنبه 5 خرداد 1394 | به روز شده: 28 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
جمعه 4 اسفند 1385 - 18:36:40 | کد مطلب: 16416 چاپ

مفاهیم: حق وتو چیست؟

جهان > مجامع‌ جهانی - همشهری آنلاین- دکتر علی صباغیان:
واژه "وتو" از نظر لغوی به معنای خودداری از تصویب امری می باشد.

این واژه از ریشه لاتین به معنی "من مخالفت می کنم" گرفته شده و در عرصه سیاست اعم از داخلی و خارجی از کاربرد زیادی برخوردار شده است.

 از آنجا که وتو کنندگان اعم از داخلی یا بین المللی بر مبنای مقررات مصوب از این اختیار برخوردار شده اند معمولاً از آن به عنوان "حق وتو" یاد می شود.

اگرچه استفاده از حق وتو در بسیاری از نظام های سیاسی جهان برای برخی مقامات و نهادها در نظر گرفته شده است اما معروفترین عرصه کاربرد اختیار وتو نظام تصمیم گیری شورای امنیت سازمان ملل متحد است؛ به طوری که برای بسیاری از مردم جهان واژه وتو بلافاصله اقدام یک یا چند عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد را در خودداری از تصویب یک قطعنامه به ذهن متبادر می کند.

به رغم کاربرد گسترده وتو توسط اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد جالب است که بدانیم در منشور ملل متحد هرگز از واژه"وتو" استفاده نشده است. اختیار یا به نوعی حق وتوی اعضای دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از مفهوم مخالف ماده 27 منشور ناشی شده که تأکید دارد قطعنامه های شورای امنیت با ۹ رأی موافق از مجموع ۱۵ رأی کشورهای عضو با این شرط که هر پنج عضو دایم موافق باشند به تصویب می رسد. بنابر این عدم موافقت هر کدام از اعضای دایم با یک قطعنامه به مثابه وتوی آن از سوی آن عضو است.

در این خصوص در ماده 27 منشور ملل متحد آمده است"هر عضو شورای امنیت یک رای دارد.تصمیمات شورای امنیت در مورد موضوعات رویه ای باید با رای مثیت 9 عضو به تصویب رسد.تصمیمات در باره سایر موضوعات با رای مثبت 9 عضو شامل آراء موافق تمام اعضای دائم به تصویب خواهد رسید به این شرط که در مورد تصمیماتی که به موجب مندرجات فصل ششم و بند سوم از ماده 52 اتخاذ می شود طرف دعوی از دادن رای خودداری نماید."

از زمان آغاز به کار سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ تاکنون در مجموع 261 مورد اعضای دایم شورای امنیت از حق وتو در موارد مختلف استفاده کرده اند که شوروی و بعداً روسیه با 123 مورد در رأس و سپس آمریکا با 82 مورد، انگلیس با ۳۲ مورد، فرانسه با ۱۸ مورد و چین با 6 مورد در مراتب بعدی قرار دارند.

بیشتر موارد استفاده از حق وتو در دوران جنگ سرد و رویارویی ابرقدرت های آمریکا و شوروی بود که شوروی سابق به دلیل مخالفت با سیاست های نظام سرمایه داری غربی به وتو قطعنامه های شورای امنیت اقدام می کرد؛ به طوری که "آندره گرمیکو"وزیر امور خارجه شوروی در سال های ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۵ به آقای"نه"معروف شده بود.البته پس از فروپاشی شوری میزان استفاده روسیه از حق وتو در شورای امنیت به شدت کاهش یافته است.

همچنین از جمله مواردی که بیشترین موارد حق وتو از سوی آمریکا را به خود اختصاص داده قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل است. آمریکا در دفاع از اسرائیل و بی توجه به انتقادات جهانی علیه سیاست های این رژیم تاکنون 38 مورد از قطعنامه های شورای امنیت علیه اسرائیل را وتو کرده است. از دهه ۱۹۹۰ و با پایان یافتن جنگ سرد میزان استفاده کشورهای عضو دایم شورای امنیت از حق وتو نسبت به قبل از آن به شدت کاهش یافته است.

اعطای حق وتو به پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد از همان ابتدا تاکنون با انتقادات گسترده ای روبه رو بوده است. منتقدین براین باور هستند که اعطای این حق به پنج کشور اصلی پیروز در جنگ جهانی دوم با اصول عدالت و نیز واقعیت های سیاسی جغرافیایی جهان همخوانی ندارد.

محور بحث های کنونی اعضای سازمان ملل متحد در باره حق وتو اعضای شورای امنیت سازمان ملل بر این منطق استوار است که در حال حاضر،آنطور که در دوران پس از جنگ جهانی دوم مطرح شده بود، دیگر دارندگان حق وتو در این سازمان به عنوان مسئولیت پذیرترین دولت های جهان محسوب نمی شوند و استفاده از این حق توسط آنها بیشتر تحت تاثیر اهداف سیاسی قرار دارد.

بر همین اساس در چارچوب بحث های که از چند سال پیش در باره افزایش اعضای دائم شورای امنیت مطرح شده بحث اعطا یا عدم اعطای حق وتو به اعضای جدید این شورا نیز مطرح شده است.اعضای دائم کنونی شورای امنیت اگرچه از افزایش اعضای دائم شورای امنیت استقبال کرده اند اما آنها مخالف اعطای حق وتو به اعضای جدید هستند و می گویند این کار شورا را بی اثر خواهد کرد.

در طرف دیگر کشورهایی همچون هند ،برزیل،آلمان و ژاپن که خود را محق عضویت دائم در شورای امنیت می دانند معتقدند که ترکیب کنونی شورای امنیت بیانگر وضعیت جهان در سال 1946 و نه سال 2007 است.

انتخاب سردبیر

لبنان در گذرگاه تاریخی

محمد کرباسی: «اگر مقاومت نبود، اسرائیل، در تمام لبنان، حضور پیدا می‌کرد.» سید حسن نصرالله، دبیر کل حزب‌الله لبنان در سخنرانی یکشنبه شب خود به مناسبت سالگرد آزادسازی جنوب لبنان با بیان این جمله بار دیگر خطری که ۱۵سال قبل از بیخ گوش لبنانی‌ها گذشت را به آنها گوشزد کرد تا هشدار دهد که بحران مشابهی اکنون این کشور را از سوی گروه‌های افراطی منطقه تهدید می‌کند.

پاسخ دولت عراق به وزیر دفاع آمریکا

پس‌لرزه‌های سقوط رمادی مرکز استان انبار در غرب عراق، در واشنگتن به اندازه بغداد دردسرآفرین شده‌است.

تنها‌ترین گنجشک جهان

ملبورن> یک برنامه‌ تلویزیونی در استرالیا داستان گنجشکی را نقل کرد که به‌دلیل سفید‌بودن بدنش، هیچ گنجشکی در کنار او زندگی نمی‌کند و گروه پرنده‌ها نیز او را از خود می‌رانند.

تفاوت اصلاح موی ۱۰۰۰پوندی

لندن>‌ پژوهشی در انگلستان با کنار هم گذاشتن چند تصویر از خانم‌هایی که فقط یکی از آنها برای اصلاح موهایش ۱۰۰۰پوند هزینه کرده بود ثابت کردند که تشخیص این فرد با نگاه کردن به آرایش موهایش به هیچ‌وجه امکان ندارد.

توالت‌های پیشرفته باغ‌وحش دیترویت

دیتــرویت> مسئولان باغ‌وحش دیتـــرویت طی طرحی با نام بدون زباله (waste-free) ابزار مکانیز‌ه‌ای را برای جمع‌آوری و تبدیل فضولات حیوانی به گاز‌های غنی از متان راه‌اندازی کردند.

حکم کاهش ارتفاع سازه میدان سپاه صادر شد

رای نهایی در مورد سازه در حال احداث در میدان سپاه دیروز در کمیسیون ماده ۵ صادر شد و بر این اساس باید پیچ و مهر‌ه‌های سازه آهنی باز شود و ارتفاع آن به میزان سقف تعیین‌شده برسد.

از آن آغاز تا این انجام

همشهری آنلاین: دکتر محمد هادی کریمی یکی از نویسندگان فیلمنامه فیلم «ایران‌برگر» در یادداشتی به چگونگی همکاری خود با مسعود جعفری جوزانی، نویسنده و کارگردان این فیلم پرداخته است.

دستبرد شبانه به عتیقه‌های خانه پدری

«چون می‌خواستم به آمریکا سفر کنم با همدستی دوستم دست به این سرقت زدم.» این اعترافات مردی است که با همدستی یکی از دوستانش به خانه پدری‌اش دستبرد زد و عتیقه‌هایی که بیش از ۱۰۰ میلیون تومان ارزش داشت را سرقت کرد اما عاقبت به دام افتاد.

درخشش هنرمندان معلول کهریزک در جشنواره آفتاب

همشهری‌آنلاین: گروه هنرمندان معلول آسایشگاه با عنوان (مسافران شیراز) با اجرای زیبای خود در جشنواره آفتاب، بارها تحسین حاضرین و هیات داوران را بر انگیختند.

یازدهمین شماره ماهنامه قلک به همراه فایل‌های صوتی محتوا منتشر شد

همشهری‌آنلاین: یازدهمین شماره ماهنامه قلک (خردادماه ۹۴) با عناوین و مطالب جدید برای مخاطبان ۳ تا ۷ سال منتشر شد.

برنامه ششم توسعه و فاوا در شماره جدید دیده بان فناوری

همشهری‌آنلاین: شماره جدید ماهنامه دیده‌بان فناوری- اردیبهشت‌ماه ۹۴- با مطالبی متنوعی در قالب پرونده‌ها و گفتگوهایی مرتبط با اقتصاد و مدیریت فناوری اطلاعات منتشر شد.

تور زندان گردی برای عبرت برخی مقامات چین

همشهری آنلاین: خبرگزاری فرانسه به نقل از یک رسانه دولتی چین اعلام کرد که دولت این کشور با هدف آگاه سازی و عبرت‌گیری برخی از مقامات احتمالا متخلف، یک تور یک روزه زندان‌گردی از زندان‌های این کشور راه اندازی کرده است.

معتمدآریا این روزها چه می‌کند؟

همشهری آنلاین: فاطمه معتمدآریا در سومین همکاری خود با سیامک احصایی در «تونل» بازی می‌کند.

اظهارات برنده نخل طلای کن

همشهری آنلاین: «ژاک اودیار» پس از کسب نخل طلای کن ۲۰۱۵ گفت: فیلم «دیپان» بیانگر شرایط کنونی در فرانسه است.

۱۲ استان در وضعیت قرمز از نظر اعتیاد

همشهری آنلاین: حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان خسارت مواد مخدر بر اقتصاد کشور تحمیل می‌شود و نرخ شیوع اعتیاد ۲.۶۵ درصد است و برخی استان‌ها از جمله استان خوزستان از ۱۲ استانی هستند که در وضعیت قرمز در حوزه اعتیاد در سطح کشور قرار دارند.