شنبه 8 آذر 1393 | به روز شده: 16 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 3 بهمن 1385 - 08:08:45 | کد مطلب: 14015 چاپ

آشنایی با سانتریفوژ

دانش > دانش - رامتین راوندی:
این روزها یکی از واژه‌هایی که در ارتباط با مباحث انرژی هسته‌ای، به طور مکرر شنیده می‌شود دستگا‌ه‌های «سانتریفوژ» است.

 در مطلبی که از پی می‌آید، مولف کوشیده است با اطلاعاتی در حد  دانش عمومی خوانندگان روزنامه، سانتریفوژ را شرح دهد.

اولین سانتریفوژ صنعتی دنیا بیش از نیم قرن پیش توسط یک دانشمند آلمانی به نام زیپه اختراع شد و به طور عملیاتی مورد استفاده قرار گرفت. البته تکنولوژی آن با سانتریفوژهای امروزی فرق زیادی داشت، ولی اصول کار آن فرقی با سانتریفوژهای امروزی نداشت.

 در صنعت سوخت هسته‌ای، این وسیله نقشی اساسی دارد جهت جدا کردن ایزوتوپ‌های اورانیوم235 و اورانیوم238در گاز هگزافلوراید اورانیوم(UF6) از سانتریفوژ استفاده می‌شود. البته روش‌های متعددی مانند جداسازی ایزوتوپی الکترومغناطیسی، پخش دیفوزیون گازی، دیفوزیون گرمایی، فرآیندهای آئرودینامیکی، جداسازی ایزوتوپی لیزری، تبادل یونی و فرایند جداسازی پلاسمایی وجود دارد ولی در بیش از 95درصد صنعت هسته‌ای جهان، اورانیوم به وسیله یکی از دو روش سانتریفوژ گازی و پخش گازی جدا شده و غنی می‌شود.


 سانتریفوژ دستگاه استوانه‌ای شکلی است که درست مثل توربین هواپیما پره‌هایی در وسط آن وجود دارد. این پره‌ها به طور متوسط در هر ثانیه 1000 دور می‌زنند. در نتیجه این چرخش، اورانیوم سنگین روی دیواره آخرین سانتریفوژ قرار می‌گیرد و اورانیوم235در کنار آن می‌نشیند. باید هزاران سانتریفوژ در کنار هم قرار گیرند تا بتوان با کمک مجموعه آنها اورانیوم را غنی کرد ایران در فرآیند کاربردی غنی‌سازی از روش سانتریفوژ گازی استفاده می‌کند.


 در روش پخش گازی، هگزافلوراید اورانیوم تحت فشار از میان یک سری دیافراگم‌ها یا غشاهای متخلخل عبور کرده و از آنجایی که اورانیوم 235 سبک‌تر از اورانیوم 238 می‌باشد آنها سریعتر حرکت کرده و امکان کمی بیشتری برای عبور از سوراخ‌های موجود در غشا را دارند.


 گاز UF6 که از طریق غشا پخش می‌شود اندکی غنی بوده ضمن اینکه آنچه نمی‌تواند گذر کند از اورانیوم 235 تهی است.


در روش پخش گازی دوران سریع ماده سبب می‌شود تا ایزوتوپ‌های سنگین‌تر به طرف دیواره خارجی حرکت کنند. عامل جداسازی در این روش به تفاوت جرمی ایزوتوپ‌هایی که باید جداسازی شوند بستگی دارد در غنی‌سازی اورانیوم با روش سانتریفوژ گازی، از تعداد زیادی سیلندر دوار که به صورت موازی و متوالی کنار هم قرار داده شده‌اند استفاده می‌شود.

دستگاه‌های سانتریفوژ به صورت آبشاری یا کاسکد(سیستم غنی‌سازی دنباله‌ای) به هم مرتبط هستند این دوران باعث ایجاد یک نیروی گریز از مرکز می‌شود، به طوری که مولکول‌های گازی سنگین‌تر به طرف خارج سیلندر حرکت کرده و مولکول‌های گازی سبک‌تر در قسمت مرکزی(محورگردنده) جمع می‌شوند.

گاز به داخل یک سری لوله‌های خلأ وارد شده که هر یک شامل یک گردنده با بیش از دو متر طول و قطر 15تا20سانتیمتر هستند. گردنده‌ها با سرعت بالای 50000 تا 70000 دور در دقیقه، مولکول‌های سنگین‌تر حاوی اورانیوم 238 در لبه خارجی سیلندر متمرکز می‌شوند. افزایش اورانیوم 235 نیز در مرکز وجود دارد. جهت جداسازی بالاتر نیاز به سانتریفوژهای با سرعت بالاتر و استفاده از تعداد بیشتری از آنها است.


باید یادآور شد که به دلیل سرعت‌های دوران بسیار بالا، طراحی آنها و همچنین مواد استفاده شده در آنها از نظر متالوژی پیچیده بوده و دقت بالایی را طلب می‌کند. گاز UF6 خورنده بوده، بنابراین باید تمام اجزایی که با این ماده در تماسند مقاوم در برابر خوردگی باشند .


جهت بالا بردن ظرفیت جداسازی سانتریفوژها باید طول گردنده و سرعت دیواره گردنده افزایش یابد. برای ساخت گردنده‌ها از آلیاژ‌های آلومینیوم، فولاد ماراژین، تیتانیوم و یا ترکیباتی که با برخی شیشه‌های خاص تقویت شده که با نام فیبرهای کربنی معروف هستند،استفاده می‌شود؛ البته متداولترین ماده در حال حاضر، فولاد ماراژین است یک سانتریفوژ مدرن از زمان راه‌اندازی، به مدت بیش از 10سال می‌تواند بدون نگهداری به کار خود ادامه دهد.

 از مراکز مهم غنی‌سازی اورانیوم که از روش پخش گازی استفاده می‌کنند در اروپا می‌توان به گروناو(Gronau) آلمان و یورنکو که متشکل از شرکت‌های انگلیسی، آلمانی و هلندی هستند نام برد که مکان آن در capenhurst بریتانیا می‌باشد.


 روسیه هم به عنوان یک غول صنعتی در این زمینه از چهار مرکز که چهل درصد ظرفیت جهان را تولید می‌کند از همین شیوه پخش گازی استفاده می‌کند. آمریکا هم تکنولوژی سانتریفوژ گازی را در آینده نزدیک جایگزین تکنولوژی سانتریفوژهای پخش گاز قدیمی می‌کند زیرا این روش نسبت به روش قدیمی به انرژی کمتری برای رسیدن به جداسازی مشابه نیاز دارد.


ژاپن، چین، برزیل، پاکستان و شاید کره شمالی هم جهت غنی‌سازی اورانیوم از چنین روشی استفاده می‌کنند. به طور کلی مجموعه آبشارهای بزرگ سانتریفوژ گازی که در کشورهای فرانسه، آلمان، بریتانیا و چین مورد استفاده قرار می‌گیرند برای تولید اورانیومی است که برای مصرف داخلی و نیز صادرات است، اما در ژاپن تولید آن فقط جهت مصرف داخلی است.


 باتوجه به این آمار می‌توان دریافت که در حال حاضر و آینده هم سانتریفوژهای گازی مهمترین نوع جهت غنی‌سازی اورانیوم در سطح جهان بوده و هر روز در جهت افزایش تکنولوژی و راندمان آن کار می‌شود؛ البته لازم به ذکر است که روسیه این صنعت عظیم را به عنوان یادگاری ارزشمند از اتحادجماهیرشوروی سابق به ارث برده است و در حال حاضر تأمین‌کننده سوخت هسته‌ای تعداد زیادی از راکتورهای قدرت دنیا بوده و از این نظر در دنیا پیش رو است.

انتخاب سردبیر

پرندگان فلزی مهاجر در تهران

همشهری آنلاین: یک هنرمند مجسمه‌ساز مجموعه‌ای شامل پرنده‌های مهاجر فلزی را در فضای باز فرهنگسرای نیاوران به‌نمایش می‌گذارد.

وقتی جانی دپ از مارلون براندو خرج می‌کند

همشهری آنلاین: جانی دپ با تحسین از مارلون براندو که درباره کارهای‌اش به نظر دیگران اهمیت نمی‌داد، یاد گرفته‌ دیگر به نظری که دیگران درباره کارهای‌اش می دهند هیچ اهمیتی ندهد.

«مونالیزا» چطور از دست نازی‌ها فرار کرد؟

همشهری آنلاین: با این‌که حدود یک قرن از جنگ جهانی دوم و سلطه نازی‌ها می‌گذرد، گه‌گاه خبر پیدا شدن نقاشی‌های به سرقت رفته توسط این نیروهای نظامی به گوش می‌رسد

پسر "عباس‌قلی‌خان‌ها" در سینمای ایران

همشهری آنلاین: کارگردان و همچنین تهیه کننده فیلم «میهمان داریم» از پولدار شدن برخی افراد در سینما به عنوان یکی از اتفاقات عجیب مالی چند سال اخیر سینمای ایران و همچنین حضور افرادی مانند پسر «عباس‌قلی خان‌ها» که هیچ متر و معیار مشخصی برای سینما ندارند، سخن گفتند.

میراث شهدای هسته‌ای

محمودرضا آقامیری: دوستان زیادی برای بحث توسعه علم و فناوری زحمت می‌کشند، ‌دانشمندان بی‌آلایشی که شاید همچون مجید شهریاری بعد از شهادت بتوان آنان را دریافت.

لالایی "شیار ۱۴۳" را چه کسی خواند؟

همشهری آنلاین: آهنگساز فیلم سینمایی «شیار ۱۴۳» با اشاره به اینکه هر سکانس از این فیلم موسیقی دارد، یادآور شد: لالایی «شیار ۱۴۳» توسط یک مادر کرمانی خوانده شد که فرزندان‌اش را در زلزله بم از دست داده بود و از این رو شباهت زیادی به شخصیت الفت در «شیار ۱۴۳» داشت.

موتور‌ها؛ مقصر یک‌چهارم آلودگی هوا و نیمی از آلودگی صوتی پایتخت

طرح جایگزینی موتورسیکلت‌های برقی در شرایطی در پایتخت اجرا می‌شود که موتورسیکلت‌های بنزینی عامل ۲۵ درصد آلودگی هوا و ۵۰درصد آلودگی صوتی شهر هستند.

تگرگ‌های بزرگ‌تر از توپ گلف

بـریـسبـون>‌ تـگــرگ‌هــایـی که اندازه‌شان از توپ گلف بزرگ‌تر بود بعضی از ساختمان‌های مسکونی شهر بریسبون استرالیا را ویران کرد.

قتل پدر و برادر در کمال خونسردی

۲ سال بعد از افشای جنایتی خانوادگی که درآن جوانی با همدستی همسرش پدر و برادر خود را به قتل رسانده بود متهمان جزئیات بیشتری از این جنایت را فاش کردند.

دستبند هوشمند کودکان

سئول> محققان دستبند هوشمندی طراحی کرده‌اند که کودک فقط با فشردن یک دکمه می‌تواند با والدین خود تماس برقرار کند.

سرمربی آمریکایی: تاریخ مانند قهرمانان کشتی ایران را به خود نخواهد دید

همشهری آنلاین: سرمربی تیم کشتی آزاد باشگاه تایتان مرکوری آمریکا با تقدیر از امامعلی حبیبی قهرمان جهان و المپیک ایران گفت: تاریخ دیگر مانند قهرمانان کشتی ایران به خود نخواهد دید.

تهران؛ نجات ۹۰ تن در پی آتش‌سوزی در برج مسکونی

همشهری آنلاین: سخنگوی سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران از نجات ۹۰ تن از ساکنان یک برج مسکونی در پی وقوع حریق خبر داد.

رایزنی‌ نفتی با ۳ غول اروپا

وزیر نفت در حاشیه نشست اوپک با مقامات شرکت‌های نفتی بریتیش پترولیوم انگلیس، توتال فرانسه و شل دیدار و با آنها در مورد ورود احتمالی آنها به ایران گفت‌وگو کرد.

لاوروف: تحریم‌های غرب علیه روسیه به اقتصاد جهانی ضربه می‌زند

همشهری آنلاین: سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه با هشدار در مورد عواقب تحریم‌های غرب علیه روسیه یادآورشد که این اقدامات به اقتصاد جهانی ضربه می‌زند.

پذیرش دکترای تخصصی فلسفه ذهن ویژه طلاب آغاز شد؛ ۲۵ آذر آخرین فرصت ثبت‌نام

همشهری آنلاین: ثبت‌نام دوره دکترای تخصصی فلسفه ذهن ویژه طلاب حوزه‌های علمیه در سال تحصیلی ۹۴ - ۹۳ آغاز شد.

نیوزویک: رهبران نظامی، قاسم سلیمانی را فرمانده‌ای عالی و استراتژیک می‌دانند

همشهری آنلاین: یک مجله آمریکایی در گزارشی از روند تحولات عراق پس از سرنگونی رژیم بعث، از سردار قاسم سلیمانی به ‌عنوان کسی یاد کرد که رهبران نظامی او را فرماندهی عالی و استراتژیک می‌دانند.