دوشنبه 15 تیر 1394 | به روز شده: 56 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 17:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

خدمت‌رسانی شبانه‌روزی اتوبوسرانی و مترو در شب‌های قدر

ناوگان حمل‌ونقل عمومی در لیالی قدر خدمات ویژه‌ای به شهروندان تهرانی ارائه می‌دهد.

تأکید شهردار تهران بر نقش خانواده شهدا در حل مشکلات اجتماعی و فرهنگی

شهردار تهران گفت: امروز یک فشار روحی و سختی بر مردم ما وجود دارد و ما وظیفه داریم به سهم خودمان تلاش کنیم تا این فشار روحی و روانی و مشکلاتی که در جامعه وجود دارد را مورد توجه قرار داده و این بار را از دوش مردم برداریم.

نقش غرب در کشتار سربرنیتسا

۲۰ سال پیش در‌ماه جولای سال ۱۹۹۵ و در جریان جنگ بوسنی و هرزگوین، صرب‌های بوسنی بیش از ۸هزار نفر از ساکنان شهر مسلمان نشین «سربرنیتسا» را طی ۴ روز قتل عام کردند.

مبادله ۲۰۳ میلیارد تومان سهام در بازار سهام

سهامداران جمعا ۲۰۳میلیارد تومان سهام در بورس تهران و فرابورس دادوستد کردند که از این مقدار ۶۰میلیارد تومان به معاملات فرابورس و ۱۴۳میلیارد تومان به معاملات بورس اختصاص یافت.

عکس روز: رفراندوم یونان

همشهری آنلاین: مردیونانی روز شنبه ۴ ژوئیه (۱۳ تیر) ۲۰۱۵ در بیرون یک مغازه بسته که روی کرکره هایش نوشته شده است، «رای فقیران نه است»، در مرکز آتن خوابیده است.

گرافیک اطلاع رسان درباره صیاد بالگردها

همشهری‌آنلاین: پس از مین‌های دریایی صدف، مین کنار جاده‌ای رمیت و ... این بار از یک مین جهنده با عنوان صیاد رونمایی شد.

چگونه رانت به جان پتروشیمی افتاد؟

در بازار پتروشیمی چه خبر است؟ ازیک‌سو انبار تولیدکننده‌های پتروشیمی پراز محصولات دپو شده است از سوی دیگر به برخی واردکننده‌های خاص ارز مبادله‌ای یا امتیاز خاص می‌دهند تا محصول پتروشیمی از کشور‌های دیگر وارد کنند.

گردوغبار نرفته به آسمان تهران برگشت

شاخص کیفیت هوای شهر تهران دیروز با ورود گردوغبار ۴۰واحد افزایش یافت و هوا از شرایط سالم خارج شد.

کارمند اخراجی صداوسیما خبرنگار قلابی شد

مرد شیاد با معرفی خود به‌عنوان خبرنگار و تهیه‌کننده صداوسیما دست به کلاهبرداری از شرکت‌ها و کارخانه‌ها می‌زد.

افزایش خزنده قیمت لبنیات آغاز شد

علی ابراهیمی: چانه زنی مسئولان دولتی، کارخانه‌های لبنی و تولید‌کنندگان شیر برای تعیین و اعمال نرخ ۱۴۴۰تومانی مصوب خرید شیرخام در حالی ادامه دارد که به‌رغم اطلاعیه معاونت اجرایی رئیس‌جمهوری افزایش قیمت و کاهش حجم بسته‌بندی‌های لبنی در دستور کار برخی شرکت‌های لبنی قرار گرفته است.

پیش‌بینی کاهش قیمت ارز با یکسان‌سازی نرخ

رئیس‌کل بانک مرکزی از یکسان‌سازی‌ نرخ ارز در کشور به فاصله ۵ تا ۶‌ ماه پس از عملی شدن تفاهم هسته‌ای خبر داد و پیش‌بینی کرد که قیمت ارز با یکسان‌سازی نرخ ارز تا حدودی کاهش یابد.

وعده اعلام شاخص‌های حذف یارانه پردرآمدها عملی نشد

۱۴ روز از آخرین فرصت دولت برای اعلام شاخص‌های شناسایی و حذف یارانه پردرآمدها گذشت اما هنوز این شاخص‌ها اعلام نشده است.

برنامه حذف یارانه نان تا ۳ ماه آینده

یارانه پردرآمدها حذف شود؛ تبعات اجتماعی - اقتصادی آن کمتر از حذف یارانه نان است.