دوشنبه 10 فروردین 1394 | به روز شده: 3 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 17:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

فراخوان جشنواره فیلم و عکس سفرهای نوروزی

همشهری‌آنلاین: مرکز روابط عمومی عمومی و اطلاع رسانی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، اقدام به برگزاری و اجرای نخستین جشنواره فیلم و عکس مردمی با موضوع سفرهای نوروزی کرده است.

نگاهی به روابط عمومی ایران در سال ۹۳

همشهری‌‌آنلاین: تدوین و ابلاغ برخی قوانین و مقررات، برگزاری رویدادهای علمی، انتشار آثار علمی معتبر، برگزاری جشواره‌های روابط عمومی و غیره از جمله فعالیت‌های برجسته و تاثیرگذار موسسات و تشکل‌های روابط عمومی در سال ۱۳۹۳ بوده است.

بازنمایی پیام مقام معظم رهبری به جوانان اروپا و آمریکا در یک نماهنگ

همشهری آنلاین: جمعی از هنرمندان در اثری با عنوان «به ایران خوش آمدید» تلاش کردند تا پیام مقام معظم رهبری خطاب به جوانان آمریکای شمالی و اروپا را از منظری نو و در قالبی جدید بازنمایی نمایند.

فراخوان اعطای جایزه یونسکو به روزنامه‌نگاران علمی

همشهری آنلاین: سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) فراخوان ثبت‌نام کاندیداهای جایزه کالینگا (Kalinga) در سال ۲۰۱۵ را اعلام کرد.

بلومبرگ مدعی شد؛‌ پیشنهاد جدید چین برای لغو تحریم‌های ایران

همشهری آنلاین: خبرگزاری آمریکایی بلومبرگ به نقل از دو فرد مطلع از روند مذاکرات گزارش داد که وانگ یی وزیر امور خارجه چین که یکشنبه ۹ فروردین وارد لوزان شده، پیشنهاد جدیدی برای لغو تحریم‌های ایران ارائه خواهد کرد.

طرف‌های مناقشه یمن از روسیه درخواست میانجی‌گری کردند

همشهری آنلاین: میخاییل بوگدانف، نماینده رئیس جمهوری روسیه در امور خاورمیانه اعلام کرد که طرف‌های درگیر در یمن از روسیه برای پایان مسالمت‌آمیز مناقشه آن کشور، درخواست میانجی‌گری کرده‌اند.

غرضی برای انتخابات مجلس دهم اعلام کاندیداتوری کرد

همشهری آنلاین: محمد غرضی گفت: بنده با شعار توسعه جمهوریت و اسلامیت از شهر تهران برای انتخابات مجلس کاندیدا خواهم شد.

مذاکرات فشرده در لوزان

همشهری آنلاین: محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه و فدریکا موگرینی هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نیز فرانک والتر اشتاین مایر وزیر خارجه آلمان و وانگ یی همتای چینی او با یکدیگر مذاکره و رایزنی کردند.

جاده‌های خیس نهم فروردین

همشهری آنلاین: رئیس پلیس راه راهور ناجا، از آغاز بارش باران در محورهای مختلف، و هم چنین وضعیت ترافیک جاده‌های کشور خبر داد.

پیروزی پرگل فوتبال امید ایران مقابل افغانستان در مقدماتی انتخابی المپیک

همشهری آنلاین: تیم ملی فوتبال امید ایران در سومین دیدار خود از مرحله مقدماتی انتخابی المپیک در حضور بیش از هفتاد هزار افغانی در ورزشگاه آزادی به پیروزی پر گل دست یافت.

دعوت کاردار ترکیه به وزارت امور خارجه

همشهری آنلاین: سخنگوی وزارت خارجه با دعوت کاردار ترکیه در تهران به این وزارت خانه خواستار پاسخ روشن و قانع کننده در این خصوص شد.

مراسم بزرگداشت همسر آیت الله جنتی برگزار شد

همشهری آنلاین: مراسم سومین روز درگذشت حاجیه خانم مظاهری همسر دبیر شورای نگهبان صبح امروز در مدرسه عالی شهید مطهری و با حضور شخصیت‌های مختلف کشوری و لشگری برگزار شد.

زلزله ۵ ریشتری در جنوب استان کرمان؛ شکل‌گیری ستاد بحران

همشهری آنلاین: صبح یکشنبه ۹ فروردین ماه زلزله‌ای به بزرگی ۵ ریشتر شهرستان منوجان در جنوب استان کرمان را لرزاند.

واژگونی اتوبوس زائران در بغداد؛ ۲۰ زائر ایرانی زخمی شدند

همشهری آنلاین: منابع رسانه‌ای عراق از واژگونی یک دستگاه اتوبوس در بغداد و زخمی شدن ۲۰ زائر ایرانی سوار بر آن خبر دادند.

حسنین هیکل و موضوع حمله عربستان به یمن

همشهری آنلاین: محمد حسنین هیکل، پژوهشگر و تاریخدان سرشناس عرب با صدور بیانیه‌ای، حمله ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی به یمن را محکوم کرد و گفت این حمله ناشی از یک تصمیم عربی نبوده است.