شنبه 10 آبان 1393 | به روز شده: 47 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 16:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

بررسی اولویت‌های رهبری درباره شورای عالی انقلاب فرهنگی از زبان حسن بشیر

همشهری آنلاین: رهبر معظم انقلاب اسلامی در حکم آغاز دوره جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۷ اولویت را برای شورا تعیین کردند. دکتر حسن بشیر استاد ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) در بررسی این اولویت‌ها می‌گوید رهبر معظم انقلاب در این اولویت‌ها نقشه فرهنگی سال‌های آینده شورا را ترسیم کرده‌اند.

چشم‌ اصفهانی‌ها به آب زاینده رود روشن می‌شود

اصفهانی‌ها برای جاری شدن آب در زاینده‌رودی که چندماهی است آب به‌خود ندیده، لحظه شماری می‌کنند تا شاید وعده جاری شدن آب حتی برای یک‌ماه لبخند توأم با حسرت را بر چهره مردم این شهر بنشاند.

نشست تخصصی بزرگداشت روز جهانی علم برگزار ۱۱ آبان برگزار می‌شود

همشهری‌آنلاین: به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه (۲۰۱۴)، کمیسیون ملی یونسکو- ایران با همکاری کمیته‌های ملی کمیسیون ملی یونسکو، کرسی‌های دانشگاهی یونسکو و مراکز منطقه‌ای و بین‌المللی وابسته به یونسکو نشست تخصصی کیفیت بخشی به آموزش علم: تضمین آینده پایدار برای همه را که موضوع امسال روز جهانی علم برای صلح و توسعه است، از ساعت ۹ تا ۱۲ روز یکشنبه ۱۱ آبان ۱۳۹۳ در سالن اجتماعات کمیسیون برگزار می کند.

همدلی کلید‌ی‌ترین راز در حوزه روابط‌عمومی است

همشهری‌آنلاین - افشین فلاح: دهمین سمپوزیوم بین‌المللی روابط عمومی کشور درحالی در سالن همایش‌های برج میلاد آغاز به کار کرد که این همایش یک میهمان ویژه خارجی داشت.

بهره‌برداری از نیروگاه برق برج میلاد؛دی ماه سال جاری

مدیرعامل برج میلاد در بازدید از روزنامه همشهری آخرین وضعیت مجموعه اقامتی، مسجد و ساخت نیروگاه برق اختصاصی برای برج میلاد را تشریح کرد.

تهرانگردی با شور و حال حسینی در حسینیه‌ها و تکایای تاریخی

همشهری‌آنلاین: احمدمسجد‌جامعی و گروه تهرانگردان در سی و سومین برنامه تهرانگردی و در ششمین روز از ماه محرم به حسینیه های تاریخی تهران رفتند و در جمع سوگواران حسینی ضمن شرکت در عزاداری سید و سالار شهیدان شاهد آیین‌ها و سنت‌های عزاداری در حسینیه‌های تاریخی تهران بودند و از زبان بزرگان هر هیئت و حسینیه روایت‌ها، خاطرات و سنت‌های دیرین عزاداری و سرگذشت خادمان امام حسین(ع) را شنیدند.

تلاش برای اختلاف اعضای شورای شهر

یک روزنامه در شماره چهارشنبه اخیر خود با ناراحتی از اینکه اعضای شورای شهر تهران از توضیحات قالیباف در جلسه سه‌شنبه که به موضوع زمین ۷هکتاری اختصاص داشت، قانع شدند، اصلاح‌طلبان را مورد عتاب قرار داد که پس آنها چه نقشی در شورای شهر دارند؟

سایپا ۲ پنالتی خراب کرد تا راه آهن پیروز شود

همشهر‌ی‌آنلاین: دیدار سایپا و راه آهن درحالی با برتری شاگردان استیلی به پایان رسید که تیم کرجی دو پنالتی را از دست داد.

سرقت دزد سابقه‌دار با شکلات مسموم

پلیس به‌دنبال کشف جرایم احتمالی تبهکاری سابقه‌دار است که با تعارف‌کردن شکلات مسموم به شهروندان آنها را بیهوش و اموال‌شان را سرقت می‌کرد.

داربی تبریز را تراکتورسازی برد

همشهری‌آنلاین: تراکتورسازی با شکست گسترش فولاد همچنان صدرنشین لیگ برتر فوتبال ماند.

حکم عجیب دادستان در مرگ بی‌خانمان آمریکایی

۲ سال پس از کشته‌شدن یک مرد بی‌خانمان با شلیک ۴۶گلوله از سوی پلیس آمریکا، نظر تازه دادستان این ایالت جنجال‌ساز شد.

نفت از سد پدیده گذشت

همشهری‌آنلاین: دیدار نفت تهران و پدیده مشهد با برتری یک بر صفر شاگردان منصوریان به پایان رسید.

کودک ۳ ساله قربانی انتقام هولناک همسایه

زن جوان وقتی کودک ۳ ساله همسایه را در کوچه تنها دید نقشه شوم انتقام‌جویی کشید.

نفت مسجد سلیمان و ذوب آهن امتیازات را تقسیم کردند

همشهری‌آنلاین: دیدار نفت مسجد سلیمان و ذوب آهن با تساوی یک بر یک به پایان رسید.

آقا اجازه هولم نکن، دست و پاهامو گم نکن!

همشهری آنلاین: - «به من بگو ببینم هر آدمی تو دستاش چند تا دونه انگشت داره؟»

۱۰ آبان؛ آغاز ثبت‌نام در دانشگاه‌های پیام‌نور و غیرانتفاعی بر اساس سوابق تحصیلی

همشهری آنلاین: مشاور عالی سازمان سنجش آموزش کشور از آغاز ثبت‌نام در دانشگاه پیام‌نور و موسسات غیرانتفاعی بر اساس سوابق تحصیلی از شنبه ۱۰ آبان ماه خبر داد.