شنبه 9 خرداد 1394 | به روز شده: 16 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 17:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

پایگاه جامع اطلاعات امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی رونمایی شد

همشهری آنلاین: پایگاه جامع اطلاعات امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی به آدرس ImamDoc.ir در آستانه بیست و ششمین سالگرد بزرگداشت ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی امروز شنبه (نهم خرداد ماه) رونمایی شد.

سهراب سپهری در صدر نشست، کیانیان خداحافظی کرد

همشهری آنلاین: تابلویی از سهراب سپهری در «حراج تهران» رکوردی تاریخی زد و با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در میان ۱۲۶ اثر ارائه‌شده در این حراجی جایگاه نخست را کسب کرد.

قضاوت ۹ داور کشتی ایران در رقابت‌های قهرمانی اروپا

همشهری آنلاین: داور بین‌المللی کشورمان در رقابت‌های کشتی آزاد و فرنگی قهرمانی نوجوانان و جوانان اروپا حضور خواهند یافت.

تونی بلر رابط رژیم صهیونیستی با جهان عرب می‌شود

همشهری آنلاین: نخست‌وزیر سابق انگلیس که از مقام خود به عنوان نماینده کمیته چهارجانبه صلح خاورمیانه استعفا داده است، قصد دارد به عنوان رابط غیر رسمی میان رژیم صهیونیستی و جهان عرب به فعالیت خود ادامه دهد.

اولئانای دیوید ممت تابستان به صحنه می‌رود

همشهری آنلاین: نمایش «اولئانا» اوایل تابستان در خانه هنرمندان ایران به صحنه می‌رود.

پروژه بررسی نقش دولت در دفاع مقدس کلید خورد

همشهری آنلاین: نخستین جلسه شورای عالی راهبردی پروژه نقش و عملکرد دولت در دفاع مقدس به ریاست مرتضی بانک معاون کل نهاد و نماینده دولت در پروژه، سردار رسول یاحی مسوول پروژه و سایر اعضا برگزار شد.

تاکیدخبرگان رهبری بر پرهیز ازتضعیف تیم هسته ای؛ اجلاس خبرگان ۱۰شهریور

همشهری آنلاین: اعضای کمیسیون سیاسی و اجتماعی مجلس خبرگان رهبری در جلسه اخیر این کمیسیون ضمن بررسی روند مذاکرات هسته‌ای ایران و ۱+۵ بر لزوم پرهیز از تضعیف تیم مذاکره کننده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران تاکید کردند.

نگاهی به موقوفات ایرانیان در هند

همشهری آنلاین: ایرنا-ایرانیان در یک قرن اخیر ،بیش از صدها آپارتمان،مغازه،حسینیه،مسجد،زمین و مستغلات برای انجام امور خیریه در شهرهای مختلف هندوستان وقف کرده اند، که برخی از آنها در آستانه تخریب قرار دارد.

حراج تابلوی سهراب سپهری با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان

همشهری آنلاین: تابلویی از سهراب سپهری در «حراج تهران» رکوردی تاریخی زد و با قیمت ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در میان ۱۲۶ اثر ارائه‌شده در این حراجی جایگاه نخست را کسب کرد.

مخاطرات زیست محیطی را به ۱۵۴۰ اطلاع دهید

همشهری آنلاین: هر ایرانی از هر نقطه از کشور و در هر زمان از شبانه‌روز می‌تواند مخاطرات محیط زیستی را از طریق سامانه ۱۵۴۰ به اطلاع سازمان حفاظت محیط زیست برساند.

اقامت در هر نقطه از جهان با پناهگاه خورشیدی

همشهری آنلاین: یک شرکت معماری در اسلواکی پناهگاه کوچک قابل حملی طراحی کرده که قدرت خود را از انرژی خورشیدی و باد تامین می‌کند و دارای سیستم تصفیه و جمع‌آوری آب باران نیز هست.

آغاز ثبت‌نام وام ضروری بازنشستگان کشوری / مبلغ وام ۲ میلیون تومان

همشهری آنلاین: ثبت‌نام وام ضروری بازنشستگان مشترک صندوق بازنشستگی کشوری در حالی آغاز شد که مبلغ این وام ۲۰ میلیون ریال اعلام شده است.

بنای بزرگترین هتل جهان در عربستان

همشهری آنلاین: عربستان به عنوان یکی از بزرگترین میزبانان زائران مسلمان، به یکی از سود‌آورترین مناطق برای هتلداران تبدیل شده‌است و همین ویژگی باعث شده یک گروه معماری تصمیم به بنای بزرگترین هتل جهان را در این کشور بگیرد.

حزب نیکولا سارکوزی تغییر نام داد

نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور پیشین فرانسه از تغییر نام حزبش خبر داد.

درگذشت سهیلا بسکی نویسنده و مترجم

همشهری‌آنلاین: سهیلا بسکی، نویسنده و فعال حوزه معماری، در سن ۶۲ سالگی درگذشت.