یکشنبه 8 شهریور 1394 | به روز شده: 4 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 17:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

بازداشت مظنون ترکیه‌ای انفجار بانکوک

همشهری‌آنلاین: پلیس تایلند در تحقیقات مربوط به بمب گذاری مرگبار در معبد "اراوان" ، یک مظنون اهل ترکیه‌ را بازداشت کرد و از منزل او مواد ساخت بمب کشف شد.

دست دوستی خود را به سوی ملت ایران دراز کنید

همشهری آنلاین: معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: توصیۀ ما به کشورهای غربی از جمله آمریکا آن است که اگر در پیِ جبران مافات هستند به تجدیدنظر در رفتار خود پرداخته و دست دوستی خود را به سوی ملّت ایران دراز کنند.

رشد شاخص بورس و فرابورس

هر دو شاخص بورس و فرابورس افزایش یافتند به‌طوری که شاخص کل بورس تهران با ۲۴۵ واحد افزایش به ۶۴ هزارو ۴۵۱ واحد و شاخص فرابورس با ۹.۷ پله صعود به ۷۳۸ واحد رسید.

بوستان ولایت، قطب پزشکی هسته‌ای منطقه می‌شود

عباس ثابتی‌راد: بزرگ‌ترین دهکده سلامت هسته‌ای خاورمیانه با استفاده از دانش هسته‌ای و بـه‌کـارگیری‌شیوه‌هـای‌درمـانـی پروتون‌درمانی و گامانایف در بوستان ولایت احداث خواهد شد.

نمایش سنتی بدون حمایت می‌میرد

فهیمه پناه‌آذر: اواخر دهه ۶۰ بود که شخصیت عبدلی به همراه اوستا در تلویزیون حاضر شد؛ چهره‌ای دوست‌داشتنی که ۳ روز در هفته در قالب برنامه «بعد از خبر» روی آنتن، مخاطبان را شاد می‌کرد.

نجات پسربچه ۶ ساله از دام سیاه پیرمرد

بازی با کبوترها بهانه‌ای بود تا پیرمرد افغانی، سناریوی شوم خود را عملی کند.

فرقانی: موزه ارتباطات و بنیاد تحقیقات ارتباطی راه‌اندازی می‌شود

همشهری آنلاین: رییس دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی از انتقال این دانشکده از سه راه ضرابخانه تهران به پردیس دانشگاه علامه در دهکده المپیک خبر داد و گفت:

گروه های مدنی درصدد برگزاری تظاهرات همزمان با ورود نتانیاهو به لندن

همشهری آنلاین: گروه های طرفدارمردم فلسطین و ضد جنگ انگلیس اعلام کردند که همزمان با ورود بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی به لندن اقدام به برگزاری تظاهرات و تجمع های اعتراضی خواهند کرد.

تالیف تفسیر مفردات قرآن بر اساس روایات اهل بیت (ع)

همشهری آنلاین: عضو گروه علوم قرآنی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه از تالیف تفسیر مفردات قرآن بر مبنای روایات اهل بیت (ع) خبر داد و گفت: تفسیر مفردات قرآن کریم بر اساس روایات اهل بیت (ع) با رویکرد جدید ادبی در دست انجام است و در مرحله ارزیابی قرار دارد.

تجمعات اعتراضی معترضان به سیاست‌های نخست وزیر مالزی

همشهری آنلاین: مالزی همیشه سبز از نخستین ساعات صبح شنبه شاهد حضور معترضان و اصلاح طلبانی به رنگ زرد بود که با حضور در خیابان های شهر کوالالامپور خود را تیتر نخست رسانه های این کشور کردند.

تهدید مقامات سینمایی فرانسه از سوی لوک بسون

همشهری آنلاین: مقامات سینمایی فرانسه فیلم «والرین» را برای استفاده از قانون معافیت مالیاتی تولیدات داخلی مجاز ندانسته که این مسئله باعث شده تا «لوک بسون» تهدید کند که برای ساخت فیلمش به مجارستان خواهد رفت.

‌ تهران‌ شهر‌ جهانی‌ می‌شود

پنجمین نشست هیأت اجرایی مجمع شهرداران آسیایی شنبه هفتم شهریور در محل هتل پارسیان آزادی تهران کار خود را آغاز کرد.

یک فیلم چهار ستاره!

واکنش‌های خارجی به فیلم مجیدی ادامه دارد یک روز پس از نمایش فیلم سینمایی «محمد‌رسول‌الله(ص)» در مراسم افتتاحیه جشنواره جهانی مونترال، منتقد گاردین با نگارش نقدی مفصل، به تازه‌ترین ساخته مجید مجیدی چهار ستاره از ۵ ستاره ممکن را داد و آن را فیلمی «روشنگر، صادق، متعهد و شاعرانه» توصیف کرد.

اعلام برنامه‌های شهریور ماه تئاتر شهر

همشهری آنلاین: رییس مجموعه تئاتر شهر همزمان با برگزاری هفدهمین جشنواره نمایش‌های آیینی سنتی از استقبال قابل توجه تماشاگران طی روزهای گذشته خبر داد.

حضور خانواده امیرسلیمانی در تئاتر کمدی شام آخر

همشهری آنلاین: با سپری شدن روزهای پایانی تمرینات نمایش «شام آخر» به کارگردانی عارف لرستانی این تئاتر کمدی از روز پنج شنبه ۱۲ شهریورماه اجرا می شود.

بی بی سی فارسی مجوز فعالیت در ایران ندارد

همشهری آنلاین: مشاورفرهنگی رئیس جمهور گفت: شبکه بی بی سی انگلیسی در ایران فعالیت داشته اما بی بی سی فارسی مجوز دفتر در ایران ندارد و هنوز هم این مجوز به آن داده نشده است.

۸۵ درصد جانوران کشور را حشرات تشکیل می‌دهند

همشهری آنلاین: رییس انجمن حشره‌شناسی ایران گفت: ایران دارای تنوع آب و هوایی بسیار بالا و به تبع آن تنوع زیستی بسیار غنی است که ۸۵ درصد جانوران موجود در این تنوع زیستی را حشرات تشکیل می‌دهند.

تهران در آستانه بیابان‌زایی؛ نشست ۲۶ سانتی زمین

همشهری آنلاین: مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران با بیان اینکه ۳۶ سانت نشست زمین در تهران داشته‌ایم، گفت: نشست زمین آخرین مرحله قبل از بیابان‌زایی است که خشک شدن تالاب بندعلی خان در ورامین و تالاب‌های استان‌های مجاور نیز باعث خیزش بیشتر ریزگردها شده است.