یکشنبه 30 شهریور 1393 | به روز شده: 2 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
شنبه 31 اردیبهشت 1390 - 17:57:01 | کد مطلب: 135441 چاپ

آشنایی با ساز رباب

موسیقی > محصولات - همشهری آنلاین:
رباب از جمله قدیمی‌ترین سازهای زهی مضرابی(زخمه ای) ایران است که نواختن آن بیشتر در شرق و جنوب شرق کشورمان رواح دارد. این ساز معمولان از چوب، پوست، زه یا نخ نایلون ساخته می‌شود

نواختن انواع رباب در برخی نواحی ایران و دیگر کشورهای همجوار نیز متداول است. این ساز در دهه 30 و 40 شمسی در گروه‌نوازی سازهای ملی ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در گروه‌نوازی‌های شهری، رباب را به صورت افقی روی زانو می‌گذارند (مانند عود یا تار) و با مضراب می نوازند.

رباب به صورتی که امروزه در گروه‌نوازی شهرها متداول است سازی است که غالبا از چوب گردو یا توت و چوب‌های سخت دیگر ساخته می‌شود.

این ساز از 4 قسمت کلی، شکم، سینه، دسته و سر تشکیل شده و تعداد سیم‌های رباب 6 یا 3 سیم جفتی است.

اجزای اصلی رباب عبارتند از:

  • کاسه طنینی: شامل 2 قسمت کاسه و سینه است. کاسه تو خالی و بزرگ‌تر است و بر دهانه آن پوست قرار می گیرد. در دو طرف بالای این کاسه که به سمت سینه می رود، دو فرو رفتگی وجود دارد که باعث می شود کاسه دو قسمتی به نظر آید. در ساخت برخی رباب ها این دو فرو رفتگی کمی بالاتر، بین کاسه و سینه ایجاد شده اند.
  • سینه: سینه جعبه ای است تو خالی و تقریبا مثلثی شکل، به طول تقریبی کاسه ساز که از یک طرف هم عرض کاسه در محل اتصال و از یک طرف هم عرض دسته در محل اتصال به سر پنجه است. سطح سینه با صفحه ای چوبی که تراش نازکی خورده پوشیده شده است. در نوع شهری رباب چون از وترهای واخوان استفاده نمی شود، گوشی های کوچک سطح جانبی آن، تزیینی به نظر می رسد و سوراخ‌های آن که برای عبور وترهای واخوان ایجاد شده اند به خاطر خروج بهتر صدا از جعبه طنینی، باز می ماند.

ساز

  • دسته: دسته رباب کوتاه و ادامه چوب سینه است و به صورت هرم به سرپنجه می رسد. تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود و غالبا تزئیناتی با استخوان در ادامه سینه است بر روی آن دیده می شود.
  • سرپنجه: جعبه کوچک تو خالی، در ابتدای طول دسته و محل قرار گرفتن یک سر ِ وترهای اصلی و گوشی هاست. سر پنجه را کمی متمایل به عقب می سازند و شش گوشی به تعداد وتر های رباب (در هر طرف سه گوشی) در طرفین آن قرار دارد. اگر در انتهای سر پنجه شکل ها و حالتهای تزیینی به کار رود آن را صراحی می گویند.
  • پوست: پوست روی کاسه رباب معمولا کلفت تر از سازهای مشابه است زیرا استفاده از وترهای ضخیم تر و دسته کوتاه ، فشار زیادی بر خرک و پوست وارد می کند.
  • خرک: قطعه چوبی یا استخوان کوچکی از جنس شاخ به طول تقریبی 6 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست ساز قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای کم عمق آن عبور می کند. برای صدادهی بهتر ساز باید مضراب را کمی دورتر از خرک نزدیک به سینه ساز بر وترها فرود آورد.
  • شیطانک: قطعه استخوان باریک و کم ارتفاعی به عرض دسته ساز است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و وترها برای بسته شدن به گوشی‌ها از درون شیارهای کم عمق آن عبود می‌کنند.
  • سیم گیر: قطعه‌ای است کوچک و معمولا از فلز در انتهای بدنه کاسه نصب می شود و گره وترها به آن بسته می شود.
  • وتر: رباب دارای 6 وتر اصلی است که دو به دو همصدا کوک می شوند. امروز از سیمهای گیتار برای رباب استفاده می شود ولی در گذشته از روده تابیده یا نخ ابریشم استفاده می شد.
  • وسعت: معمولا وسعت صدای معمول رباب یک اکتاو و نیم است.
انتخاب سردبیر

ملایی و قاسمی‌نژاد در جودو حذف شدند

همشهری آنلاین: سعید ملایی با شکست در دومین مبارزه از دور مسابقات کنار رفت و قاسمی‌نژاد با یک برد و دو باخت از رسیدن به مدال بازماند.

دوچرخه‌ای که SMS می‌دهد

همشهری آنلاین: دیگر لازم نیست نگران دزدیده شدن دوچرخه‌تان باشید، مخترعان فرانسوی دستگاهی را اختراع کرده‌اند که در صورت دزدیده شدن دوچرخه پیامکی را به صاحب دوچرخه ارسال می‌کند.

عابدینی مغلوب قهرمان المپیک شد/ پاکدامن هم حذف شد

همشهری آنلاین: مجتبی عابدینی با شکست برابر شمشیربازی از کشور میزبان که دارنده مدال طلای المپیک بود ، از راه‌یابی به مرحله نیمه نهایی رقابت‌های شمشیربازی اسلحه سابر بازی‌های آسیایی بازماند.

کامران، گزینه فراکسیون رهروان ولایت برای عضویت در هیات نظارت بر مطبوعات

همشهری آنلاین: اعضای شورای مرکزی فراکسیون رهروان ولایت مجلس در جلسه صبح امروز خود حسن کامران را به عنوان گزینه این فراکسیون برای عضویت در هیات نظارت بر مطبوعات انتخاب کردند.

تهران ۱۱۰۰ کیوسک روزنامه‌فروشی دارد ولی کار اصلی آنها سوپرمارکتی است

همشهری آنلاین: قدیمی‌ترین روزنامه‌فروش تهران و ایران می‌گوید: تهران الان ۱۱۰۰ کیوسک روزنامه‌فروشی دارد ولی ۲ کیوسک هم روزنامه‌فروش نیستند و اگر هم روزنامه دارند، کار اصلی‌شان سوپرمارکتی است.

قهرمانان تور تنیس زیر ۱۴ سال آسیا معرفی شدند

همشهری آنلاین: هفته سوم رقابت‌های تور تنیس زیر ۱۴ سال آسیا با معرفی برترین‌ها به پایان رسید.

تالاب بین‌المللی انزلی در بدترین وضعیت زیستی قرار دارد

همشهری آنلاین: مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان گفت: در حال حاضر تالاب بین‌المللی انزلی در بدترین وضعیت زیستی خود قرار دارد از این رو می‌طلبد مسئولان به این مهم توجهی جدی داشته باشند.

معترضان در استرالیا فریاد انرژی سبز سر دادند

همشهری‌آنلاین: نشست وزرای داریی گروه ۲۰ در استرالیا با اعتراض طرفداران انرژی سبز و فریاد آنها رنگ‌و‌بویی دیگر گرفت.

نکاتی درباره کپک در رب، آب‌غوره و ترشی

همشهری آنلاین: از آنجا که مصرف‌کننده خانگی قدرت تشخیص بیماری‌زا بودن یا نبودن کپک‌ها را ندارد، باید هر نوع مواد غذایی کپک‌زده را کاملا دور بریزد.

کامرانی در یک نفره و تیم سروقدی و کامرانی در دو نفره قهرمان رنکینگ بدمینتون جوانان دختر کشور شدند

همشهری آنلاین: دیدار فینال اولین مرحله مسابقات رنکینگ بدمینتون جوانان دختر کشور در شهرستان قائن برگزار شد که در پایان این رقابت‌ها قهرمانان قسمت یک نفره و دونفره شناخته شدند.

بازی‌های آسیایی اینچئون؛ پیروزی الهه منصوریان و اکبر محمدزاده

همشهری آنلاین: ووشوکار تیم ملی ایران در بخش ساندای بانوان کار خود را با برتری مطلق مقابل نماینده اندونزی آغاز کرد، اما محمدزاده با قبول اولین شکست حذف شد.

حکم شلاق عکاسان قزوینی باطل شد

همشهری آنلاین: سرانجام پس از گذشت یک‌ماه از جنجال‌های ایجادشده بر سر صدور حکمی درپی شکایت مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری قزوین از دو عکاس به‌دلیل نقد کتاب جاذبه‌های گردشگری این استان، طرفین شکایت‌های خود را پس گرفتند تا موضوع برای همیشه فیصله یابد.

سفر قسطی با «بیمه‌نامه اعتباری» در ایران امکان‌پذیر می‌شود

همشهری آنلاین: بیمه‌نامه اعتباری فروش اقساطی (سفر) در شواری عالی بیمه مصوب شد.

جوان‌سازی پوست با انار

همشهری آنلاین: متخصصان استرالیایی معتقدند که انار حاوی آنتی اکسیدان فراوان است و نقش مهمی در زیبایی پوست دارد.

پنج برد و یک تساوی در روز اول شطرنج نوجوانان جهان

همشهری آنلاین: پنج برد و یک تساوی در پایان دور اول مسابقات قهرمانی نوجوانان جهان ۲۰۱۴ برای ایران رقم خورد.

رکورد ۵ قلوزایی در دست اصفهانی‌ها

همشهری آنلاین: مدیر کل دفتر اطلاعات آمار با جمعیت و مهاجرت سازمان ثبت احوال با اشاره به اینکه ۳.۲ درصد کل موالید مربوط به چند قلوزایی است، گفت: تمامی ۵ قلوهای ثبت شده درکشور مربوط به استان اصفهان است.