شنبه 4 مرداد 1393 | به روز شده: 10 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 24 فروردین 1390 - 16:28:05 | کد مطلب: 132260 چاپ

آشنایی با عمارت عالی‌قاپو - اصفهان

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
کاخ یا عمارت عالی قاپو در غرب میدان نقش جهان و روبه روی مسجد شیخ لطف الله در مرکز شهر اصفهان قرار دارد

این کاخ به عنوان یکی ازمهمترین شاهکارهای معماری اوائل قرن یازدهم هجری است و از شهرتی جهانی برخوردار است.

 

عمارت عالی قاپو در سال 1054 قمری ساخته شده و بانی آن شاه عباس اول صفوی می‌باشد. شاه صفوی، سفیران و شخصیت‌های عالیقدر را در این‌کاخ به‌حضور می‌پذیرفت.

این قصر دروازه مرکزی و مدخل کلیه قصرهایی بود که در دوران صفویه در محدوده میدان نقش جهان اصفهان بنا شده بودند. عالی قاپو مرکب از دوکلمه عالی و قاپو است که با هم به معنای «سر در بلند» یا «درگاه بلند» هستند. این بنا با نام‌هایی چون علی قاپو، دولتخانه مبارکه نقش جهان و قصر دولتخانه شناخته می‌شود.

از زیر سر در بلند کاخ که تمامأ با سنگ ساخته شده به قصر وارد می‌شویم و به وسیله پلکانی که در دو طرف تعبییه شده‌اند به طبقات فوقانی می‌رسیم.

عالی قاپو دارای 6 طبقه است که هر طبقه آن تزئینات ویژه‌ای دارد در طبقه همکف 2 تالار وجود دارد که در آن روزگار به امور اداری و دیوانی اختصاص داشت، در طبقه سوم ایوان بزرگی است که بر 18 ستون بلند و رفیع استوار است و در وسط این ایوان حوض زیبایی از مرمر وجود دارد.

به طور کلی عمارت عالى قاپو از دو قسمت متمایز تشکیل شده است؛ قسمت جلویى و مدخل عمارت و ساختمان اصلى کاخ.
قسمت جلویى ساختمان از ساختمان اصلى جلوتر است و مدخل وسیع عمارت در همین بخش واقع است. مدخل داراى تاق جناغى است و در دو طبقه طرفین آن درها و تاق‌نماهاى کوچکترى وجود دارند.

بالاى مدخل ایوانى هست که از 3 جهت باز است و اتاق چوبى دارد. در زمان‌هاى گذشته به هنگام ضرورت اطراف ایوان را باپرده مى‌‌پوشانیده‏‌اند.

حوضى با لبه‌ هاى مرمرین در وسط ایوان قرار دارد که فواره هایى دارد ؛ کف حوض را از مس ساخته‏‌اند. از نوشته‏ هاى جهانگردانى چون تارونیه و شاردن چنین بر مى‏آید که در گذشته دور، دیوار انتهاى ایوان و سطوح ستون‌ها آینه کارى بوده است.

بناى این ایوان یا به عبارت دیگر تالار بر اساس کتاب قصص الخاقانى در سال 1053 هجرى قمرى آغاز شده در مدتى بسیار اندک به اتمام رسیده است.

مدخل به دهلیزى راه مى‏یابد که به صورت شمالى - جنوبى ساخته شده. در پشت این دهلیز عمارت اصلى عالى قاپو قرار دارد که در آن مقابل مدخل که از آن نام بردیم قرار دارد.

اما بناى اصلى عالى قاپو از 6 طبقه تشکیل شده است. در طرفین در ورودى عمارت 6 طبقه دو سکوى سنگى وجود دارد. کتبه‌‌اى نیز در بالاى این در قرار دارد که قسمتى از آن با گذشت زمان از بین رفته است.

کرباسى که پس از در ورودى قرار گرفته سقفى بلند به اندازه مدخل جلویى ساختمان دارد. در همین کرباس مقابل در ورودى عمارت اصلى درى دیگر با دو سکو در طرفین هست که کرباس را به حیاط پشت ارتباط مى ‏دهد.

بالاى این در پنجره‏اى مشبک قرار دارد که از آن نور به داخل کرباس مى ‏تابد. اتاق هاى اطراف همین کرباس در حقیقت محل ادارات دولتى بوده است.

دو راه پله مارپیچ در دو گوشه طبقه اول راه‌هاى ارتباطى را تشکیل مى‏دهند. بالاى طبقه اول، چهار طبقه هست که هر دو طبقه علاوه بر اتاق‌هایى که دارند داراى تالار بزرگ هستند.

نخستین تالار به وسیله درى بزرگ به ایوان بخش جلویى عمارت باز مى‏شود. بر در دیوار این تالار نقوشى زیبا و رنگارنگ وجود دارد که اغلب از آثار رضا عباسى است.

طبقه ششم تالارى بزرگ دارد که تماماً گچ کارى است. این تالار که به اتاق صوت نیز شهرت دارد، بر اساس شناخت فیزیکى صوت و انعکاس آن به نحوى ساخته شده که مثل یک استودیوى مجهز به ضبط صدا طنین‏هاى اضافى صدا را از بین مى ‏برده است و اصوات را به صورتى صاف به تمام قسمت‌هاى تالار می‌رسانده است. دیوارهاى اتاق‌هاى اطراف نیز با نقاشی‌هاى زیبا تزیین شده‌‏اند.

آنچه عالی قاپو را در عداد آثار با شکوه و بسیار نفیس قرار داده است گچبری‌های هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است که در آخرین طبقه خودنمایی می‌کند و تالار آن به اتاق موسیقی یا اتاق صوت نیز معروف است.

در این قسمت از کاخ شکل انواع جام و صراحی در دیوار تعبییه شده است که این اشکال علاوه بر نمایش زیبایی و خلاقیت و ابتکار هنرمندان گچکار برای این بوده است که انعکاس حاصل از نغمه‌های نوازندگان به وسیله این اشکال گرفته شود و صداها طبیعی و بدون انعکاس صوت به گوش برسند.

به طورکلی بنای عالی قاپو به عنوان یک بنای تشریفاتی خوش ساخت و زیبا دستاورد دیگری از هنر معماری دوران صفویه است.
با آنکه بعد از دوره صفویه به تزئینات بناها خسارات جبران ناپذیری وارد شده ولی هنوز شاهکارهایی از گچبری‌ها و نقاشی‌های عهد صفویه را در بر دارد و بازدید‌کنندگان را به تحسین وا می‌دارد.

مینیاتورهای هنرمندانه رضا عباسی، نقاش معروف عهد شاه عباس، نقاشی‌های گل و بوته، شاخ و برگ، اشکال وحوش و طیور و گچبری‌های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق‌ها و دیوارها تعبیه شده است وشاه صفوی و مهمانان او، از تالار همین عمارت مناظر بازی چوگان، چراغانی، آتش بازی‌ها و نمایش‌های میدانی را تماشا می‌کردند.

عالى قاپو بزرگترین کاخى است که ممکن است در یک پایتخت وجود داشته باشد. پس می‌توان گفت که این کاخ در زمان صفویه از بهترین کاخ‌های دنیا محسوب می‌شده است و از این رو محتوى بر تمام مزایا و محاسن بوده و آنچه لازمه یک کاخ سلطنتى بوده در آن وجود داشته است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

مالکی برای به دیدار طالبانی رفت

همشهری آنلاین: نوری مالکی برای دیدار با جلال طالبانی روز شنبه وارد اقلیم کردستان شد.

آغاز انتخاب رشته آزمون ارشد پزشکی

همشهری آنلاین: داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد پزشکی از امروز چهارم مرداد به مدت ۳ روز تا ششم مرداد فرصت دارند نسبت به انتخاب رشته خود اقدام کنند.

روسیه اتهامات آمریکا علیه خود را رد کرد

همشهری آنلاین: وزارت امور خارجه روسیه روز شنبه با انتشار بیانیه‌ای مجموعه اتهامات آمریکا علیه خود در ارتباط با بحران اوکراین را رد کرد.

جزئیات آزمون مرحله نهایی نوزدهمین المپیاد دانشجویی کشور

همشهری آنلاین: مشاور عالی رئیس سازمان سنجش آموزش کشور گفت: آزمون مرحله نهایی نوزدهمین المپیاد دانشجویی کشور در روزهای پنج‌شنبه و جمعه ۱۶ و ۱۷ مرداد ماه در دانشگاه تربیت مدرس برگزار می‌شود.

فرجی‌دانا سرپرست دانشگاه کردستان را منصوب کرد

همشهری آنلاین: وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در حکمی فردین اخلاقیان‌طاب را به سمت سرپرستی دانشگاه کردستان منصوب کرد.

برای آرامش، ۲ ساعت قبل از خواب این شربت را بنوشید!

همشهری آنلاین: داشتن خواب آرام و همچنین گذراندن روز بدون استرس و دغدغه آرزوی بسیاری از افراد است ما اینجا راهکارهایی برای این مشکل ارائه داده ایم.

کاهش تصادفات ناشی از سکته و خواب‌آلودگی با صندلی هوشمند

همشهری آنلاین: محققان انگلیسی در حال طراحی صندلی خودرو مجهز به حسگرهای هوشمندی هستند که با تشخیص علایم حیاتی بدن، بروز سکته قلبی یا خواب‌آلودگی راننده را تشخیص داده و با توقف به‌موقع خودرو، از بروز تصادف پیشگیری می‌کند.

آشنایی با خواص سیر جوانه زده

همشهری آنلاین: محققان کره‌ای می‌گویند: سیری که به مدت ۵ روز جوانه می‌زند حاوی ترکیبات آنتی‌اکسیدانی بیشتری نسبت به سیر تازه است.

آشنایی با خواص شگفت‌انگیز میوه ستاره‌ای

همشهری آنلاین: میوه ستاره‌ای، اثرات ضد پیری دارد و برای محافظت از پوست و مو مناسب است، همچنین در پیشگیری از بیماری‌های قلبی، دیابت، فشارخون، آرتریت روماتوئید، نقرس و ... موثر می‌باشد.

برگزاری نمایشگاه منتخب آثار نسخ قرآنی در فرهنگسرای بهمن

همشهری آنلاین: نمایشگاه «منتخب آثار نسخ چاپی قرآن مجید» تا ۶ مرداد ماه در نگارخانه فرهنگسرای بهمن دایر است.

نخستین شماره ماهنامه کودک «قلک» منتشر شد

همشهری‌آنلاین: نخستین شماره ماهنامه کودک «قلک» از امروز روی پیشخوان کیوسک‌های مطبوعاتی قرار گرفت.

سلام بر رمان‌های کلاسیک!

آزاده نجفیان: خیلی‌ها فکر می‌کنند کلاسیک یعنی قدیمی و رمان‌های کلاسیک، داستان‌های قدیمی و یا ماجراهای کهن است. خیلی‌ها هم وقتی می‌گویند این کتاب یا این فیلم کلاسیک است، منظورشان کتاب یا فیلمی مشهور است.

«امنیت در قرآن و سنت» منتشر شد

همشهری آنلاین: کتاب «امنیت در قرآن و سنت» به قلم پژوهشگران پژوهشگاه امام صادق (ع) از سوی انتشارات این پژوهشگاه در پنج فصل منتشر شد.

فعالیت قرآنی در شبکه‌های اجتماعی به مدیریت فرهنگی منسجم نیاز دارد

همشهری آنلاین: مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران با دعوت از نخبگان عالم و فعالیت آنها در فضای مجازی، گفت: فعالیت قرآنی در شبکه‌های اجتماعی نیاز به یک مدیریت فرهنگی منسجم دارد.

محمد صمیمی با پرتاب بیش از ۶۵ متر به مقام نخست مسابقات مجارستان رسید

همشهری آنلاین: برادران صمیمی که برای افزایش میزان آمادگی خود به اردوی تدارکاتی در مجارستان اعزام شده‌اند، در مسابقه بین‌المللی در این کشور به میدان رفتند و محمد صمیمی موفق شد با پرتابی بیش از ۶۵ متر به مقام نخست دست پیدا کند.

نشست آزاد دوره‌ ۶ ماهه‌ کتاب بسازیم برگزار شد

همشهری‌آنلاین: نشست آزاد دوره‌ی ۶ ماهه‌ی کتاب بسازیم با حضور برخی از اعضاء شورای طرح و برنامه و استادان این دوره (امراله فرهادی - مجید عباسی - ساعد مشکی - کیانوش غریب پور و مجید کاشانی) ۲۶ تیر ماه در مدرسه‌ی ویژه برگزار شد.