چهارشنبه 14 مرداد 1394 | به روز شده: 1 ساعت و 8 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 24 فروردین 1390 - 16:28:05 | کد مطلب: 132260 چاپ

آشنایی با عمارت عالی‌قاپو - اصفهان

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
کاخ یا عمارت عالی قاپو در غرب میدان نقش جهان و روبه روی مسجد شیخ لطف الله در مرکز شهر اصفهان قرار دارد

این کاخ به عنوان یکی ازمهمترین شاهکارهای معماری اوائل قرن یازدهم هجری است و از شهرتی جهانی برخوردار است.

 

عمارت عالی قاپو در سال 1054 قمری ساخته شده و بانی آن شاه عباس اول صفوی می‌باشد. شاه صفوی، سفیران و شخصیت‌های عالیقدر را در این‌کاخ به‌حضور می‌پذیرفت.

این قصر دروازه مرکزی و مدخل کلیه قصرهایی بود که در دوران صفویه در محدوده میدان نقش جهان اصفهان بنا شده بودند. عالی قاپو مرکب از دوکلمه عالی و قاپو است که با هم به معنای «سر در بلند» یا «درگاه بلند» هستند. این بنا با نام‌هایی چون علی قاپو، دولتخانه مبارکه نقش جهان و قصر دولتخانه شناخته می‌شود.

از زیر سر در بلند کاخ که تمامأ با سنگ ساخته شده به قصر وارد می‌شویم و به وسیله پلکانی که در دو طرف تعبییه شده‌اند به طبقات فوقانی می‌رسیم.

عالی قاپو دارای 6 طبقه است که هر طبقه آن تزئینات ویژه‌ای دارد در طبقه همکف 2 تالار وجود دارد که در آن روزگار به امور اداری و دیوانی اختصاص داشت، در طبقه سوم ایوان بزرگی است که بر 18 ستون بلند و رفیع استوار است و در وسط این ایوان حوض زیبایی از مرمر وجود دارد.

به طور کلی عمارت عالى قاپو از دو قسمت متمایز تشکیل شده است؛ قسمت جلویى و مدخل عمارت و ساختمان اصلى کاخ.
قسمت جلویى ساختمان از ساختمان اصلى جلوتر است و مدخل وسیع عمارت در همین بخش واقع است. مدخل داراى تاق جناغى است و در دو طبقه طرفین آن درها و تاق‌نماهاى کوچکترى وجود دارند.

بالاى مدخل ایوانى هست که از 3 جهت باز است و اتاق چوبى دارد. در زمان‌هاى گذشته به هنگام ضرورت اطراف ایوان را باپرده مى‌‌پوشانیده‏‌اند.

حوضى با لبه‌ هاى مرمرین در وسط ایوان قرار دارد که فواره هایى دارد ؛ کف حوض را از مس ساخته‏‌اند. از نوشته‏ هاى جهانگردانى چون تارونیه و شاردن چنین بر مى‏آید که در گذشته دور، دیوار انتهاى ایوان و سطوح ستون‌ها آینه کارى بوده است.

بناى این ایوان یا به عبارت دیگر تالار بر اساس کتاب قصص الخاقانى در سال 1053 هجرى قمرى آغاز شده در مدتى بسیار اندک به اتمام رسیده است.

مدخل به دهلیزى راه مى‏یابد که به صورت شمالى - جنوبى ساخته شده. در پشت این دهلیز عمارت اصلى عالى قاپو قرار دارد که در آن مقابل مدخل که از آن نام بردیم قرار دارد.

اما بناى اصلى عالى قاپو از 6 طبقه تشکیل شده است. در طرفین در ورودى عمارت 6 طبقه دو سکوى سنگى وجود دارد. کتبه‌‌اى نیز در بالاى این در قرار دارد که قسمتى از آن با گذشت زمان از بین رفته است.

کرباسى که پس از در ورودى قرار گرفته سقفى بلند به اندازه مدخل جلویى ساختمان دارد. در همین کرباس مقابل در ورودى عمارت اصلى درى دیگر با دو سکو در طرفین هست که کرباس را به حیاط پشت ارتباط مى ‏دهد.

بالاى این در پنجره‏اى مشبک قرار دارد که از آن نور به داخل کرباس مى ‏تابد. اتاق هاى اطراف همین کرباس در حقیقت محل ادارات دولتى بوده است.

دو راه پله مارپیچ در دو گوشه طبقه اول راه‌هاى ارتباطى را تشکیل مى‏دهند. بالاى طبقه اول، چهار طبقه هست که هر دو طبقه علاوه بر اتاق‌هایى که دارند داراى تالار بزرگ هستند.

نخستین تالار به وسیله درى بزرگ به ایوان بخش جلویى عمارت باز مى‏شود. بر در دیوار این تالار نقوشى زیبا و رنگارنگ وجود دارد که اغلب از آثار رضا عباسى است.

طبقه ششم تالارى بزرگ دارد که تماماً گچ کارى است. این تالار که به اتاق صوت نیز شهرت دارد، بر اساس شناخت فیزیکى صوت و انعکاس آن به نحوى ساخته شده که مثل یک استودیوى مجهز به ضبط صدا طنین‏هاى اضافى صدا را از بین مى ‏برده است و اصوات را به صورتى صاف به تمام قسمت‌هاى تالار می‌رسانده است. دیوارهاى اتاق‌هاى اطراف نیز با نقاشی‌هاى زیبا تزیین شده‌‏اند.

آنچه عالی قاپو را در عداد آثار با شکوه و بسیار نفیس قرار داده است گچبری‌های هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است که در آخرین طبقه خودنمایی می‌کند و تالار آن به اتاق موسیقی یا اتاق صوت نیز معروف است.

در این قسمت از کاخ شکل انواع جام و صراحی در دیوار تعبییه شده است که این اشکال علاوه بر نمایش زیبایی و خلاقیت و ابتکار هنرمندان گچکار برای این بوده است که انعکاس حاصل از نغمه‌های نوازندگان به وسیله این اشکال گرفته شود و صداها طبیعی و بدون انعکاس صوت به گوش برسند.

به طورکلی بنای عالی قاپو به عنوان یک بنای تشریفاتی خوش ساخت و زیبا دستاورد دیگری از هنر معماری دوران صفویه است.
با آنکه بعد از دوره صفویه به تزئینات بناها خسارات جبران ناپذیری وارد شده ولی هنوز شاهکارهایی از گچبری‌ها و نقاشی‌های عهد صفویه را در بر دارد و بازدید‌کنندگان را به تحسین وا می‌دارد.

مینیاتورهای هنرمندانه رضا عباسی، نقاش معروف عهد شاه عباس، نقاشی‌های گل و بوته، شاخ و برگ، اشکال وحوش و طیور و گچبری‌های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق‌ها و دیوارها تعبیه شده است وشاه صفوی و مهمانان او، از تالار همین عمارت مناظر بازی چوگان، چراغانی، آتش بازی‌ها و نمایش‌های میدانی را تماشا می‌کردند.

عالى قاپو بزرگترین کاخى است که ممکن است در یک پایتخت وجود داشته باشد. پس می‌توان گفت که این کاخ در زمان صفویه از بهترین کاخ‌های دنیا محسوب می‌شده است و از این رو محتوى بر تمام مزایا و محاسن بوده و آنچه لازمه یک کاخ سلطنتى بوده در آن وجود داشته است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

کیش قهرمان اسلحه اپه تیمی شمشیربازی نوجوانان کشور شد

همشهری آنلاین: عنوان نخست مسابقات شمشیربازی قهرمانی کشور در بخش تیمی اسلحه اپه به کیش رسید.

۱۰ تجویز غذایی آرام‌بخش؛ از ماهی تا مرکبات

همشهری آنلاین: بالاخره همه ما کم و بیش استرس داریم ولی چگونگی مقابله با آن در افراد مختلف، متفاوت است. مدیریت استرس می‌تواند یک ابزار قوی برای حفظ و ارتقای سلامت باشد. راهکارهای مختلفی برای این کار وجود دارد که یکی از آن‌ها داشتن رژیم غذایی مناسب است.

برکناری دادستان کل آلمان

همشهری‌آنلاین: وزیر دادگستری آلمان از برکناری دادستان کل فدرال این کشور به سبب محکوم کردن مداخله این وزارت‌خانه در تحقیقی علیه دو روزنامه نگار یک وبلاگ اطلاع رسانی ،‌خبر داد.

برج میلاد به داستان تهران جایزه می‌دهد

همشهری‌آنلاین: برج میلاد در دومین جشنواره «داستان تهران» به داستان‌هایی با محوریت این سازه جایزه‌ خواهد داد.

شمارش معکوس برای اجرایی شدن طرح مدارس جامع محیط زیستی

همشهری آنلاین: در نامه‌ای از سوی رییس سازمان حفاظت محیط زیست به وزیر آموزش و پرورش خواسته شد تا نسبت به ابلاغ منشور و شیوه‌نامه اجرایی مدارس جامع محیط زیستی به واحدهای اجرایی در وزارت آموزش و پرورش اقدام کنند.

آشنایی با ۵ نوشیدنی ضدسرطان

همشهری آنلاین: سلول‌های سرطانی همیشه در بدن وجود دارند اما رشد و تکثیر آن‌ها به خود ما، عادت‌ها و نوع تغذیه‌مان بستگی دارد.

تیم سرای نوظهوری تبریز قهرمان لیگ برتر ترامپولین شد

همشهری آنلاین: مسابقات لیگ برتر باشگاه‌های ترامپولین با برتری تیم سرای نوظهوری و لیگ دسته یک با قهرمانی بانک انصار آ‌ذربایجان شرقی به پایان رسید.

والیبال قهرمانی آسیا: تیم ایران مغلوب کره جنوبی شد

همشهری آنلاین: تیم ملی والیبال کره جنوبی موفق به شکست تیم ملی ب والیبال ایران شده وبه عنوان سرگروه راهی مرحله بعدی شد.

۱۴مرداد؛مهم‌ترین خبر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: موضوع تیتر یک بیشتر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران به بازی های لیگ اختصاص دارد:

دردی که تازه نیست

فاطمه دانشور: مشکلات مضاعف برای اشتغال زنان در بازار کار، مسئله جدیدی نیست و انتشار خبر اخراج بیش از ۴۵هزار مادر پس از مرخصی زایمان، یک‌بار دیگر نشان داد که تلاش‌ها یا بهتر است بگوییم وعده‌ها برای بهبود شرایط حضور و فعالیت زنان در بازار کار چندان مفید و محقق نبوده است.

۱۴مرداد؛ خبر اول روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران اختصاص دارد به صحبت‌های ایت الله رفسنجانی درباره مذاکرات، حضور وزیر امورخارجه در شورای راهبردی روابط خارجی، امضای مرتضوی پای سند زنجانی، کاهش ساخت و ساز، ارتباط اعتیاد با نارضایتی جنسی، افزایش همکاری با اروپایی‌ها در بخش پژوهش صنعت نفت و رقم بالای فرار مالیاتی در کشور:

جزئیات افزایش حقوق کارکنان اداری و معلمان از مهرماه

علی‌اصغر محمدی: افزایش تا ۳۵درصدی حقوق کارکنان اداری و ستادی، افزایش۱۵۰تا ۶۰۰هزار تومانی معلمان از ابتدای مهر و دریافت هزینه از دانش‌آموزان مدارس شبانه‌روزی، مهم‌ترین اخبار روز پایانی اجلاس روسای مناطق آموزش و پرورش کشور بود.

سهم ۲۵ درصدی چین از واردات ایران

آمارهای رسمی گمرک ایران نشان می دهد که طی ۴ ماه نخست امسال کشور چین سهم ۲۵ درصدی از واردات ایران داشته است در این شرایط یک چهارم کالاهای وارداتی به کشور از این کشور شرق آسیا می آید.

معرفی برترین‌های رقابت عکاسی ۲۰۱۵

سه عکس برتر رقابت سالانه نشنال‌جئوگرافیک سفر ۲۰۱۵ از میان حدود ۱۸ هزار قطعه عکس ارسال‌شده به این رقابت عکاسی معرفی شدند که در میان آنها تصویر یک نهنگ گوژپشت جایزه عکس برگزیده را از آن خود کرد.

گویش‌ها کاربرد استراتژیک زبانی دارند

دکتر مهدی محبتی: هرچه یک فرهنگ و تمدن غنی‌تر و گسترده‌تر باشد، زبان‌هایی که در آن به‌کار می‌رود، متنوع‌تر و عمیق‌تر است.

اینترنت باز هم از نفس افتاد

رشد تعداد مشترکان اینترنت از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار به ۲۰ میلیون کاربر طی ۲ سال گذشته و افزایش انتظارات آنها علت اصلی گلایه از اختلالات و کندی اینترنت است.

شب‌های خاموش بلای جان شهر

الهام مصدقی راد: شب مردگی معضلی است که برخی مناطق تهران دچار آن هستند؛ مناطقی که روزها جمعیت زیادی در آنجا به دلیل انجام فعالیت‌های اداری و تجاری و... حاضر می‌شوند اما با پایان یافتن فعالیت این مراکز، منطقه از جمعیت خالی شده و فقط اندک ساکنانش می‌مانند و امنیتی که کمرنگ‌ می‌شود.