شنبه 11 مرداد 1393 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 24 فروردین 1390 - 16:28:05 | کد مطلب: 132260 چاپ

آشنایی با عمارت عالی‌قاپو - اصفهان

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
کاخ یا عمارت عالی قاپو در غرب میدان نقش جهان و روبه روی مسجد شیخ لطف الله در مرکز شهر اصفهان قرار دارد

این کاخ به عنوان یکی ازمهمترین شاهکارهای معماری اوائل قرن یازدهم هجری است و از شهرتی جهانی برخوردار است.

 

عمارت عالی قاپو در سال 1054 قمری ساخته شده و بانی آن شاه عباس اول صفوی می‌باشد. شاه صفوی، سفیران و شخصیت‌های عالیقدر را در این‌کاخ به‌حضور می‌پذیرفت.

این قصر دروازه مرکزی و مدخل کلیه قصرهایی بود که در دوران صفویه در محدوده میدان نقش جهان اصفهان بنا شده بودند. عالی قاپو مرکب از دوکلمه عالی و قاپو است که با هم به معنای «سر در بلند» یا «درگاه بلند» هستند. این بنا با نام‌هایی چون علی قاپو، دولتخانه مبارکه نقش جهان و قصر دولتخانه شناخته می‌شود.

از زیر سر در بلند کاخ که تمامأ با سنگ ساخته شده به قصر وارد می‌شویم و به وسیله پلکانی که در دو طرف تعبییه شده‌اند به طبقات فوقانی می‌رسیم.

عالی قاپو دارای 6 طبقه است که هر طبقه آن تزئینات ویژه‌ای دارد در طبقه همکف 2 تالار وجود دارد که در آن روزگار به امور اداری و دیوانی اختصاص داشت، در طبقه سوم ایوان بزرگی است که بر 18 ستون بلند و رفیع استوار است و در وسط این ایوان حوض زیبایی از مرمر وجود دارد.

به طور کلی عمارت عالى قاپو از دو قسمت متمایز تشکیل شده است؛ قسمت جلویى و مدخل عمارت و ساختمان اصلى کاخ.
قسمت جلویى ساختمان از ساختمان اصلى جلوتر است و مدخل وسیع عمارت در همین بخش واقع است. مدخل داراى تاق جناغى است و در دو طبقه طرفین آن درها و تاق‌نماهاى کوچکترى وجود دارند.

بالاى مدخل ایوانى هست که از 3 جهت باز است و اتاق چوبى دارد. در زمان‌هاى گذشته به هنگام ضرورت اطراف ایوان را باپرده مى‌‌پوشانیده‏‌اند.

حوضى با لبه‌ هاى مرمرین در وسط ایوان قرار دارد که فواره هایى دارد ؛ کف حوض را از مس ساخته‏‌اند. از نوشته‏ هاى جهانگردانى چون تارونیه و شاردن چنین بر مى‏آید که در گذشته دور، دیوار انتهاى ایوان و سطوح ستون‌ها آینه کارى بوده است.

بناى این ایوان یا به عبارت دیگر تالار بر اساس کتاب قصص الخاقانى در سال 1053 هجرى قمرى آغاز شده در مدتى بسیار اندک به اتمام رسیده است.

مدخل به دهلیزى راه مى‏یابد که به صورت شمالى - جنوبى ساخته شده. در پشت این دهلیز عمارت اصلى عالى قاپو قرار دارد که در آن مقابل مدخل که از آن نام بردیم قرار دارد.

اما بناى اصلى عالى قاپو از 6 طبقه تشکیل شده است. در طرفین در ورودى عمارت 6 طبقه دو سکوى سنگى وجود دارد. کتبه‌‌اى نیز در بالاى این در قرار دارد که قسمتى از آن با گذشت زمان از بین رفته است.

کرباسى که پس از در ورودى قرار گرفته سقفى بلند به اندازه مدخل جلویى ساختمان دارد. در همین کرباس مقابل در ورودى عمارت اصلى درى دیگر با دو سکو در طرفین هست که کرباس را به حیاط پشت ارتباط مى ‏دهد.

بالاى این در پنجره‏اى مشبک قرار دارد که از آن نور به داخل کرباس مى ‏تابد. اتاق هاى اطراف همین کرباس در حقیقت محل ادارات دولتى بوده است.

دو راه پله مارپیچ در دو گوشه طبقه اول راه‌هاى ارتباطى را تشکیل مى‏دهند. بالاى طبقه اول، چهار طبقه هست که هر دو طبقه علاوه بر اتاق‌هایى که دارند داراى تالار بزرگ هستند.

نخستین تالار به وسیله درى بزرگ به ایوان بخش جلویى عمارت باز مى‏شود. بر در دیوار این تالار نقوشى زیبا و رنگارنگ وجود دارد که اغلب از آثار رضا عباسى است.

طبقه ششم تالارى بزرگ دارد که تماماً گچ کارى است. این تالار که به اتاق صوت نیز شهرت دارد، بر اساس شناخت فیزیکى صوت و انعکاس آن به نحوى ساخته شده که مثل یک استودیوى مجهز به ضبط صدا طنین‏هاى اضافى صدا را از بین مى ‏برده است و اصوات را به صورتى صاف به تمام قسمت‌هاى تالار می‌رسانده است. دیوارهاى اتاق‌هاى اطراف نیز با نقاشی‌هاى زیبا تزیین شده‌‏اند.

آنچه عالی قاپو را در عداد آثار با شکوه و بسیار نفیس قرار داده است گچبری‌های هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است که در آخرین طبقه خودنمایی می‌کند و تالار آن به اتاق موسیقی یا اتاق صوت نیز معروف است.

در این قسمت از کاخ شکل انواع جام و صراحی در دیوار تعبییه شده است که این اشکال علاوه بر نمایش زیبایی و خلاقیت و ابتکار هنرمندان گچکار برای این بوده است که انعکاس حاصل از نغمه‌های نوازندگان به وسیله این اشکال گرفته شود و صداها طبیعی و بدون انعکاس صوت به گوش برسند.

به طورکلی بنای عالی قاپو به عنوان یک بنای تشریفاتی خوش ساخت و زیبا دستاورد دیگری از هنر معماری دوران صفویه است.
با آنکه بعد از دوره صفویه به تزئینات بناها خسارات جبران ناپذیری وارد شده ولی هنوز شاهکارهایی از گچبری‌ها و نقاشی‌های عهد صفویه را در بر دارد و بازدید‌کنندگان را به تحسین وا می‌دارد.

مینیاتورهای هنرمندانه رضا عباسی، نقاش معروف عهد شاه عباس، نقاشی‌های گل و بوته، شاخ و برگ، اشکال وحوش و طیور و گچبری‌های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق‌ها و دیوارها تعبیه شده است وشاه صفوی و مهمانان او، از تالار همین عمارت مناظر بازی چوگان، چراغانی، آتش بازی‌ها و نمایش‌های میدانی را تماشا می‌کردند.

عالى قاپو بزرگترین کاخى است که ممکن است در یک پایتخت وجود داشته باشد. پس می‌توان گفت که این کاخ در زمان صفویه از بهترین کاخ‌های دنیا محسوب می‌شده است و از این رو محتوى بر تمام مزایا و محاسن بوده و آنچه لازمه یک کاخ سلطنتى بوده در آن وجود داشته است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

احیای ۱۸۰ سالن سینمایی دانش‌آموزی

همشهری آنلاین: مدیرکل فرهنگی و هنری وزارت آموزش و پرورش گفت: با احیای سالن‌های سینمایی برای دانش‌آموزان، کارت‌های تخفیف را برای آن‌ها و معلمان درنظر می‌گیریم.

بالاخره بال مرغ بخوریم یا نه؟

همشهری آنلاین: در کشور ما به هیچ‌وجه به طیور هورمون نمی‌زنند و هورمون‌های موجود در بازار ما هیچ‌یک برای پرورش مرغ مناسب نیستند. از طرفی به دلیل هزینه بالای داروهای هورمونی، مصرف آنها برای مرغداران اصلا به‌صرفه نیست.

شورای مشاورین و برنامه‌ریزی دوسالانه پوستر منصوب شدند

همشهری آنلاین: شورای مشاورین و برنامه‌ریزی یازدهمین دوسالانه جهانی پوستر ایران از سوی مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی منصوب شدند.

فرش‌های ایرانی در خانه هنرمندان گسترده می‌شوند

همشهری آنلاین: مدیر نگارخانه‌های خانه هنرمندان از برپایی نمایشگاهی از «فرش‌های ایران» خبر داد که بخشی از این فرش‌ها قدیمی و برخی دیگر بر اساس طرح‌های قدیمی به تازگی بافته شده‌اند.

حامیان احمدی نژاد طراحان اصلی سوال از وزرا هستند

همشهری آنلاین: سخنگوی هیات رئیسه مجلس با بیان اینکه حامیان دولت احمدی نژاد به دنبال طرح سوال های متعدد از وزرای دولت یازدهم هستند، گفت:. نباید افزایش سوال از وزرا را به حساب همه نمایندگان گذاشت

سوالات از وزیران بیشتر جنبه سیاسی دارد/ هیات رئیسه طرح سوال از وزیران را مدیریت می کند

همشهری آنلاین: عضو هیات رئیسه مجلس با بیان اینکه افزایش تعداد سوال از وزرا چالش آفرین است، گفت : سوال نمایندگان از وزرا باید در موارد ضروری باشد.

اقتصاد هنر در ایران بررسی می‌شود

همشهری آنلاین: بررسی جریانات اخیر اقتصادی هنرهای تجسمی در ایران با حضور مرتضی کاظمی، علی مرادخانی، رضا نامی و لیلی گلستان در خانه هنرمندان برگزار می‌شود.

فیلم‌های کوتاه شانزدهمین جشن سینمای ایران معرفی شدند

همشهری آنلاین: هیات انتخاب بخش فیلم کوتاه شانزدهمین جشن سینمای ایران آثار انتخابی این بخش را معرفی کرد.

ایران درباره داعش مستند می‌سازد

همشهری آنلاین: مدیر عامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی از سفارش ساخت مستندی در نقد گروهک تروریستی داعش و همچنین جایگاه ویژه آثاری درباره بحران‌های اخیر منطقه از جمله جنگ در غزه در جشنواره «سینما حقیقت» خبر داد.

حضور مهدی هاشمی در دادگاه انقلاب

همشهری آنلاین: مهدی هاشمی همراه فائزه و یاسر هاشمی و دو وکیل خود دقایقی قبل وارد دادگاه انقلاب شدند.

برگزاری کنفرانس گردشگری سلامت کشورهای عضو اکو در رامسر

استاندار مازندران از حضور ٧٠مهمان خارجی از ٨ کشور در کنفرانس گردشگری سلامت کشورهای اکو در شهرستان رامسر در استان مازندران خبر داد.

پیروزی نوجوانان بسکتبال ایران مقابل اردن

همشهری آنلاین: مسابقات بسکتبال نوجوانان غرب‌ آسیا از روز جمعه (۱۰ مرداد) در تهران و با حضور پنج تیم ایران، لبنان، عراق، سوریه و اردن آغاز شد.

قائم مقامی قهرمان شطرنج اپن کانادا شد

همشهری آنلاین: احسان قائم مقامی قهرمان مسابقات شطرنج برق آسای اپن مونترال ۲۰۱۴ کانادا شد.

دختران و پسران ایران مقتدرانه قهرمان جهان شدند

همشهری آنلاین: نمایندگان تکواندوی کشورمان با کسب ۷ مدال طلا، ۴ نقره و ۱ برنز و در مجموع با ۱۲ مدال عنوان قهرمانی نخستین دوره مسابقات تکواندوی نونهالان جهان را در دو بخش دختران و پسران از آن خود کردند.

شهروندان زیانکاران اصلی آلودگی هوا

رئیس کمیته محیط‌زیست شورای اسلامی شهر تهران با استناد به اظهارات اخیر رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست درخصوص افزایش ریزگردهای تهران به‌دلیل بهره‌برداری از معادن اطراف این کلانشهر گفت: منشأ ریزگردهایی که مدت‌هاست هوای تهران را تهدید می‌کنند، به ۲دسته کلی تقسیم می‌شوند که یکی ریزگردهایی است که از اطراف تهران وارد شهرمان می‌شوند و دیگری ریزگردهایی هستند که از کشورهای همسایه وارد کشورمان و تهران می‌شوند.

تیم ملی فوتبال جوانان زیر ۱۹ سال آلمان قهرمان اروپا شد

همشهری آنلاین: پیشتازی فوتبال آلمان در عرصه بین‌المللی همچنان ادامه دارد. نزدیک به سه هفته پس از کسب عنوان قهرمانی ۲۰۱۴ جهان توسط تیم ملی فوتبال آلمان، حال تیم ملی جوانان زیر ۱۹ سال این کشور به قهرمانی اروپا دست یافته است.

در روزهای بعد از ماه رمضان به میزان کافی آب بنوشید

همشهری آنلاین: یک کارشناس تغذیه توصیه کرد: افراد در روزهای بعد از ماه مبارک رمضان برای جبران آب از دست رفته بدن خود به میزان کافی آب و مایعات بنوشند.

عبدولی صاحب مدال نقره شد، اخباری برنز گرفت

همشهری آنلاین: سامان عبدولی و داود اخباری به مدال نقره و برنز اوزان ۵۹ و ۸۵ کیلوگرم رقابت‌های کشتی جایزه بزرگ فیلا رسیدند.