چهارشنبه 8 بهمن 1393 | به روز شده: 17 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 24 فروردین 1390 - 15:28:05 | کد مطلب: 132260 چاپ

آشنایی با عمارت عالی‌قاپو - اصفهان

فرهنگ و تاریخ > میراث‌ ایران - محمد ملاحسینی:
کاخ یا عمارت عالی قاپو در غرب میدان نقش جهان و روبه روی مسجد شیخ لطف الله در مرکز شهر اصفهان قرار دارد

این کاخ به عنوان یکی ازمهمترین شاهکارهای معماری اوائل قرن یازدهم هجری است و از شهرتی جهانی برخوردار است.

 

عمارت عالی قاپو در سال 1054 قمری ساخته شده و بانی آن شاه عباس اول صفوی می‌باشد. شاه صفوی، سفیران و شخصیت‌های عالیقدر را در این‌کاخ به‌حضور می‌پذیرفت.

این قصر دروازه مرکزی و مدخل کلیه قصرهایی بود که در دوران صفویه در محدوده میدان نقش جهان اصفهان بنا شده بودند. عالی قاپو مرکب از دوکلمه عالی و قاپو است که با هم به معنای «سر در بلند» یا «درگاه بلند» هستند. این بنا با نام‌هایی چون علی قاپو، دولتخانه مبارکه نقش جهان و قصر دولتخانه شناخته می‌شود.

از زیر سر در بلند کاخ که تمامأ با سنگ ساخته شده به قصر وارد می‌شویم و به وسیله پلکانی که در دو طرف تعبییه شده‌اند به طبقات فوقانی می‌رسیم.

عالی قاپو دارای 6 طبقه است که هر طبقه آن تزئینات ویژه‌ای دارد در طبقه همکف 2 تالار وجود دارد که در آن روزگار به امور اداری و دیوانی اختصاص داشت، در طبقه سوم ایوان بزرگی است که بر 18 ستون بلند و رفیع استوار است و در وسط این ایوان حوض زیبایی از مرمر وجود دارد.

به طور کلی عمارت عالى قاپو از دو قسمت متمایز تشکیل شده است؛ قسمت جلویى و مدخل عمارت و ساختمان اصلى کاخ.
قسمت جلویى ساختمان از ساختمان اصلى جلوتر است و مدخل وسیع عمارت در همین بخش واقع است. مدخل داراى تاق جناغى است و در دو طبقه طرفین آن درها و تاق‌نماهاى کوچکترى وجود دارند.

بالاى مدخل ایوانى هست که از 3 جهت باز است و اتاق چوبى دارد. در زمان‌هاى گذشته به هنگام ضرورت اطراف ایوان را باپرده مى‌‌پوشانیده‏‌اند.

حوضى با لبه‌ هاى مرمرین در وسط ایوان قرار دارد که فواره هایى دارد ؛ کف حوض را از مس ساخته‏‌اند. از نوشته‏ هاى جهانگردانى چون تارونیه و شاردن چنین بر مى‏آید که در گذشته دور، دیوار انتهاى ایوان و سطوح ستون‌ها آینه کارى بوده است.

بناى این ایوان یا به عبارت دیگر تالار بر اساس کتاب قصص الخاقانى در سال 1053 هجرى قمرى آغاز شده در مدتى بسیار اندک به اتمام رسیده است.

مدخل به دهلیزى راه مى‏یابد که به صورت شمالى - جنوبى ساخته شده. در پشت این دهلیز عمارت اصلى عالى قاپو قرار دارد که در آن مقابل مدخل که از آن نام بردیم قرار دارد.

اما بناى اصلى عالى قاپو از 6 طبقه تشکیل شده است. در طرفین در ورودى عمارت 6 طبقه دو سکوى سنگى وجود دارد. کتبه‌‌اى نیز در بالاى این در قرار دارد که قسمتى از آن با گذشت زمان از بین رفته است.

کرباسى که پس از در ورودى قرار گرفته سقفى بلند به اندازه مدخل جلویى ساختمان دارد. در همین کرباس مقابل در ورودى عمارت اصلى درى دیگر با دو سکو در طرفین هست که کرباس را به حیاط پشت ارتباط مى ‏دهد.

بالاى این در پنجره‏اى مشبک قرار دارد که از آن نور به داخل کرباس مى ‏تابد. اتاق هاى اطراف همین کرباس در حقیقت محل ادارات دولتى بوده است.

دو راه پله مارپیچ در دو گوشه طبقه اول راه‌هاى ارتباطى را تشکیل مى‏دهند. بالاى طبقه اول، چهار طبقه هست که هر دو طبقه علاوه بر اتاق‌هایى که دارند داراى تالار بزرگ هستند.

نخستین تالار به وسیله درى بزرگ به ایوان بخش جلویى عمارت باز مى‏شود. بر در دیوار این تالار نقوشى زیبا و رنگارنگ وجود دارد که اغلب از آثار رضا عباسى است.

طبقه ششم تالارى بزرگ دارد که تماماً گچ کارى است. این تالار که به اتاق صوت نیز شهرت دارد، بر اساس شناخت فیزیکى صوت و انعکاس آن به نحوى ساخته شده که مثل یک استودیوى مجهز به ضبط صدا طنین‏هاى اضافى صدا را از بین مى ‏برده است و اصوات را به صورتى صاف به تمام قسمت‌هاى تالار می‌رسانده است. دیوارهاى اتاق‌هاى اطراف نیز با نقاشی‌هاى زیبا تزیین شده‌‏اند.

آنچه عالی قاپو را در عداد آثار با شکوه و بسیار نفیس قرار داده است گچبری‌های هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است که در آخرین طبقه خودنمایی می‌کند و تالار آن به اتاق موسیقی یا اتاق صوت نیز معروف است.

در این قسمت از کاخ شکل انواع جام و صراحی در دیوار تعبییه شده است که این اشکال علاوه بر نمایش زیبایی و خلاقیت و ابتکار هنرمندان گچکار برای این بوده است که انعکاس حاصل از نغمه‌های نوازندگان به وسیله این اشکال گرفته شود و صداها طبیعی و بدون انعکاس صوت به گوش برسند.

به طورکلی بنای عالی قاپو به عنوان یک بنای تشریفاتی خوش ساخت و زیبا دستاورد دیگری از هنر معماری دوران صفویه است.
با آنکه بعد از دوره صفویه به تزئینات بناها خسارات جبران ناپذیری وارد شده ولی هنوز شاهکارهایی از گچبری‌ها و نقاشی‌های عهد صفویه را در بر دارد و بازدید‌کنندگان را به تحسین وا می‌دارد.

مینیاتورهای هنرمندانه رضا عباسی، نقاش معروف عهد شاه عباس، نقاشی‌های گل و بوته، شاخ و برگ، اشکال وحوش و طیور و گچبری‌های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق‌ها و دیوارها تعبیه شده است وشاه صفوی و مهمانان او، از تالار همین عمارت مناظر بازی چوگان، چراغانی، آتش بازی‌ها و نمایش‌های میدانی را تماشا می‌کردند.

عالى قاپو بزرگترین کاخى است که ممکن است در یک پایتخت وجود داشته باشد. پس می‌توان گفت که این کاخ در زمان صفویه از بهترین کاخ‌های دنیا محسوب می‌شده است و از این رو محتوى بر تمام مزایا و محاسن بوده و آنچه لازمه یک کاخ سلطنتى بوده در آن وجود داشته است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

دست‌اندازهای مسکن مهر‌ تمامی ندارد

روز گذشته بار دیگر جمعی از متقاضیان مسکن مهر مقابل ساختمان مجلس شورای اسلامی تجمع کردند تا اعتراض خود را نسبت به مشکلات این واحدها نشان دهند. همزمان هم احمد اصغری‌مهرآبادی، قائم‌مقام وزیر راه و شهرسازی در مسکن مهر اعلام کرده که اتمام پروژه‌های مسکن مهر تا سال۹۵ ادامه خواهد داشت.

کنترل مکانیزه محدوده زوج و فرد از اسفند ماه

از اوایل اسفندماه سال‌جاری محدوده طرح زوج و فرد با دوربین نظارت خواهد شد.

الزام بانک‌ها به پرداخت عوارض شهری

مهم‌ترین مصوبه شورای شهر اختصاص به تصویب اخذ عوارض از شعب بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری داشت.

سومین روز رشد شاخص بورس با دوپینگ‌های دستوری

دست‌های پنهان، در جریان دادوستدهای روز سه‌شنبه بورس تهران، بار دیگر شاخص را با انجام معاملات بلوکی بر سهام شرکت‌های بزرگ، برای سومین روز متوالی مثبت کردند.

شاخص بورس؛ واقعی یا غیرواقعی؟

سروش خسروی: شاخص بورس این روزها نوسان‌های عجیب و غریبی دارد.

نسل‌جدید چرخ‌های برقی

نیـــویـــورک> ‌تـــک‌چــرخـه‌هـا و دوچرخه‌هایی که به اندازه یک اسکیت‌بورد کوچک هستند با یک‌بار شارژ باتری کاربر را تا ۱۱ کیلومتر جابه‌جا می‌کنند.

ترکیب نقاشی و اشیای واقعی

نیویورک> نقاش آمریکایی با بهره‌بردن از اشیا ساده و روزمره با نقاشی اطراف آنها ماهیت ذهنی این اشیا را برای بیننده تغییر می‌دهد تا جایی که در برخی از نقاشی‌های او در نگاه نخست نمی‌توان به ماهیت اصلی شیء پی‌برد.

هفت خاطره، هفتاد سال نوجوانی

عباس تربن: همه‌ی آدم‌های معروف یک روز نوجوان بوده‌اند و از دوران نوجوانی‌شان کلی خاطره‌ی رنگ‌وارنگ دارند.

مذاکرات ۴ ساعته اوباما در ریاض

محمد کرباسی: شاید هیچ‌وقت آمریکا و عربستان مانند دوران ریاست‌جمهوری اوباما با هم اختلاف نداشته‌اند اما روزگذشته رئیس‌جمهور آمریکا در سفری بی‌سابقه با صف بلندی از مقام‌های فعلی و سابق آمریکا به ریاض رفت تا نشان دهد کشورش هنوز بر ادامه همکاری‌ها با عربستان در میان همه اختلاف‌ها پافشاری دارد.

جدال خونین خیاط وظیفه‌شناس با آدم‌ربایان

مرد خیاط با دیدن ۲ جوان که در تاریکی شب قصد ربودن دختری را داشتند به کمک او شتافت و در جدال با مهاجمان، دختر جوان را نجات داد. این مرد اما خبر نداشت که مردان شرور کینه او را به دل گرفته‌ و برای انتقام‌جویی، نقشه خونینی طراحی کرده‌اند.

سارق فراموشکار سراغ طعمه قبلی‌اش رفت

دزد حواس پرت وقتی برای دومین‌بار سوار خودروی یکی از طعمه‌هایش شد پیش از اجرای سرقت به دام افتاد.

سرقت‌های دزد سابقه‌دار در استخرهای مردانه

طعمه‌های دزد حرفه‌ای زمانی که در استخر سرگرم شنا بودند خبر نداشتند که او کمد لباس‌شان را خالی کرده است.

اوباما هند را به مقصد عربستان ترک کرد

همشهری‌آنلاین: باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا امروز سه‌شنبه ۷ بهمن دهلی نو، پایتخت هند را به مقصد ریاض، پایتخت عربستان سعودی ترک کرد.

تهران شهر دوستدار کودک

همشهری و دوچرخه، مدتی پیش (۲۲ دی ۱۳۹۳)، مهمان داشتند. مرتضی طلایی، نائب رئیس شورای شهر تهران هنگام بازدید از مؤسسه‌ی همشهری، از نشریه‌ی دوچرخه نیز دیدن کرد.

فصل آخر تابستان با داستان

تابستان امسال شهر کتاب مرکزی با همکاری نشریه‌ی دوچرخه، مسابقه‌ی کتاب‌خوانی «تابستان با داستان» را برگزار کرد. در این مسابقه هر ماه تعدادی کتاب معرفی می‌شدتا شما بخوانید و خلاصه‌ کنید.

دیدار یار مهربان، در بوستان گفت‌وگو

تا امروز (هفتم بهمن) فرصت داشتید به نمایشگاه یاد یار مهربان سر بزنید. دوازدهمین دوره از نمایشگاه کتاب «یاد یار مهربان» از اول بهمن کار خود را شروع کرد و تا هفتم بهمن ۱۳۹۳ در بوستان گفت‌وگو دایر بود.

خواب دیدم مرا از چهارسو صدا می‌کنی

یاسمن رضائیان: بازگشت گذشته روند عجیبی دارد. شبیه به ساعتی می‌ماند که بی‌وقفه به عقب بر‌می‌گردد و تو مرتب از زمان خودت دور و دورتر می‌شوی.

درگیری پلیس و معترضان در پایتخت کوزوو

همشهری آنلاین: نیروهای پلیس ضد شورش و معترضان روز سه شنبه در پریشتینا پایتخت کوزوو درگیر شدند.