همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: نتایج یک مطالعه منتشر شده در «نشریه انجمن طب سالمندان آمریکا» نشان میدهد که خطر مرگ به علت هر بیماری در سالمندان دارای اضافه وزن، کمتر از همسالانشان است که به اصطلاح دارای وزن طبیعی هستند. همچنین در مردان، چاقی خفیف تا متوسط نیز با کاهش این خطر مرتبط دانسته شده است. در عین حال، انباشت چربی بهویژه در ناحیه شکم، صرفنظر از وزن کلی بدن، با افزایش خطر مرگ همراه بود. این یافته، یکی از سرسختترین باورهای رایج در پزشکی را به چالش میکشد.
برای میلیونها سالمندی که سالها پزشکان آنها را به سمت کاهش وزن سوق دادهاند، این پژوهش پرسشی ناخوشایند را پیش میکشد: آیا جامعه پزشکی در تمام این مدت تنها بر بخشی از واقعیت متمرکز بوده است؟
چرا شاخص توده بدنی گنراه کننده است؟
محور اصلی این بحث، شاخصی آشناست: «شاخص توده بدنی» یا همان BMI؛ نسبتی ساده از وزن به قد که پزشکان سالهاست از آن برای دستهبندی بیماران در گروههای کموزن، وزن طبیعی، دارای اضافه وزن و چاق استفاده میکنند. محاسبه این شاخص سریع، کمهزینه و آسان است. با این حال، این معیار یک نقص شناختهشده نیز دارد: نمیتواند میان چربی و عضله تمایز قائل شود و هیچ اطلاعاتی درباره محل دقیق تجمع چربی در بدن ارائه نمیدهد.
بیشتر بخوانید:
پژوهشگران روی این خلأ اطلاعاتی تمرکز کردند. آنها با بهرهگیری از دادههای «مطالعه ملی روند سلامت و سالمندی» که پروژهای پژوهشی و بلندمدت با اعتبار ملی در آمریکا است وضعیت ۶.۹۰۵ فرد ۶۵ ساله و بالاتر را در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۴ پایش کردند. آنها بهجای تکیه بر یک بار سنجش وزن در آغاز مطالعه، تغییرات شاخص توده بدنی (BMI) و دور کمر شرکتکنندگان را در گذر زمان دنبال کردند. این رویکرد حائز اهمیت است، زیرا ترکیب بدنی افراد بهویژه در طول ۱۴ سال روند سالمندی ثابت و بدون تغییر باقی نمیماند.
اندازه دور کمر
اندازه دور کمر که شاخصی ساده برای سنجش چربی انباشتهشده در ناحیه میانی بدن است در کنار شاخص توده بدنی (BMI) مورد تحلیل محققان قرار گرفت تا نحوه تعامل این دو معیار مشخص شود. دور کمرِ بزرگتر، بهطور گسترده نشانهای قابلاعتماد از تجمع چربی در ناحیه میانی و اطراف اندامهای داخلی تلقی میشود؛ وضعیتی که از دیرباز با بیماریهای قلبی و مشکلات متابولیک مرتبط دانسته شده.
نتایج جالب توجه
در میان شرکتکنندگان مرد، کسانی که در دسته «دارای اضافه وزن» قرار داشتند، در مقایسه با مردان دارای وزن طبیعی، ۴۶ درصد کمتر در معرض خطر مرگ بودند. مردانی که در دو سطح پایینترِ چاقی قرار داشتند نیز نسبت به مردان با وزن طبیعی، ۵۱ درصد کمتر با خطر مرگ مواجه بودند. در زنان دارای اضافه وزن نیز کاهش مشابهی (هرچند کمتر) در میزان خطر مشاهده شد؛ با این حال، در موارد چاقی خفیف تا متوسط، کاهش خطر مرگ تنها در مردان مشهود بود و نه در زنان.
هنگامی که اندازه دور کمر بهطور جداگانه بررسی شد، مردانی که دور کمر بزرگتری داشتند، در مقایسه با افرادی که دور کمر کوچکتری داشتند، با ۲۴ درصد خطر بیشتر مرگ مواجه بودند. الگوی مشابهی نیز در زنان مشاهده شد.