به گزارش همشهری آنلاین، در فصل سرد سال، بازار سبزیجات ریشه‌ای گرم‌تر می‌شود و در صدر آن‌ها، شلغم قرار دارد؛ خوراکی که حکمای طب ایرانی آن را نه صرفاً یک غذا، بلکه دارویی برای حفظ سلامت می‌دانستند.
شلغم در منابع کلاسیک دارای مزاج «گرم و تر» با درجه پایین معرفی شده است؛ ویژگی‌ای که آن را برای اغلب مزاج‌ها قابل تحمل می‌کند و به گفته متخصصان، به تقویت نیروی مدیریت‌کننده بدن (قوه مدبره) کمک می‌رساند. اما این سبزی ریشه‌ای تنها به دیدگاه سنتی محدود نمی‌شود؛ مطالعات امروزی نیز ترکیبات فعال آن مانند ویتامین C، لوتئین و گلوکوزینولات‌ها را با کاهش التهاب و بهبود ایمنی مرتبط می‌دانند.
در ادامه، مهم‌ترین کارکردهای شلغم را بر اساس شواهد طب سنتی و تغذیه مدرن مرور می‌کنیم.
بیشتر بخوانید:
۱. تقویت «قوه مدبره»: از جذب بهتر تا دفع مواد زائد
بر اساس منابع طب سنتی، شلغم با مزاج گرم و ترِ ملایم خود، الگویی هماهنگ با «قوه مدبره» بدن عمل می‌کند؛ قوه‌ای که متولی جلب منفعت (جذب مواد مغذی) و دفع ضرر (خروج مواد زائد) است. این هماهنگی باعث می‌شود مصرف شلغم، بدون ایجاد افراط در گرمی یا تری، به بهبود جذب مواد مغذی و تسریع دفع سموم از کلیه‌ها و سایر سیستم‌های بدن کمک کند.
۲. کاهش التهاب‌های موضعی و سیستمی (گلو، مفاصل و فراتر از آن)
یکی از کاربردهای بارز شلغم، تأثیر آن بر التهابات موضعی است. قرقره کردن آب شلغم پخته، به‌طور سنتی برای تسکین گلودردهای باکتریایی توصیه شده و مطالعات نیز خواص ضدالتهابی لوتئین و گلوکوزینولات‌های موجود در آن را در کاهش التهاب گلو، دهان و سینوس‌ها تأیید می‌کنند.
فراتر از گلو، ترکیبات ضدالتهابی شلغم می‌توانند به کاهش التهاب مفاصل و حتی التهاب‌های سیستمیک که بر عملکرد مغز و حافظه اثر می‌گذارند، کمک کنند.
۳. بهبود کم‌خونی از مسیر افزایش جذب آهن
نکته کلیدی درباره شلغم این است که اگرچه خود مقدار آهن بالایی ندارد، اما به‌دلیل دارا بودن ویتامین C فراوان، جذب آهن از سایر منابع غذایی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. به همین دلیل، در منابع تغذیه‌ای و طب سنتی، شلغم به‌عنوان یک سبزی «خون‌ساز» و مؤثر در بهبود کم‌خونی معرفی شده است. این اثر، به‌ویژه برای افرادی که از رژیم‌های گیاهی استفاده می‌کنند یا جذب آهن پایینی دارند، حائز اهمیت است.
۴. تقویت سیستم ایمنی و کنترل میکروب‌ها
شلغم سرشار از ویتامین C است؛ به‌طوری‌که هر ۱۰۰ گرم آن می‌تواند حدود یک‌سوم نیاز روزانه بدن را تأمین کند. ویتامین C با تحریک تولید گلبول‌های سفید و آنتی‌بادی، نقش مستقیمی در تقویت ایمنی دارد. همچنین آنتی‌اکسیدان‌های شلغم از تشکیل رادیکال‌های آزاد جلوگیری می‌کنند و بدن را در برابر عفونت‌های ویروسی و باکتریایی مقاوم‌تر می‌سازند.
۵. حمایت از حافظه و عملکرد عصبی
در متون طب سنتی و منابع تغذیه‌ای، شلغم به‌عنوان تقویت‌کننده حافظه معرفی شده است. از منظر علمی، فسفر موجود در شلغم به تقویت حافظه و سیستم عصبی کمک می‌کند. همچنین با کاهش التهاب‌های سیستمیک—که یکی از عوامل مؤثر در افت شناختی و خستگی ذهنی است—مصرف منظم شلغم می‌تواند به حفظ وضوح ذهنی و عملکرد بهتر حافظه کمک کند.
جمع‌بندی
شلغم، چه از دریچه طب سنتی و چه بر اساس شواهد تغذیه‌ای مدرن، یک انتخاب کم‌هزینه و در دسترس برای تقویت هم‌زمان «قوه مدبره»، ایمنی بدن و کاهش التهاب است. مصرف پخته یا بخارپز آن در سوپ و آش، همراه با کمی عسل برای گلو، یا حتی قرقره کردن آب آن، روش‌های ساده‌ای برای بهره‌مندی از این خواص در فصل سرد سال هستند. با این حال، مانند هر ماده غذایی، اعتدال در مصرف و توجه به مزاج فردی توصیه می‌شود.