همشهری آنلاین - مریم شیرافکن: نتایج یک مرور علمی جدید که در مجله Frontiers in Nutrition منتشر شده، امیدوارکننده است؛ اما یک «اما»ی مهم دارد: شواهد درباره بهبود خلقوخو قویتر از شواهد مربوط به تقویت حافظه و هوش است.
راز کاکائو در چیست؟
کاکائو سرشار از ترکیباتی به نام پلیفنولها و فلاوانولهاست. این ترکیبات خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند و میتوانند روی عملکرد عروق و جریان خون اثر بگذارند.
یکی از ترکیبات مورد توجه در کاکائو، اپیکاتچین است که در مطالعات حیوانی با بهبود یادگیری، حافظه و انعطافپذیری مغز ارتباط داشته است.
اما نتایج مطالعات حیوانی را نمیتوان مستقیماً به انسان تعمیم داد.
کاکائو و حال خوب؛ شواهد امیدوارکنندهتر است
بررسی مطالعات انسانی نشان داده که مصرف کاکائو یا شکلات تلخ در بعضی افراد با بهبود خلقوخو، کاهش خستگی و کاهش احساسات منفی همراه بوده است.
برای مثال، در یکی از مطالعات، مصرف روزانه ۳۰ گرم شکلات تلخ با ۸۵ درصد کاکائو به مدت سه هفته با بهبود احساسات منفی در افراد سالم همراه بود.
البته این به معنای آن نیست که شکلات میتواند جایگزین درمان افسردگی شود. مطالعات هنوز محدودند و نتایج همه پژوهشها یکسان نیست.
رابطه عجیب کاکائو با روده
یکی از جذابترین بخشهای تحقیقات جدید، ارتباط احتمالی کاکائو، میکروبهای روده و مغز است.
در یک مطالعه، مصرف شکلات تلخ با تغییراتی در تنوع میکروبهای روده همراه بود و این تغییرات با وضعیت خلقی افراد ارتباط داشت.
این موضوع با مفهوم محور روده ـ مغز هماهنگ است؛ یعنی ارتباط دوطرفهای که میان دستگاه گوارش و مغز وجود دارد.
اما پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعات هنوز نمیتوانند ثابت کنند تغییرات میکروبیوم مستقیماً باعث بهتر شدن خلقوخو شده است.
پس حافظهمان هم بهتر میشود؟
اینجا باید کمی محتاط باشیم.
مطالعات حیوانی نتایج بسیار امیدوارکنندهای درباره حافظه، یادگیری و ایجاد ارتباطات جدید عصبی نشان دادهاند. اما وقتی پای انسان به میان میآید، نتایج متفاوت است.
برخی مطالعات بهبود جزئی در سرعت پردازش اطلاعات یا حافظه را گزارش کردهاند، در حالی که مطالعات دیگر هیچ تغییر قابلتوجهی در حافظه، توجه یا دقت شناختی پیدا نکردهاند.
بنابراین فعلاً نمیتوان گفت خوردن شکلات تلخ باعث تقویت قطعی حافظه یا جلوگیری از افت شناختی میشود.
هر شکلاتی مفید نیست!
وقتی درباره فواید کاکائو صحبت میکنیم، منظور لزوماً شکلاتهای شیری، پرقند و پرکالری نیست. بخش مهمی از ترکیبات مورد مطالعه در کاکائوی غنی از پلیفنول و شکلات تلخ با درصد بالای کاکائو وجود دارد.
بنابراین اگر قرار است شکلات را انتخاب کنیم، بهتر است محصولی با درصد بالاتر کاکائو و قند کمتر انتخاب شود و مقدار مصرف هم متعادل باشد.
در نهایت؛ کاکائو بخوریم یا نه؟
بله، میتوان کاکائو یا مقدار متعادلی شکلات تلخ را در یک رژیم غذایی سالم قرار داد؛ اما نباید از آن انتظار معجزه داشت.
قویترین پیام تحقیقات فعلی این است که ترکیبات موجود در کاکائو ممکن است به خلقوخو و سلامت عروق کمک کنند، اما هنوز شواهد کافی نداریم که بگوییم شکلات تلخ حافظه را به شکل قابلتوجهی تقویت میکند.
پس دفعه بعد که یک تکه شکلات تلخ میخوری، میتوانی از آن لذت ببری؛ فقط یادت باشد «تلخ بودن» بهتنهایی آن را به یک داروی مغزی تبدیل نمیکند.
منبع: Li L, Tong HHY. Cocoa polyphenols in brain health: BDNF/CREB-mediated mechanisms in depression, cognition, and the gut–brain axis. Frontiers in Nutrition, ۲۰۲۶.