همشهری آنلاین - مریم شیرافکن : کورتیزول هورمون استرس است که توسط غدد فوقکلیوی ترشح میشود و در شرایط عادی برای تنظیم قند خون، متابولیسم و پاسخ به استرس ضروری است. اما استرس مزمن باعث فعالماندن طولانیمدت محور HPA شده و پیامدهای زیر را ایجاد میکند:
-
افزایش اشتها، بهویژه میل به غذاهای پرکالری
-
افزایش ذخیره چربی در ناحیه شکم
-
کاهش توده عضلانی و کند شدن متابولیسم
چرا چربی شکمی؟
چربی احشایی شکم دارای تراکم بالاتری از گیرندههای کورتیزول است. همچنین آنزیمی به نام ۱۱β-HSD۱ در این ناحیه فعالتر است که کورتیزول غیرفعال را دوباره فعال میکند؛ همین موضوع باعث میشود شکم به محل ترجیحی ذخیره چربی در شرایط استرس تبدیل شود.
شواهد علمی
-
مطالعات نشان دادهاند افرادی با دور کمر بالاتر، سطح کورتیزول بالاتری دارند.
-
در بیماری سندرم کوشینگ (افزایش شدید کورتیزول)، تجمع چربی مرکزی شکم بهوضوح دیده میشود که نقش کورتیزول را تأیید میکند.
-
با این حال، رابطه کورتیزول و چاقی شکمی چندعاملی و دوطرفه است و فقط به استرس محدود نمیشود.
روش درمان شکم کورتیزولی
-
کاهش استرس: مدیتیشن، تنفس عمیق، یوگا
-
خواب کافی: ۷–۸ ساعت، خواب قبل از ۱۱ شب
-
ورزش هوشمند: تمرین قدرتی + پیادهروی؛ پرهیز از کاردیو طولانی و شدید
-
تغذیه متعادل: پروتئین کافی، کربوهیدرات پیچیده، چربی سالم؛ حذف گرسنگی طولانی
-
کاهش محرکها: کافئین زیاد، تمرین افراطی، رژیم سخت
-
آرامسازی سیستم عصبی: طبیعت، موسیقی، ماساژ
نکته کلیدی
شکم کورتیزولی با فشار و سختگیری کمتر میشود، نه با زور بیشتر.
جمعبندی
-
شکم کورتیزولی نتیجه تعامل استرس مزمن، کورتیزول بالا و چربی احشایی است؛
-
کورتیزول تنها عامل نیست؛ خواب، تغذیه، ژنتیک و فعالیت بدنی نقش مهمی دارند؛
-
کاهش استرس، خواب کافی و ورزش منظم در کنار تغذیه اصولی مؤثرترین راهکارها هستند.
منبع: pubmed.ncbi