همشهری آنلاین - مریم شیرافکن: شاید درباره این موضوع کمتر حرف بزنیم، اما همه آن را تجربه کرده‌ایم: مدت زیادی نیاز به دستشویی رفتن داشته‌ایم و بعد از دفع، ناگهان احساس سبکی و آرامش می‌کنیم. متخصصان گوارش می‌گویند این احساس کاملاً واقعی است و بدن برای ایجاد آن چند سازوکار مختلف را به کار می‌اندازد.
عصب واگ؛ یکی از دلایل آرامش بعد از دفع
یکی از بازیگران اصلی این ماجرا «عصب واگ» است؛ عصبی طولانی که از مغز به بخش‌های مختلف بدن، از جمله دستگاه گوارش، ارتباط دارد و در تنظیم عملکرد روده نقش مهمی ایفا می‌کند.
هنگام دفع، تحریک این عصب می‌تواند با شل شدن برخی عضلات، کاهش ضربان قلب و پایین آمدن فشار خون همراه شود. همین تغییرات ممکن است احساس آرامش ایجاد کند؛ احساسی که گاهی از آن با عنوان «خوشی بعد از دفع» یاد می‌شود.
سروتونین فقط برای مغز نیست
سروتونین را بیشتر به‌عنوان ماده‌ای مرتبط با خلق‌وخو می‌شناسیم، اما بخش بزرگی از سروتونین بدن در دستگاه گوارش وجود دارد.
این ماده در تنظیم حرکات روده نقش دارد و به حرکت دادن محتویات دستگاه گوارش کمک می‌کند. بنابراین ارتباط پیچیده میان روده، سیستم عصبی و سروتونین می‌تواند یکی دیگر از دلایل احساس بهتر شدن حال پس از دفع باشد.
البته سروتونین باید در تعادل باشد. اختلال در پیام‌رسانی آن در دستگاه گوارش می‌تواند با مشکلاتی مانند یبوست، اسهال، درد شکم و علائم سندرم روده تحریک‌پذیر ارتباط داشته باشد.
چرا وقتی جلوی دفع را می‌گیریم حال‌مان بد می‌شود؟
احساس نیاز به دفع یک پیام طبیعی بدن است. وقتی این پیام را نادیده می‌گیریم، فشار و ناراحتی ایجاد می‌شود و در مقابل، تخلیه روده می‌تواند این فشار را کاهش دهد.
به همین دلیل متخصصان گوارش توصیه می‌کنند تا حد امکان نیاز به دفع را مرتب به تعویق نیندازید. نادیده گرفتن مداوم این پیام می‌تواند در بعضی افراد به یبوست و سخت‌تر شدن دفع منجر شود.
اگر دفع دردناک است، موضوع فرق می‌کند
دفع قرار نیست همیشه دردناک باشد. اگر هنگام دفع مرتباً درد یا ناراحتی دارید، نباید آن را طبیعی فرض کنید.
یبوست، بواسیر، شقاق مقعد و برخی بیماری‌های التهابی روده می‌توانند باعث درد هنگام دفع شوند. به همین دلیل تغییرات مداوم در عادت دفع، به‌خصوص اگر با درد همراه باشد، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
چطور دفع راحت‌تری داشته باشیم؟
برای اینکه دستگاه گوارش عملکرد منظم‌تری داشته باشد، چند عادت ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد:
- فیبر بیشتری مصرف کنید: حبوبات، سبزیجات، میوه‌ها، دانه‌هایی مانند چیا و تخم کتان می‌توانند به افزایش دریافت فیبر کمک کنند. البته افزایش فیبر بهتر است به‌تدریج انجام شود.
- مایعات کافی بنوشید: آب و مواد غذایی آب‌دار مانند میوه‌ها و سبزیجات به تأمین مایعات بدن کمک می‌کنند. دریافت مایعات کافی به‌خصوص هنگام افزایش فیبر اهمیت دارد.
- تحرک داشته باشید: فعالیت بدنی منظم می‌تواند به عملکرد دستگاه گوارش کمک کند. حتی پیاده‌روی روزانه نیز برای بسیاری از افراد مفید است.
- وعده‌های غذایی را حذف نکنید: غذا خوردن منظم و متعادل به حفظ فعالیت طبیعی دستگاه گوارش کمک می‌کند. رژیم‌های غذایی بسیار محدودکننده یا حذف مداوم وعده‌های غذایی ممکن است در برخی افراد حرکت روده را کندتر کند.
- غذا را با عجله نخورید: آرام غذا خوردن و خوب جویدن می‌تواند به هضم بهتر کمک کند. بهتر است هنگام غذا خوردن تا حد امکان بنشینید و با آرامش غذا بخورید.
- به زمان طبیعی بدن توجه کنید: دستگاه گوارش ریتم شبانه‌روزی دارد و بسیاری از افراد در ساعت‌های مشخصی بیشتر احساس نیاز به دفع می‌کنند. ایجاد یک عادت منظم و پاسخ دادن به نیاز بدن می‌تواند به منظم‌تر شدن دفع کمک کند.
حرف آخر
پس اگر بعد از دستشویی رفتن احساس آرامش و سبکی می‌کنید، این تجربه عجیب نیست. دفع می‌تواند فشار ایجادشده در دستگاه گوارش را کاهش دهد و از طریق ارتباط پیچیده میان روده، مغز و عصب واگ، با احساس آرامش همراه شود.
اما یک نکته مهم را فراموش نکنید: دفع طبیعی نباید مرتباً دردناک باشد. اگر یبوست طولانی، اسهال مداوم، درد هنگام دفع یا تغییر غیرعادی و پایدار در عادت‌های دفع دارید، بهتر است علت آن را با کمک پزشک بررسی کنید.
منبع : https://www.eatingwell.com/