همشهری آنلاین_فاطمه عسکری نیا:شناسنامه‌ها اما گاهی بیشتر از خاطرات آدم‌ها حرف می‌زنند. آمارهای سال ۱۴۰۴ ثبت احوال نشان می‌دهد ازدواج فقط قصه جوان‌ها نیست و در سال‌های سالمندی هم هنوز کسانی هستند که برای ساختن یک زندگی تازه قدم جلو می‌گذارند. علیرضا رحیمی معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در گفتگو با همشهری به بهانه روز سالمند گفته در سال گذشته بیش از ۱۰ هزار ازدواج برای مردان بالای ۶۰ سال در کشور ثبت شده است؛ عددی که حدود ۲.۴ درصد کل ازدواج‌های ثبت‌شده را تشکیل می‌دهد. در میان این مردان، حدود ۳ هزار و ۳۰۰ نفر در فاصله سنی ۶۰ تا ۶۴ سال قرار داشته‌اند، نزدیک به ۲ هزار و ۷۰۰ نفر بین ۶۵ تا ۶۹ سال بوده‌اند و بیش از ۴ هزار نفر نیز ۷۰ سال و بالاتر داشته‌اند. اما وقتی پای زنان به میان می‌آید، داستان آماری کاملاً متفاوت می‌شود. در همین سال، ۲ هزار و ۱۳۶ ازدواج برای زنان بالای ۶۰ سال ثبت شده؛ یعنی حدود نیم درصد کل ازدواج‌های کشور. به بیان ساده‌تر، تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده مردان بالای ۶۰ سال تقریباً پنج برابر زنان در همین گروه سنی بوده است.
تهران در صدر ازدواج‌های سالمندی
معاون امور جوانان وزرات ورزش و جوانان می گوید پایتخت، هم در میان مردان و هم زنان سالمند، بیشترین تعداد ازدواج را به خود اختصاص داده است. به گفته او بعد از تهران، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی در میان استان‌هایی قرار دارند که تعداد بیشتری از ازدواج‌های سالمندی در آنها ثبت شده است. البته این رتبه‌بندی تا حد زیادی به جمعیت استان‌ها وابسته است و وقتی نسبت ازدواج سالمندان به کل ازدواج‌های هر استان محاسبه می‌شود، تصویر کمی تغییر می‌کند: «در میان زنان سالمند، سمنان، گیلان و مازندران بالاترین سهم ازدواج سالمندان از کل ازدواج‌های استان را داشته‌اند. در میان مردان نیز مازندران، سمنان و مرکزی در صدر قرار گرفته‌اند. مازندران در این میان یک عدد قابل توجه دارد؛ در سال گذشته ۵۹۹ ازدواج برای مردان بالای ۶۰ سال این استان ثبت شده که ۳.۸ درصد کل ازدواج‌های ثبت‌شده در استان را شامل می‌شود.»
وقتی آمار ازدواج، قصه تنهایی را هم روایت می‌کند
اما شاید مهم‌تر از تعداد کسانی که در سال گذشته ازدواج کرده‌اند، تعداد کسانی باشد که هنوز تنها هستند. رحیمی در این باره می گوید بر اساس آمار ارائه‌شده از وضعیت زناشویی جمعیت بالای ۶۰ سال، حدود ۸۸ درصد مردان سالمند همسر دارند؛ اما این نسبت در زنان سالمند به حدود ۵۹ درصد می‌رسد: «این فاصله وقتی دلیل بی‌همسری را نگاه می‌کنیم، بیشتر خودش را نشان می‌دهد. حدود ۳۲.۹ درصد زنان بالای ۶۰ سال به دلیل فوت همسر، بدون همسر هستند؛ در حالی که این رقم در مردان سالمند تنها ۵.۸ درصد است. یعنی حدود یک میلیون و ۷۷۰ هزار زن سالمند در کشور به دلیل فوت همسر، بدون همسر زندگی می‌کنند؛ در مقابل تعداد مردان سالمند در همین وضعیت حدود ۳۱۱ هزار نفر است.»
در واقع، پشت عدد ازدواج‌های سالمندی، یک مسئله اجتماعی بزرگ‌تر هم وجود دارد؛ مسئله تنهایی. زنان سالمند بسیار بیشتر از مردان هم‌سن خود تجربه زیست تنها را دارند و همین موضوع باعث می‌شود داستان ازدواج در سال‌های پیری برای زنان و مردان یکسان نباشد.
مردان بیشتر دوباره ازدواج می‌کنند؟
آمار ثبت‌شده پاسخ روشنی برای یک سؤال مهم ندارد: چند نفر از این سالمندان برای نخستین بار ازدواج کرده‌اند و چند نفر بعد از فوت یا طلاق همسرشان دوباره به زندگی مشترک برگشته‌اند؟
معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان اعلام کرده است که آمار دقیقی از این تفکیک در دسترس نیست و در صورتی که سابقه ازدواج یا وضعیت قبلی فرد در اسناد ثبتی ثبت شده باشد، سازمان ثبت احوال می‌تواند این آمار را استخراج کند.
بنابراین نمی‌توان صرفاً از روی آمار ازدواج‌های بالای ۶۰ سال درباره «ازدواج اول» یا «ازدواج مجدد» سالمندان قضاوت کرد. آنچه فعلاً روشن است، تعداد قابل توجه ازدواج‌هایی است که در سال گذشته میان افراد این گروه سنی ثبت شده است.
طلاق در سال‌های پیری
اما فصل دیگری از این ماجرا، طلاق است. در سال ۱۴۰۴ بیش از ۸ هزار و ۶۰۰ طلاق برای مردان بالای ۶۰ سال و بیش از ۳ هزار و ۱۰۰ طلاق برای زنان بالای ۶۰ سال ثبت شده است. این اعداد به‌ترتیب حدود ۴.۸ درصد و ۱.۸ درصد کل طلاق‌های ثبت‌شده کشور را تشکیل می‌دهند. رحیمی می گوید در میان مردان سالمند، بیشترین طلاق‌ها در گروه سنی ۶۰ تا ۶۴ سال ثبت شده و پس از آن گروه ۷۰ سال به بالا قرار دارد. در میان زنان نیز همین گروه سنی ۶۰ تا ۶۴ سال سهم بیشتری از طلاق‌های ثبت‌شده سالمندی را به خود اختصاص داده است.
این اعداد نشان می‌دهد که زندگی مشترک برای همه سالمندان الزاماً به معنای ماندن در کنار هم تا پایان عمر نیست؛ حتی در سال‌هایی که جامعه معمولاً انتظار جدایی کمتری از زوج‌ها دارد.
یک زندگی تازه، در سنی که کسی انتظارش را ندارد
شاید مهم‌ترین نکته این آمارها این باشد که سالمندی الزاماً پایان انتخاب‌های عاطفی و اجتماعی آدم‌ها نیست. هنوز هزاران نفر در دهه ششم، هفتم و حتی هشتم زندگی تصمیم می‌گیرند ازدواج کنند؛ در حالی که هزاران نفر دیگر، به‌ویژه زنان، سال‌های سالمندی را پس از فوت همسر بدون شریک زندگی سپری می‌کنند. آمارها البته درباره دلیل این انتخاب‌ها چیزی نمی‌گویند؛ نمی‌گویند پشت هر ازدواج چه قصه‌ای بوده و پشت هر تنهایی چه خاطره‌ای. اما یک چیز را روشن می‌کنند عشق، همراهی و نیاز به داشتن یک همدم، تاریخ انقضا ندارد؛ حتی اگر عدد شناسنامه از ۶۰، ۷۰ یا ۸۰ گذشته باشد.