همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: همزمان با هفته جهانی تغذیه با شیر مادر، دکتر خلیل فریور، متخصص کودکان و عضو انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر، در گفتوگو با همشهریآنلاین از نقش بیبدیل شیر مادر در سلامت جسم و روان کودک، تفاوت آن با شیرخشک و ضرورت حمایت از مادران برای تداوم شیردهی میگوید.
فریور با اشاره به اهمیت شیر مادر در ساعات و روزهای نخست پس از تولد عنوان میکند: در روزهای ابتدایی، شیر مادر غلیظ، زردرنگ و سرشار از ترکیبات دفاعی است که به آن آغوز گفته میشود. پس از چند روز، غلظت شیر کاهش مییابد و حجم آن بیشتر میشود، اما همچنان تمام نیازهای تغذیهای نوزاد را تأمین میکند. این در حالی است که نوزاد از همان لحظه تولد، چه در محیطی کاملاً استریل و چه در شرایطی با آلودگی بیشتر، در معرض انواع میکروبها قرار میگیرد. آغوز با داشتن مقادیر فراوان عوامل ایمنی، از ابتلا به بیماریها جلوگیری میکند و نقش مهمی در کاهش مرگومیر نوزادان دارد.
شیر مادر و کاهش ۲۵ درصدی مرگ نوزادان
این متخصص کودکان با اشاره به نتایج مطالعات جهانی میگوید: بر اساس آمارها، در کشورهایی که نوزادان از همان ساعت اول پس از تولد با شیر مادر تغذیه میشوند، مرگومیر دوره نوزادی حدود ۲۵ درصد کمتر است. این عدد بسیار قابل توجه است و نشان میدهد که تنها با آغاز بهموقع تغذیه با شیر مادر میتوان جان بسیاری از نوزادان را نجات داد.
به گفته او، محروم شدن از شیر مادر تنها بر سلامت جسمی کودک اثر نمیگذارد، بلکه پیامدهای روانی و عاطفی نیز به همراه دارد؛ هم برای کودک و هم برای مادر و در توضیح بیشتر بیان میکند: تغذیه با شیر مادر آثار کوتاهمدت و بلندمدتی بر رشد جسمی، تکامل مغز، حافظه، یادگیری و سلامت روان کودک دارد و این آثار تا پایان عمر باقی میماند.
ترکیبی بیهمتا برای سلامت
فریور درباره ویژگیهای منحصر بهفرد شیر مادر توضیح میدهد: شیر مادر حاوی سلولهای بنیادی، باکتریهای مفید و انواع پادتنهاست؛ ترکیباتی که ایمنی بدن را تقویت میکنند، خطر ابتلا به بیماریهای عفونی را کاهش میدهند و در صورت بیماری نیز شدت و طول دوره آن را کمتر میکنند.
او ادامه میدهد: نوزادان بیش از هر گروه سنی دیگری در معرض ابتلا به عفونتهای تنفسی و گوارشی قرار دارند و شیر مادر نقش مهمی در پیشگیری از این بیماریها یا کاهش شدت آنها دارد. به همین دلیل، امروز در بسیاری از کشورهای پیشرفته، شیر مادر یکی از مهمترین ابزارهای ارتقای سلامت عمومی محسوب میشود.
به گفته این متخصص، در دهه ۱۹۸۰ میلادی شمار زیادی از کودکان زیر پنج سال در ایران و بسیاری از کشورهای جهان به دلیل محرومیت از شیر مادر جان خود را از دست میدادند، اما با برنامههای سازمان جهانی بهداشت و یونیسف برای ترویج تغذیه با شیر مادر، این آمار به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.
بیشتر بخوانید:
- چرا برقراری تماس پوستی مادر و نوزاد مهم است؟
- دمنوشی که مادران شیرده زیاد سراغش میروند؛ واقعاً شیر را افزایش میدهد؟
تفاوت شیر مادر و شیرخشک
فریور با تأکید بر اینکه هیچ جایگزینی نمیتواند خواص شیر مادر را به طور کامل تأمین کند، میگوید: کاهش شیوع بیماریهایی مانند دیابت، چاقی، بیماریهای گوارشی، بیماری التهابی روده، اسهال، استفراغ و حتی سندرم مرگ ناگهانی شیرخواران، تا حد زیادی به تغذیه با شیر مادر مربوط است. در مقابل، کودکانی که از شیر مادر محروم هستند و با شیرخشک تغذیه میشوند، بیشتر در معرض این مشکلات قرار دارند.
او به آثار روانی شیردهی نیز اشاره میکند و میگوید: قرار گرفتن در آغوش مادر هنگام شیر خوردن، احساس امنیت، آرامش و دلبستگی را در نوزاد تقویت میکند. این در حالی است که محرومیت از شیر مادر میتواند بر آرامش و احساس امنیت کودک نیز تأثیر منفی بگذارد.
اگر مادر نتواند شیر بدهد
این عضو انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر درباره جایگزینهای شیر مادر بیان میکند: اگر مادری به هر دلیل امکان شیردهی نداشته باشد، بر اساس آموزههای اسلامی، بهترین جایگزین استفاده از شیر دایه سالم است. ایجاد بانک شیر مادر نیز اقدام ارزشمندی است، اما در صورت امکان، شیر دایه سالم میتواند گزینه مناسبتری باشد و از بروز بسیاری از بیماریها در نوزاد پیشگیری کند.
او در پایان با اشاره به اینکه در سالهای گذشته درباره توسعه این موضوع در نظام سلامت کشور دستوراتی صادر شده است، میگوید: با وجود تأکید مسئولان، هنوز اقدام عملی و گستردهای برای استفاده از ظرفیت دایههای سالم انجام نشده است.