به گزارش همشهری آنلاین، نور خورشید علاوه بر نور مرئی، شامل اشعههای نامرئی نیز هست که یکی از مهمترین آنها اشعه فرابنفش است. این اشعه در سه نوع UVA، UVB و UVC دستهبندی میشود. اشعه UVC توسط لایه ازن جذب میشود اما دو نوع دیگر به سطح زمین میرسند و در صورت تماس بیش از حد با بدن، میتوانند آسیب های جدی ایجاد کنند.
بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه فرابنفش خطر آفتابسوختگی، پیری زودرس پوست، ایجاد آب مروارید، آسیب به شبکیه چشم و افزایش احتمال ابتلا به سرطان پوست را بالا میبرد. به همین دلیل اطلاع از شاخص UV و رعایت توصیههای حفاظتی به یکی از مهمترین اقدامات مراقبت از سلامت در روزهای گرم تبدیل شده است.
به شاخص UV باید هر روز توجه کرد
شاخص فرابنفش یا UV Index معیاری برای اندازهگیری شدت اشعه فرابنفش خورشید در سطح زمین است. هرچه این عدد بیشتر باشد، احتمال آسیب به پوست و چشم نیز افزایش مییابد. زمانی که شاخص UV از عدد ۳ بالاتر میرود، استفاده از وسایل محافظتی ضروری است. اگر این شاخص به محدوده ۸ تا ۱۱ یا بیشتر برسد، حتی چند دقیقه قرار گرفتن بدون محافظ در معرض آفتاب میتواند موجب سوختگی پوست شود.
شدت تابش معمولا بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر به بیشترین میزان خود میرسد، بنابراین برنامهریزی فعالیتهای روزانه خارج از منزل در ساعات ابتدایی صبح یا عصر، یکی از بهترین راههای کاهش خطر است.
حضور غیرضروری در فضای باز را محدود کنید
اولین و موثرترین راهکار مقابله با اشعه فرابنفش، کاهش زمان حضور در فضای باز هنگام بالا بودن شاخص UV است. اگر انجام کاری ضروری نیست، بهتر است در ساعات اوج تابش در محیطهای سرپوشیده بمانید. این توصیه بهویژه برای افرادی که به دلیل شغل خود ناچار به فعالیت در فضای باز هستند اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی استراحتهای کوتاه در محیطهای سایهدار و نوشیدن منظم آب میتواند بخشی از آسیبها را کاهش دهد.
سایه همیشه امن نیست
یکی از سادهترین روشهای تشخیص شدت تابش، توجه به سایه بدن است. اگر سایه شما کوتاهتر از قدتان باشد، یعنی خورشید تقریبا در بالای سر قرار دارد و شدت تابش فرابنفش بسیار زیاد است. در این شرایط بهتر است زیر سایه درختان، سایبانها یا ساختمانها قرار بگیرید. البته باید توجه داشت که سایه محافظت کامل ایجاد نمیکند، زیرا بخشی از اشعه فرابنفش از طریق انعکاس از سطوحی مانند بتن، شن، آب و حتی برف به پوست میرسد. بنابراین حضور در سایه باید همراه با سایر اقدامات حفاظتی باشد.
لباس مناسب نخستین سد دفاعی بدن
پوشش مناسب یکی از موثرترین راههای جلوگیری از آسیب ناشی از اشعه خورشید است. لباسهای آستینبلند، شلوارهای بلند با بافت متراکم و رنگهای نسبتا تیره محافظت بیشتری نسبت به لباسهای نازک یا بسیار روشن ایجاد میکنند. استفاده از کلاه لبه دار نیز میتواند صورت، گوشها و گردن را تا حد زیادی از تابش مستقیم محافظت کند.
متخصصان همچنین توصیه میکنند از عینکهای آفتابی استاندارد با قابلیت UV۴۰۰ استفاده شود، زیرا این عینکها تقریبا تمام اشعههای UVA و UVB را فیلتر میکنند و احتمال آسیب به قرنیه، عدسی و شبکیه چشم را کاهش میدهند.
استفاده صحیح از ضدآفتاب
بسیاری از افراد از ضدآفتاب استفاده میکنند اما آن را به شکل صحیح به کار نمیبرند. کارشناسان توصیه میکنند ضدآفتابی با SPF ۳۰ یا بالاتر انتخاب شود و حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پیش از خروج از منزل روی پوست مالیده شود تا فرصت جذب داشته باشد.
همچنین ضدآفتاب باید هر دو ساعت یک بار تمدید شود. اگر فرد شنا کند، تعریق زیادی داشته باشد یا صورت خود را با حوله خشک کند، لازم است زودتر از این زمان دوباره از ضدآفتاب استفاده کند. فراموش نکنید که گوشها، گردن، پشت دستها و روی پاها نیز به محافظت نیاز دارند، بخشهایی که معمولا کمتر مورد توجه قرار میگیرند.
برنزه شدن، زیبایی یا آسیب؟
برخی افراد تصور میکنند برنزه شدن نشانه سلامت پوست است، در حالی که متخصصان پوست دیدگاه دیگری دارند. تغییر رنگ پوست در اثر آفتاب، در واقع واکنش دفاعی بدن در برابر آسیب دی ان ای سلولهای پوستی است. به همین دلیل، برنزه شدن چه در زیر نور خورشید و چه با دستگاههای سولاریوم، نشانه آسیبدیدگی پوست محسوب میشود.
سازمان جهانی بهداشت استفاده از سولاریوم را بهویژه برای افراد زیر ۱۸ سال توصیه نمیکند و آن را از عوامل افزایشدهنده خطر سرطان پوست میداند.
آب کافی بنوشید، حتی اگر تشنه نیستید
قرار گرفتن در هوای گرم علاوه بر افزایش دریافت اشعه فرابنفش، موجب از دست رفتن آب بدن نیز میشود. تشنگی همیشه شاخص مناسبی برای نیاز بدن به آب نیست. بنابراین بهتر است در طول روز، بهویژه هنگام فعالیت در فضای باز، به طور منظم آب بنوشید. مصرف آب کافی به تنظیم دمای بدن، حفظ عملکرد طبیعی اندامها و کاهش احتمال گرمازدگی کمک میکند. نوشیدنیهای بسیار شیرین یا حاوی کافئین زیاد جایگزین مناسبی برای آب محسوب نمیشوند.
فعالیتهای سنگین را به ساعات خنکتر موکول کنید
ورزش یا کار بدنی شدید در ساعات میانی روز میتواند همزمان بدن را در معرض گرمای زیاد و اشعه فرابنفش قرار دهد. اگر امکان دارد فعالیتهای ورزشی یا کارهای سنگین را به ساعات اولیه صبح یا پس از کاهش شدت تابش خورشید منتقل کنید. این اقدام علاوه بر کاهش خطر آسیب پوستی، احتمال گرمازدگی و کمآبی بدن را نیز کمتر میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
همه افراد باید از خود در برابر اشعه فرابنفش محافظت کنند اما برخی گروهها آسیب پذیرتر هستند. کودکان، سالمندان، زنان باردار، افراد دارای پوست روشن، بیماران مبتلا به برخی بیماریهای پوستی و کسانی که داروهای حساسکننده به نور مصرف میکنند، بیشتر از دیگران در معرض آسیب قرار دارند. پوست کودکان نازکتر است و آسیب ناشی از آفتاب در سالهای اولیه زندگی میتواند خطر ابتلا به سرطان پوست را در بزرگسالی افزایش دهد.
نوزادان زیر ۶ ماه هرگز زیر آفتاب مستقیم نباشند
متخصصان اطفال توصیه میکنند نوزادان کمتر از ۶ ماه نباید در معرض نور مستقیم خورشید قرار گیرند. پوست نوزادان بسیار حساس است و توانایی کافی برای مقابله با اشعه فرابنفش را ندارد. در صورت خروج از منزل، بهتر است از سایبان کالسکه، لباسهای نخی سبک و پوشیده و حضور در محیطهای سایهدار استفاده شود.
هوای ابری به معنای نبود اشعه فرابنفش نیست
یکی از باورهای نادرست این است که در روزهای ابری نیازی به محافظت در برابر آفتاب وجود ندارد. در حقیقت، بخش قابل توجهی از اشعه فرابنفش میتواند از میان ابرها عبور کند و به سطح زمین برسد. به همین دلیل، حتی در روزهایی که آسمان کاملا آفتابی نیست نیز استفاده از ضدآفتاب، عینک آفتابی و پوشش مناسب توصیه میشود.
پیشگیری بهترین راه مقابله با آسیبهای خورشید
آسیبهای ناشی از اشعه فرابنفش معمولا بهتدریج و طی سالها ایجاد میشوند و ممکن است فرد تا مدتها متوجه آنها نشود. اما رعایت چند عادت ساده مانند بررسی شاخص UV، استفاده صحیح از ضدآفتاب، پوشیدن لباس مناسب، نوشیدن آب کافی، کاهش حضور در ساعات اوج تابش و توجه ویژه به کودکان و سالمندان، میتواند خطر بسیاری از این آسیبها را کاهش دهد. کارشناسان تاکید میکنند که محافظت در برابر آفتاب تنها یک توصیه تابستانی نیست، بلکه بخشی از سبک زندگی سالم در تمام فصلهای سال، بهویژه در مناطقی با تابش شدید خورشید، به شمار میرود.