همشهریآنلاین- علیالله سلیمی: در روایت زندگی شهدا، گاهی لحظه شهادت چنان پررنگ میشود که زندگی پیش از آن، در حاشیه قرار میگیرد؛ گویی همه آنچه یک انسان تجربه کرده، آموخته، دوست داشته و از سر گذرانده، مقدمهای بوده برای رسیدن به همان لحظه پایانی. اما شناخت دقیقتر یک شخصیت، بهویژه کسی که در موقعیتی دشوار تصمیمی سرنوشتساز گرفته، بدون شناخت زندگی عادی و تجربههای انسانی او ممکن نیست. کتاب «صبح بیپایان» نوشته زهرا خدائی، با همین رویکرد به سراغ زندگی شهید مدافع حرم محمدتقی ارغوانی رفته است؛ روایتی که میکوشد پیش از رسیدن به نقطه شهادت، تصویری از انسانِ صاحب این انتخاب به دست دهد.
این کتاب در ۱۶ فصل، زندگی شهید محمدتقی ارغوانی را از ریشههای خانوادگی و دوران کودکی تا حضور در سوریه، شهادت در ۲۲ بهمن ۱۳۹۴ و بازگشت پیکرش به ایران دنبال میکند. روایت از خانواده و زادگاه او، روستای قوزیجاق در زنجان، آغاز میشود؛ از روزهایی که در ششسالگی برای تحصیل همراه مادربزرگش راهی وردآورد شد و مدتی بعد خانواده هم به او پیوستند. همین جزئیات، بهتدریج فضای شکلگیری شخصیت او را میسازند؛ کودکی و نوجوانیای که در کوچهباغها، میان دوستان، مسجد، کتابخانه و فعالیتهای جمعی محله سپری میشود.
یکی از امتیازهای روایت این است که ارغوانی را از همان ابتدا در قالب یک شخصیت بینقص و دور از دسترس تصویر نمیکند. او به فعالیتهای گروهی علاقه دارد، فوتبال بازی میکند، شوخطبع است، به عکاسی و فیلمبرداری و کارهای فنی علاقه نشان میدهد و در کنار همه این ویژگیها، مانند هر انسان دیگری گاهی عصبانی میشود، اشتباه میکند و از رفتار خود پشیمان میشود. این جزئیات شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسند، اما در شکلگیری تصویری باورپذیر از شخصیت او اهمیت دارند. مخاطب با انسانی روبهرو میشود که در متن زندگی و روابط اجتماعیاش رشد کرده و بهتدریج به انتخابی بزرگ رسیده است.
کتاب «صبح بیپایان» از این نظر در میان آثار زندگینامهای درباره شهدای مدافع حرم، بر وجهی مهم انگشت میگذارد: فاصله میان زندگی روزمره و انتخابی که در شرایطی خاص، معنای تازهای به آن زندگی میدهد. در بخشی از روایت، ارغوانی از دوران جنگ تحمیلی و حسرت حضور در جبهه میگوید؛ آن زمان به دلیل سن کم امکان رفتن به جبهه را نداشت و پایان جنگ برای او به معنای از دست رفتن فرصتی بود که آرزوی تجربهاش را داشت. سالها بعد، با گسترش جنگ در سوریه، زمینهای برای حضور در جبههای دیگر فراهم میشود؛ اما این تصمیم، برخلاف آنچه ممکن است در روایتهای کوتاه و شعاری به نظر برسد، بهسادگی و بدون کشمکش گرفته نمیشود. یکی از بخشهای قابلتوجه کتاب، روایت گفتوگوی محمدتقی با همسرش لیلا درباره رفتن به سوریه است. وقتی تصاویر جنگ سوریه از تلویزیون پخش میشود و او از رنج مردم آنجا میگوید، همسرش نگرانی خود را پنهان نمیکند. او یادآوری میکند که محمدتقی در برابر همسر و فرزندش هم مسئولیت دارد و خانواده به حضور او نیازمند است. ارغوانی هم این نگرانی را نادیده نمیگیرد و تأکید میکند که اگر همسرش رضایت نداشته باشد، برای رفتن اصرار نخواهد کرد. روایت خواب لیلا در ساعت چهار صبح، رؤیای تخریب حرم حضرت زینب(س) با بولدوزر، و موافقت او با رفتن همسرش، یکی از لحظات عاطفی کتاب است؛ لحظهای که تصمیم فردی را در پیوند با عواطف و مسئولیتهای خانوادگی نشان میدهد.
اهمیت چنین صحنههایی در آن است که مفهوم ایثار را از سطح یک واژه کلی به تجربهای ملموس و انسانی نزدیک میکند. رفتن به میدان جنگ، برای کسی که همسر و فرزند دارد، صرفاً یک تصمیم شخصی نیست؛ انتخابی است که بر زندگی نزدیکترین افراد به او هم اثر میگذارد. کتاب با پرداختن به این کشمکش، اجازه نمیدهد مخاطب فقط با تصویری یکبعدی از قهرمانی روبهرو شود. در عوض، نشان میدهد که پشت آن انتخاب، زندگیای با دلبستگیها، نگرانیها و مسئولیتهای واقعی وجود داشته است.
از نظر پشتوانه پژوهشی هم کتاب «صبح بیپایان» بر گفتوگو با ۲۵ نفر از اعضای خانواده، دوستان، همکاران و همرزمان شهید و همچنین اسناد مکتوب و تصویری تکیه دارد. این تنوع منابع کمک میکند شخصیت ارغوانی از زاویههای مختلف دیده شود و روایت، تنها به خاطرات یک یا دو نفر محدود نماند. ساختار ۱۶ فصلی کتاب هم امکان میدهد مخاطب مسیر زندگی او را در امتداد زمان دنبال کند؛ از کودکی و شکلگیری علایق و روابط اجتماعی تا ازدواج، پدر شدن و سرانجام حضور در سوریه.
در ادبیات پایداری و بهویژه زندگینامههای شهدای مدافع حرم، پرداختن به میدان نبرد و لحظه شهادت اهمیت انکارناپذیری دارد؛ اما این دو، تمام زندگی یک شهید را توضیح نمیدهند. شاید یکی از نیازهای این حوزه، توجه بیشتر به سالهایی باشد که شخصیتها در متن جامعه و خانواده زندگی کردهاند؛ سالهایی که در آنها شخصیت افراد شکل گرفته، تصمیم گرفته، تردید کرده و در نهایت مسئولیت پذیرفتهاند. کتاب «صبح بیپایان» با برجسته کردن همین بخش از زندگی شهید محمدتقی ارغوانی، تلاش میکند تصویری کاملتر از او ارائه دهد. شهید را نباید فقط در لحظه شهادت شناخت. برای فهم انتخاب او، باید زندگیاش را هم دید؛ آدمی که پیش از آن لحظه، کودکی کرده، دوستی داشته، عاشق شده، خانواده تشکیل داده و در برابر مسئولیتهایش ایستاده است. کتاب«صبح بیپایان» یادآوری میکند که روایت شهادت، زمانی عمیقتر و ماندگارتر میشود که زندگی را از قاب خود بیرون نگذارد.
چاپ اول(۱۴۰۵) کتاب «صبح بی پایان»؛ زندگینامه شهید مدافع حرم محمدتقی ارغوانی به قلم زهرا خدائی در ۲۰۸ صفحه از سوی انتشارات ۲۷ بعثت چاپ و منتشر شده است.