در باغ‌های قدیمی قهرود و جوینان کاشان، میوه‌ای کوچک، ترش و آب‌دار می‌روید که به نام «ترشه» شناخته می‌شود؛ میوه‌ای که روزگاری بخشی از محصولات باغ‌های منطقه بود و حالا با خشک شدن درختان کهنسال، کاهش تولید و نبود بازار فروش، آرام‌آرام از سفره‌ها و خاطره باغداران کنار می‌رود.

به گزارش همشهری آنلاین، ترشه میوه‌ای بومی و قدیمی در مناطقی از کاشان است که کمتر شناخته شده و با وجود طعم خاص و ویژگی‌های منحصربه‌فرد به‌تدریج از چرخه تولید و مصرف خارج می‌شود؛ این میوه از خانواده گلابی‌ها در گذشته در باغ‌های منطقه قهرود و جوینان کشت می‌شد، اما کاهش تعداد درختان و نبود بازار فروش موجب شده است تولید آن به‌شدت کاهش یابد.

دهیار روستای قُهرود با تاکید بر اینکه آمار دقیقی از تعداد درختان ترشه در منطقه وجود ندارد به همشهری می‌گوید: می‌توان گفت این میوه در معرض انقراض است؛ درختان قدیمی به‌تدریج خشک می‌شوند و از درختان زنده هم فقط یکی دو شاخه باقی مانده است.

میثم میرزایی با بیان اینکه حتی در فصل برداشت نیز دسترسی به این میوه بسیار دشوار است، می‌افزاید: میزان تولید ترشه در منطقه به‌اندازه‌ای کاهش یافته که بعید است بتوان در دو روستای قهرود و جوینان روی‌هم ۲۰۰ کیلوگرم از آن پیدا کرد. البته اکنون فصل برداشت این میوه نیست و معمولاً محصول آن در اواخر تابستان و اوایل پاییز به دست می‌آید.

او با بیان اینکه میوه ترشه از نظر ظاهری شبیه گلابی است، اما اندازه بسیار کوچک‌تری از آن دارد، توضیح می‌دهد: این میوه به حدی آب دارد که وقتی آن را می‌خورید، آب میوه از گوشه‌ لب جاری می‌شود. طعم آن نیز ترش و خاص است و می‌توان آن را از نظر مزه تا حدودی به آلو تشبیه کرد. البته ترشه فقط یکی از چند نوع میوه بومی خانواده گلابی در این منطقه است. در منطقه ما میوه‌های دیگری مانند گنجینی، همرو و حسینی نیز وجود دارند که همگی از خانواده گلابی هستند، اما از نظر اندازه و طعم با یکدیگر تفاوت دارند. اندازه این میوه‌ها از حد یک آلوچه کوچک تا گلابی‌های درشت متفاوت است.

دهیار روستای قُهرود با بیان اینکه گنجینی از نظر طعم بسیار خوشمزه است و دانه‌های آن هنگام خوردن زیر دندان احساس می‌شوند، می‌گوید: این میوه پوست ضخیمی دارد و در صورت رسیدگی مناسب به درخت، گاهی حجم آن حتی می‌تواند از گلابی معمولی نیز بیشتر شود. همرو و حسینی نیز از دیگر انواع این خانواده هستند که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند و برخی از آنها بیشتر برای تهیه جوزقند استفاده می‌شوند.

به گفته او، ترشه در گذشته نیز جزو میوه‌های پرمصرف و بازارپسند نبوده است؛ معمولا خانواده‌هایی که درخت آن را در باغ یا حیاط خانه خود داشتند، محصول را برای مصرف شخصی و استفاده اعضای خانواده برداشت می‌کردند. از طرف دیگر، زمان رسیدن آن نیز به‌گونه‌ای بود که امکان عرضه گسترده در بازارهای محلی وجود نداشت.

او ادامه می‌دهد: کوچک بودن اندازه این میوه‌ها یکی از دلایل استقبال محدود از آنها بوده است. در بازار مصرف، معمولاً میوه‌های درشت‌تر با استقبال بیشتری مواجه می‌شوند و همین مسئله باعث شده کشاورزان برای توسعه کشت محصولاتی مانند ترشه انگیزه چندانی نداشته باشند.

میرزایی با بیان اینکه هدف اصلی از معرفی ترشه در مرحله نخست، شناساندن این محصول بومی به مردم بوده است، تأکید می‌کند: در منطقه قهرود، جوینان و به‌طور کلی بخش قمصر، به‌جز گل محمدی، بخش عمده محصولات کشاورزی به آلوچه یا همان گوجه‌سبز اختصاص دارد. بسیاری از کشاورزان محصولات دیگر را فقط در حد مصرف خانوادگی تولید می‌کنند و کشت تجاری آنها رواج ندارد.

دهیار روستای قُهرود اضافه می‌کند: ما به دنبال این هستیم که کشاورزان را از تک‌محصولی بودن خارج کنیم و آنها را به سمت تولید محصولات متنوع‌تری مانند گلابی، هلو، گیلاس و دیگر میوه‌های سازگار با منطقه هدایت کنیم. در این میان، ترشه و دیگر میوه‌های بومی نیز می‌توانند مورد توجه قرار گیرند؛ البته به شرط آنکه بازار فروش مناسبی برای آنها ایجاد شود.

منبع: روزنامه همشهری