همشهریآنلاین - پروانه بندپی: زنگ خطر چاقی در کشور مدتها است به صدا درآمده است. مسئولان میگویند با آن که هنوز جزو کشورهای چاق جهان نیستیم، اما آمار اضافهوزن و چاقی در کشور رو به افزایش است و در بعضی شهرها به ۶۰ درصد میرسد! در این میان چاقی کودکان نیز معضلی جدی است که نباید نادیده گرفت. از هر ۳ فرد بزرگسال، ۲ نفر مبتلا به چاقی یا اضافهوزن هستند و از هر ۴ کودک در سن مدرسه، یک نفر چاق است. آماری که نشان میدهد مساله از آنچه تصور میشود، جدیتر است.
چرا کودکان ایرانی چاق شدهاند؟
آمار و ارقام نشان میدهد که حدود ۵۰ درصد بزرگسالان ایرانی اضافهوزن دارند و ادامه این روند موجب میشود که تا سال ۱۴۱۴ این میزان به حدود ۷۰ درصد برسد و جایگاه ایران از رتبه چهلودوم چاقی در دنیا، به رتبه نهم در سال ۱۴۱۴ تغییر کند.
البته ایران هنوز جزو کشورهای چاق دنیا نیست. مثلا میانگین شیوع اضافهوزن و چاقی در بزرگسالان جهان حدود ۴۲ درصد است و در آمریکا ۷۲ درصد جمعیت بزرگسال با اضافهوزن یا چاقی مواجهاند. اما این موضوع درمورد کودکان متفاوت است؛ متاسفانه چاقی کودکان ایرانی ۲ برابر کودکان جهان است؛ شیوع اضافهوزن در کودکان جهان به طور میانگین ۱۰ درصد گزارش میشود اما این رقم برای کودکان ایرانی ۲۲ درصد است.
پیش از پاندمی کرونا، شیوع چاقی در کودکان ایران کمتر از ۱۴ درصد بود، اما تعطیلی مدارس در مقاطع مختلف به دلایلی مانند کرونا، آلودگی هوا و جنگ و همچنین سبک زندگی صنعتی و شهر نشینی به افزایش این آمار دامن زد و مسئولان و کارشناسان احتمال میدهند که افزایش بیشتری هم پیدا کند.
افزایش آمار ابتلا به دیابت در کودکان چاق
ربانی با بیان این که در گذشته از چاقی بهعنوان «امالامراض» یاد میکردند، میگوید: «چاقی علاوه بر اینکه خودش به تنهایی یک بیماری مزمن محسوب میشود، زمینهساز ابتلا به بسیاری از بیماریهای دیگر ازجمله بیماریهای استخوانی، بیماریهای قلبی و عروقی، فشار خون، دیابت و کبد چرب هم است و خطر ابتلا به بسیاری از بیماریهای مزمن و غیرواگیر را افزایش میدهد.»
به گفته رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران، «در حال حاضر آمار ابتلا به دیابت نوع ۲ در کودکان به دلیل افزایش چاقی، رو به افزایش است. بنابراین چاقی، هشداری برای نظام بهداشتی هر کشور است و باید به طور جدی بررسی شود.»
ربانی تاکید میکند که «اگر کودکی از دو سالگی به بعد دچار چاقی باشد، احتمال اینکه در سالهای بعد - یعنی در بزرگسالی - هم چاق بماند، بیشتر است. به خصوص اگر فرد، دوران بلوغ را با چاقی پشت سر بگذارد، احتمال تداوم چاقی در او بسیار بیشتر خواهد بود.»
اتفاق مهمی که در بدن کودک چاق رخ میدهد
این استاد دانشگاه درباره دلایل چاقی توضیح میدهد: «دلایل مختلفی دارد؛ یکی از آنها زمینه ژنتیکی است که در کنار عادتهای غذایی نامناسب، پرخوری، دریافت کالری بیش از نیاز بدن و کمتحرکی میتواند به تجمع کالری و تبدیل آن به چربی منجر شود. درنتیجه، بافت چربی بدن افزایش پیدا میکند و فرد چاق میشود. درواقع، چربی اضافی به عنوان باری به بدن تحمیل میشود.»
دکتر ربانی ادامه میدهد: «وقتی کودک چاق میشود، یک اتفاق مهم در بدنش رخ میدهد؛ تعداد سلولهای چربی بدن افزایش پیدا میکند. وقتی تعداد این سلولها زیاد شد، دیگر هرگز کاهش پیدا نمیکند. یعنی با رژیم غذایی و کاهش وزن، تعداد سلولهای چربی کم نمیشود، بلکه فقط اندازه آنها کوچکتر میشود. بنابراین بهتر است از ابتدا اجازه ندهیم کودک به چاقی مبتلا شود.»
او تاکید میکند: «وقتی فردی چاق است و وزن کم میکند، نباید تصور کند که سلولهای چربی بدنش از بین رفتهاند. به همین دلیل است که بعضی افراد بعد از کاهش وزن، دوباره چاق میشوند.»
والدین از چاقی کودکشان خوشحال نشوند
رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران میگوید: «اخیراً در انجمن پزشکان کودکان ایران و انجمن غدد کودکان، طرحی را در دست اجرا داریم که با همکاری جامعه پرستاری، نیروهای فعال در مدارس و پزشکان عمومی انجام میشود. هدف این طرح این است که بتوانیم میزان شیوع چاقی در کشور را بررسی کنیم. ما الان میدانیم که چاقی در حال افزایش است، اما آمار دقیق و قابل اتکای کشوری در این زمینه نداریم و آمارهای موجود مخدوشاند و با اشکالاتی همراهاند.»
ربانی اضافه میکند: «بهتازگی جلسهای با حضور همکارانی از وزارت بهداشت داشتیم و درباره این طرح صحبت کردیم. قرار است طرح بررسی مشکلات غیرواگیر - از جمله چاقی - را در مدارس به صورت پایلوت اجرا کنیم تا در صورت موفقیت، آن را در سطح کشور گسترش دهیم.
این فوق تخصص غدد کودکان تاکید دارد که «کنترل بیماریهای غیرواگیر مثل چاقی و دیابت و ... به فرهنگسازی نیاز دارد.» ربانی میگوید: «ما باید به خانوادهها و والدین، این آگاهی را بدهیم که از چاقی کودک خود خوشحال نباشند و آن را نشانه سلامت ندانند. اتفاقا باید نگران شوند و وضعیت او را جدی بگیرند.»
رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران ادامه می دهد: «برای فرهنگسازی، دفترهایی را بهعنوان دفتر تکلیف چاپ میکنیم و قصد داریم توصیههای آموزشی و اخلاقی را در میان صفحات آنها قرار دهیم و در اختیار مدارس بگذاریم. هدف این است که کودکان با موضوعاتی مثل پرهیز از پرخوری، اهمیت مصرف صبحانه و حتی ضرورت پرهیز والدین از سیگار کشیدن آشنا شوند. این آموزشها همه زمینههای مرتبط با سلامت را دربرمیگیرد.»
بیشتر بخوانید؛
- مرگ زودهنگام سرنوشت تلخ بسیاری از کودکان چاق
-
صبح کودک را با کیک و کلوچه شروع نکنید
-
۸ توصیه مهم برای خواب، تغذیه و سلامت دانشآموزان
چاق نشدن، راحتتر از چاقی است
ربانی تاکید دارد که «فرهنگ پرخوری، نامناسبخوری و رفتارهایی که میتوانند زمینهساز ابتلا به بیماریهای غیرواگیر مثل چاقی باشند، باید در جامعه اصلاح شوند و آگاهی عمومی در این زمینه افزایش یابد. این کار هزینه بسیار کمتری دارد.»
رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران میگوید: «بسیاری از والدین از سر ناآگاهی است که از چاقی فرزندانشان خوشحال میشوند، یا صبحانه کودک و میانوعده های سالم او را جدی نمیگیرند. خیلی از والدین نمیدانند که صبحانه، یکی از اصول مهم تغذیه کودک است و اگر کودک صبحانه نخورد، احتمال چاقشدنش بالا میرود. کودک معمولا از حدود ساعت ۹ تا ۱۰ صبح احساس گرسنگی میکند و اگر صبحانه نخورده باشد، برای رفع گرسنگی به سراغ میانوعدههای پرکالری و چاقکننده میرود.» به گفته این استاد دانشگاه، «چاقی و اضافهوزن در کودکانی که صبحانه نمیخورند، بیشتر از کودکانی است که به طور منظم صبحانه مناسب میخورند.»
این پزشکِ فعال در حوزه کودکان میگوید: «چاق شدن خیلی راحت و آسان است، اما کاهش وزن به این راحتی نیست و من معتقدم بهترین درمان چاقی، چاق نشدن و پیشگیری از ابتلا به آن است.»