همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: ۱۱۵ میلیون سال پیش، زمانی که هنوز هیچ انسانی روی زمین وجود نداشت، دایناسور کوچکی در منطقه‌ای زندگی می‌کرد که امروز بخشی از برزیل است. قلب این جانور می‌تپید، خون در رگ‌هایش جریان داشت و گلبول‌های قرمزش اکسیژن را به اندام‌های بدن منتقل می‌کردند. پس از مرگ، بقایای او در دل زمین مدفون شد و به‌تدریج به فسیل تبدیل شد.
حالا، میلیون‌ها سال بعد، پژوهشگران در استخوان پای همین دایناسور به نشانه‌هایی از ساختارهای شبیه گلبول قرمز و مولکول‌های مرتبط با خون رسیده‌اند.
سرنخی به نام هموگلوبین
یکی از مهم‌ترین بخش‌های پژوهش، شناسایی نشانه‌های شیمیایی ماده‌ای به نام «هِم (Heme)» بود. پژوهشگران با استفاده از روش‌های پیشرفته آزمایشگاهی، ترکیبات شیمیایی مشتق‌شده از هِم را در نمونه استخوان شناسایی کردند. آنها همچنین نشانه‌هایی از اسیدهای آمینه مرتبط با کلاژن، پروتئینی مهم در ساختار استخوان و بافت‌های بدن، پیدا کردند.
به گزارش Curtin University دانشمندان معتقدند این جانور به‌سرعت در محیطی کم‌اکسیژن و سرشار از میکروارگانیسم‌ها دفن شده است. این شرایط احتمالاً روند تجزیه بقایای زیستی را تغییر داده و به حفظ بخشی از ساختارهای بدن کمک کرده است.
اما یک ماده معدنی هم در این ماجرا نقش مهمی داشته است: «هاوسمانیت» (Hausmannite)، ترکیبی از منگنز که پژوهشگران آن را در ساختارهای مورد بررسی شناسایی کردند.
این ماده احتمالاً مانند یک کپسول زمان طبیعی عمل کرده و با تثبیت ساختارهای سلولی، به حفظ نشانه‌های زیستی در طول میلیون‌ها سال کمک کرده است.
بیشتر بخوانید:
- تب پپتیدها در فضای مجازی؛ از وعده جوانی تا عضله‌سازی
- کشف رد یک قتل باستانی؛ نئاندرتالی که با نیزه چوبی کشته شد
آیا می‌توانیم دایناسورها را دوباره زنده کنیم؟
با شنیدن این خبر شاید خیلی‌ها به یاد فیلم «پارک ژوراسیک» بیفتند؛ جایی که دانشمندان با استفاده از DNA باقی‌مانده در حشرات گرفتار در کهربا، دایناسورها را بازسازی می‌کنند. اما این کشف هنوز فاصله زیادی با چنین تصوری دارد.
پژوهشگران DNA سالم یا خون مایع پیدا نکرده‌اند. آنچه شناسایی شده، ساختارهای معدنی شده شبیه گلبول قرمز و نشانه‌های شیمیایی مرتبط با خون است. حتی آزمایش‌های مربوط به DNA باستانی نیز نتیجه مثبتی نداشته‌اند.
بااین‌حال، اهمیت یافته‌ها کم نیست. اگر دانشمندان بتوانند چنین آثاری را در فسیل‌های دیگر هم پیدا کنند، شاید اطلاعات تازه‌ای درباره نحوه انتقال اکسیژن، سوخت‌وساز و فعالیت بدنی دایناسورها به دست آورند.
شناسایی ساختار گلبول قرمز
همه متخصصان درباره شناسایی قطعی این ساختارها به‌عنوان گلبول قرمز اتفاق‌نظر ندارند. برخی پژوهشگران مستقل معتقدند شکل و اندازه این ساختارها با گلبول‌های قرمز پرندگان و خزندگان امروزی کاملاً مطابقت ندارد و تفسیر آنها همچنان به بررسی بیشتری نیاز دارد. بااین‌حال، شناسایی ترکیبات شیمیایی مرتبط با خون در استخوانی با چنین قدمتی، دستاوردی مهم است.
شاید نتوانیم دایناسورها را دوباره زنده کنیم، اما اکنون می‌توانیم به بخشی از داستانی نزدیک شویم که ۱۱۵ میلیون سال پیش، درون بدن آنها جریان داشته است.