همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: ۱۳ آبان امسال، جای خالی ۱۶۸ دانش‌آموز شهید میناب بیش از همیشه احساس می‌شود؛ اما فاجعه مدرسه شجره طیبه به شهادت این کودکان ختم نشد. ۳۲ دانش‌آموز نیز از آن حادثه جان سالم به در بردند، اما سوختگی‌های به‌جامانده از آن روز، زندگی آنها را وارد مسیری دشوار و طولانی کرده است. این کودکان تنها قربانیان سوختگی نیستند؛ حدود ۴۰ درصد قربانیان این عارضه در کشور زیر ۱۸ سال و در سن تحصیل هستند و به گفته علیرضا جلالی، مدیرعامل انجمن ققنوس در تلویزیون همشهری حادثه میناب به دلیل شرایط جنگی و ابعاد گسترده آن توجه عمومی را به خود جلب کرد، اما سوختگی کودکان و نوجوانان مسئله‌ای محدود به حوادث جنگی نیست و حدود ۴۰ درصد موارد سوختگی در کشور در افراد زیر ۱۸ سال اتفاق می‌افتد و باید توجه ویژه‌ای به این حوزه شود. فیلم این گفتگو را در این لینک ببنید. [زندگی بعد از سوختگی؛ کودکان میناب چه می‌کنند؟]
زخم‌هایی که با پایان جنگ تمام نمی‌شوند
جلالی، درباره وضعیت آسیب‌دیدگان سوختگی در جنگ‌های اخیر می‌گوید: در جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴ نیز تعدادی از کودکان در جریان حملات دچار سوختگی شدند و برخی از آنها پس از تحمل جراحات ناشی از سوختگی جان خود را از دست دادند. از جمله رایان رسولی که به همراه پدر و مادرش در بیمارستان شهید مطهری جان باخت. از این خانواده تنها فرزند چهار ساله‌شان، کیان، با عوارض شدید سوختگی زنده ماند.
او درباره حادثه میناب نیز توضیح می‌دهد: در حمله به مدرسه شجره طیبه، ۳۲ نفر به دلیل آتش‌سوزی دچار سوختگی شدند. درمان این افراد آغاز شده، اما سوختگی از جمله آسیب‌هایی است که درمان آن بسیار دشوار و طولانی است. این عارضه هم پیامدهای جسمی دارد، هم روانی و هم اجتماعی. گاهی درمان بیمار سال‌ها ادامه پیدا می‌کند و حتی ممکن است تا پایان عمر به مراقبت و مداخلات درمانی نیاز داشته باشد.
به گفته جلالی، بیمارستان سوختگی شیراز، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در روند درمان کودکان و بزرگسالان آسیب‌دیده میناب مشارکت دارند. از میان ۳۲ مصدوم، ۱۲ نفر دچار سوختگی شدید هستند و همچنان به درمان‌های تخصصی نیاز دارند. برخی از جراحی‌های ترمیمی این کودکان نیز به دلیل قرار داشتن در سن رشد، باید تا رسیدن به سنین بالاتر به تعویق بیفتد.
مدرسه برای کودکان دچار سوختگی همیشه جای امنی نیست
سوختگی فقط پوست و اندام‌های بدن را درگیر نمی‌کند. تغییر چهره، محدودیت‌های حرکتی، اضطراب و خاطرات تلخ حادثه می‌تواند زندگی اجتماعی کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. برای دانش‌آموزی که باید در کنار همسالان خود درس بخواند و بازی کند، مواجهه با نگاه‌های متفاوت یا واکنش‌های آزاردهنده دیگران ممکن است به اندازه دردهای جسمی دشوار باشد. مدیرعامل انجمن ققنوس با اشاره به پیامدهای روانی و اجتماعی سوختگی می‌گوید: بیماری که دچار سوختگی می‌شود، ممکن است به دلیل عوارض جسمی و تغییر چهره، با مشکلات روانی زیادی مواجه شود. از سوی دیگر، اختلال اضطراب پس از سانحه یا PTSD باعث می‌شود خاطره حادثه به شکل مکرر برای او تکرار شود.
جلالی با اشاره به گزارش‌های تیم‌های روانشناسی اعزامی به میناب ادامه می‌دهد: آثار روانی حادثه فقط به ۱۲ کودک دچار سوختگی شدید محدود نیست و بخش بزرگی از مردم این شهر با ترومای ناشی از حادثه مواجه شده‌اند. با این حال، باید توجه ویژه‌ای به کودکانی داشته باشیم که علاوه بر آسیب روانی ناشی از حادثه، با پیامدهای اجتماعی تغییر چهره و ظاهر خود نیز روبه‌رو هستند.
او با اشاره به مطالعات انجمن درباره وضعیت کودکان و نوجوانان دچار سوختگی می‌گوید: در بررسی‌های ما مشخص شده برخی خانواده‌ها به دلیل نگرانی از تمسخر فرزندشان در مدرسه، مانع ادامه تحصیل او می‌شوند. در مواردی هم خود کودک به دلیل اضطراب، شرم یا نگرانی از برخورد دیگران ترجیح می‌دهد به مدرسه نرود.
از ۶۰ عمل جراحی تا حضور در محیط کار
درمان سوختگی برخلاف تصور عمومی با یک یا دو عمل جراحی به پایان نمی‌رسد. برخی بیماران برای سال‌ها به جراحی‌های ترمیمی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و خدمات روانشناسی نیاز دارند. جلالی با اشاره به تجربه بیماران سوختگی می‌گوید: بیمارانی داریم که تاکنون ۷۵ بار تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند. وضعیت دانش‌آموزان میناب از برخی جهات به کودکانی شباهت دارد که در حادثه آتش‌سوزی مدرسه شین‌آباد دچار سوختگی شدند. یکی از دختران شین‌آبادی تاکنون ۶۰ عمل جراحی انجام داده، اما امروز دانشگاه خود را به پایان رسانده و به عنوان کارمند در دانشگاه علوم پزشکی مشغول فعالیت است.
مدیرعامل انجمن ققنوس درباره روند درمان کودکان میناب هم بیان کرد: بسیاری از جراحی‌های ترمیمی و زیبایی این کودکان به دلیل قرار داشتن در سن رشد، باید تا حدود ۱۴ یا ۱۵ سالگی به تعویق بیفتد. برخی از این مداخلات به لیزر نیاز دارند که حتی در استان‌های برخوردار هم دسترسی به آنها آسان نیست. پس از آن نیز بیمار به کاردرمانی و فیزیوتراپی نیاز دارد. اینها مجموعه‌ای از خدمات تخصصی است که باید برای بازتوانی کامل بیماران فراهم شود.
او تأکید می‌کند انجمن ققنوس آماده است با همکاری دانشگاه علوم پزشکی شیراز، زمینه دسترسی دانش‌آموزان آسیب‌دیده میناب به این خدمات را فراهم کند.
۴۰ درصد قربانیان سوختگی زیر ۱۸ سال هستند
حادثه میناب اگرچه به دلیل شرایط جنگی و ابعاد گسترده آن توجه عمومی را به خود جلب کرد، اما سوختگی کودکان و نوجوانان مسئله‌ای محدود به حوادث جنگی نیست. به گفته جلالی، حدود ۴۰ درصد موارد سوختگی در کشور در افراد زیر ۱۸ سال اتفاق می‌افتد؛ آماری که ضرورت توجه به پیشگیری، درمان و بازتوانی این گروه سنی را نشان می‌دهد.
او ادامه می‌دهد: بخش زیادی از سوختگی‌های کودکان و نوجوانان در محیط خانه رخ می‌دهد و وسایل غیراستاندارد، مواجهه با آب جوش و مایعات داغ و آموزش ناکافی درباره خطرات، از عوامل مهم آن هستند. در واقع، مایعات داغ سهم زیادی در سوختگی‌های این گروه سنی دارند.
جلالی با اشاره به فعالیت ۱۱ ساله انجمن ققنوس در حوزه سوختگی، مداخله در این زمینه را دارای سه محور اصلی پیشگیری، درمان و بازتوانی می‌داند. به گفته او، پیشگیری نیز به آموزش عمومی، وضع و اجرای قوانین و استانداردسازی ساختمان‌ها و تأسیسات نیاز دارد.
بازگشت به زندگی؛ فراتر از درمان زخم‌ها
مدیرعامل انجمن ققنوس در بخش دیگری از این گفت‌وگو به چالش‌های درمان سوختگی در کشور اشاره می‌کند و می‌گوید: اگر بیمار بتواند مرحله حاد سوختگی را پشت سر بگذارد، امکان ادامه درمان و بازگشت به زندگی وجود دارد؛ اما کشور ما در شاخص‌های درمان سوختگی وضعیت مطلوبی ندارد.
او با اشاره به شاخصی برای سنجش توان نظام درمانی در نجات بیماران دچار سوختگی توضیح می‌دهد: در کشورهای دارای نظام درمانی پیشرفته، احتمال زنده ماندن بیمارانی با سوختگی تا حدود ۹۰ درصد سطح بدن نیز وجود دارد، در حالی که این شاخص در کشور ما حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد است.
جلالی همچنین از ضرورت مستندسازی پیامدهای سوختگی در جنگ‌های اخیر می‌گوید و تأکید می‌کند: انجمن ققنوس به تنهایی نمی‌تواند این مسئولیت را بر عهده بگیرد.
به اعتقاد او، نهادهای مدنی، مراکز درمانی و گروه‌های تخصصی باید در کنار یکدیگر ابعاد انسانی و درمانی این حوادث را ثبت و مستند کنند تا امکان ارائه گزارش‌های جامع در مجامع بین‌المللی فراهم شود.
او در عین حال از پیگیری وضعیت روحی و درمانی کودکان میناب خبر می‌دهد و می‌گوید: گروه‌هایی از متخصصان روانشناسی در حال ارائه خدمات به کودکان آسیب‌دیده هستند و انجمن نیز با این گروه‌ها در ارتباط است. با این حال، جلالی تأکید می‌کند توجه به کودکان میناب نباید باعث شود سایر دانش‌آموزانی که در حوادث مختلف دچار سوختگی شده‌اند، از یاد بروند.
به گزارش همشهری، ۱۳ آبان، روز دانش‌آموز، می‌تواند فرصتی برای یادآوری همین موضوع باشد؛ اینکه حق تحصیل، بازی، دوستی و حضور در اجتماع نباید با یک حادثه از کودکی گرفته شود. دانش‌آموزان دچار سوختگی بیش از هر چیز به فرصتی برابر برای ادامه زندگی نیاز دارند؛ فرصتی که تنها با درمان زخم‌های جسمی فراهم نمی‌شود و به حمایت روانی، پذیرش اجتماعی، امکانات توانبخشی و مدرسه‌ای امن و بدون تبعیض نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: