همشهریآنلاین - پروانه بندپی: شروع مدرسه فقط به معنی تغییر ساعت بیدار شدن کودکان نیست؛ ساعت خواب آنها هم باید با برنامه جدید هماهنگ شود. کودکی که شبها دیر میخوابد و صبح مجبور است زود از خواب بیدار شود، ممکن است در طول روز خسته، کمحوصله و کمتمرکز باشد. اما آیا برای سلامت کودک فقط تعداد ساعت خواب مهم است یا ساعت خواب و نظم آن هم اهمیت دارد؟ و آیا میتوان در روزهای تعطیل اجازه داد کودک هر ساعتی که خواست بخوابد و بیدار شود؟ اصلا زود خوابیدن و خواب باکیفیت چه تاثیراتی در رشد کودک دارد؟
به گفته ربانی، «کودکان باید برنامه منظم و خواب کافی داشته باشند. میزان خواب مورد نیاز افراد با یکدیگر متفاوت است و در کودکان هم بر اساس سن تغییر میکند، اما برای کودکان مدرسهای یعنی کودکان ۶ تا ۱۲ ساله، حدود ۹ تا ۱۲ ساعت خواب میتواند به حفظ آرامش و رشد و وضعیت فیزیولوژیک بدن کمک کند. توصیههای علمی موجود، همین میزان است.»
فقط تعداد ساعت خواب مهم نیست
یکی از اشتباههای رایج این است که تصور کنیم اگر کودک مجموع ساعت خواب مورد نیازش را دریافت کند، زمان خواب او اهمیتی ندارد. در حالی که به گفته دکتر ربانی، «نظم خواب، بخشی از فرایندهای بیولوژیک بدن است.»
این فوق تخصص غدد کودکان درباره ارتباط خواب با رشد کودکان میگوید: «نظم خواب در فرایندهای بیولوژیک بدن، از جمله ترشح هورمون رشد نقش دارد. البته هورمون رشد تنها یکی از فرایندهایی است که تحت تأثیر خواب قرار میگیرد و فرایندهای دیگری هم در بدن با خواب ارتباط دارند. از تنظیم سوختوساز و عملکرد سیستم ایمنی گرفته تا فرایندهای مرتبط با یادگیری و حافظه.» به گفته او، «خواب کافی به بدن فرصت میدهد فرایندهای فیزیولوژیک خود را به شکل مناسب انجام دهد و عضلات هم استراحت کنند.»
بنابراین اگر کودک مدرسهای تا نیمهشب بیدار بماند و صبح زود برای رفتن به مدرسه از خواب بیدار شود، حتی اگر در بعضی روزها بتواند کمبود خواب خود را جبران کند، برنامه منظم خواب او دچار اختلال میشود.
ربانی تأکید میکند که «والدین به هیچ وجه نباید اجازه دهند کودک تا ساعت ۱۱ یا ۱۲ شب بیدار بماند. حتی در روزهای تعطیل. باید برای خواب و استراحت کودک نظم مشخصی وجود داشته باشد.»
آخر هفتهها میتوان ساعت خواب کودک را آزاد گذاشت؟
یک سؤال مهم برای خانوادههایی که کودک دبستانی دارند، همین است که آیا در روزهای تعطیل – مثلا تعطیلات آخر هفته - میتوان برنامه خواب کودک را آزاد گذاشت؟ متخصصان تاکید دارند که تعطیلات نباید به معنای بههمریختن کامل ساعت خواب و بیداری باشد.
ربانی هم در این باره میگوید: «اگر کودک در روزهای مدرسه سر ساعت مشخصی میخوابد و بیدار میشود اما آخر هفتهها چند ساعت دیرتر میخوابد و تا ظهر میخوابد، ساعت زیستی او مرتباً بین دو الگوی متفاوت جابهجا میشود. بهتر است تفاوت برنامه خواب روزهای تعطیل با روزهای مدرسه زیاد نباشد و والدین، تا حد امکان، همان نظم کلی را حفظ کنند.»
بهداشت خواب فقط خاموش کردن چراغها نیست
برای داشتن خواب باکیفیت، شرایط قبل از خواب هم اهمیت دارد. اتاق خواب کودک بهتر است آرام، تاریک و با دمای مناسب باشد و فعالیتهای تحریککننده پیش از خواب کاهش پیدا کند. استفاده طولانی از موبایل، تبلت و تلویزیون هم بهتر است به ساعات نزدیک خواب موکول نشود. ربانیب در این باره میگوید: «همه صفحهنمایشها - یعنی تلویزیون، موبایل، تبلت، کامپیوتر و بازیهای ویدئویی - باید حداقل یک ساعت قبل از زمان خواب کودک خاموش شوند.»
از طرف دیگر، والدین نباید خواب کودک را به یک میدان درگیری تبدیل کنند. داشتن یک برنامه ثابت برای شام، فعالیت آرام قبل از خواب، مسواک زدن، رفتن به تخت و خاموش کردن چراغ میتواند به کودک کمک کند بدن و ذهنش بهتدریج برای خواب آماده شود.
آن طور که متخصصان میگویند، هدف این نیست که همه کودکان دقیقاً در یک ساعت مشخص به تختخواب بروند. آنچه اهمیت دارد این است که کودک متناسب با سن خود خواب کافی، باکیفیت و منظم داشته باشد و شروع سال تحصیلی بهانهای برای بههمریختن این نظم نباشد.