همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: دانشمندان ابزار جدیدی برای سنجش پیری زیستی ساختهاند که میتواند با بررسی فعالیت ژنها، تصویری دقیقتر از وضعیت سلامت بدن و روند پیری ارائه دهد. این پژوهش که نتایج آن در نشریه Nature منتشر شده، نشان میدهد الگوهای فعالیت ژنتیکی میتوانند شاخصی قابلاعتماد برای ارزیابی سرعت پیر شدن بدن و حتی برآورد خطر مرگ باشند.
پیش از این، بیشتر تحقیقات حوزه پیری بر «ساعتهای اپیژنتیک» متمرکز بود که با بررسی تغییرات شیمیایی روی DNA تلاش میکردند سن زیستی افراد را تخمین بزنند. دقت و قابلیت تعمیم این روشها همواره محل بحث بوده اما در پژوهشی جدید، محققان رویکرد متفاوتی را در پیش گرفتند.
به گزارش ساینس آلرت، دانشمندان بهجای تمرکز بر تغییرات DNA، فعالیت ژنها را بررسی کردند. این روش که «ساعت ترنسکریپتومیک» نام دارد، بر تحلیل RNA استوار است؛ مولکولهایی که اطلاعات ژنتیکی را برای تولید پروتئینها منتقل میکنند. از آنجا که الگوی فعالیت ژنها با افزایش سن تغییر میکند، این اطلاعات میتواند بهعنوان نوعی امضای زیستی برای سنجش روند پیری مورد استفاده قرار گیرد.
یکی از ویژگیهای مهم این مطالعه، استفاده از مجموعهای گسترده شامل بیش از ۱۱ هزار نمونه زیستی از چهار گونه پستاندار شامل انسان، میمون ماکاک، موش و رت بود. پژوهشگران با مقایسه دادههای بهدستآمده از اندامها و گونههای مختلف تلاش کردند نشانگرهایی را پیدا کنند که در فرایند پیری میان گونههای مختلف مشترک باشند.
نتایج نشان داد ژنهایی که در فرایندهایی مانند ترمیم زخم و تقسیم سالم سلولها نقش دارند، معمولا با روند کندتر پیری زیستی مرتبط هستند. در مقابل، فعالیت بیشتر ژنهای مرتبط با التهاب و مرگ سلولی نشانهای از پیری سریعتر و افزایش سن زیستی محسوب میشود.
بیشتر بخوانید:
- فرزندان این «مادران» بیشتر عمر میکنند
- راز پنهان پشت واژهها؛ چرا بعضی کلمات را راحتتر یاد میگیریم؟
محققان سپس این دادهها را به یک الگوریتم تبدیل کردند و عملکرد آن را با سایر مدلهای سنجش پیری مقایسه کردند. بررسیها نشان داد این ساعت زیستی جدید میتواند روند پیری سریع یا کند را تشخیص دهد و خطر مرگ را نیز ارزیابی کند. در نمونههای خون انسان، عملکرد این روش در پیشبینی زمان مرگ با بهترین ساعتهای اپیژنتیک موجود برابری میکرد.
پژوهشگران همچنین دریافتند این ابزار قادر است اثر بیماریهای مزمن را نیز شناسایی کند. در مدلهای حیوانی و نمونههای انسانی، بیماریهای مزمن با تغییرات مشخصی در الگوهای فعالیت ژنها همراه بودند که ساعت زیستی جدید توانست آنها را تشخیص دهد.
به گفته محققان، یکی از کاربردهای بالقوه این فناوری، ارزیابی سریع اثر داروها یا تغییرات سبک زندگی بر روند پیری است. به این ترتیب پژوهشگران میتوانند پیش از انجام مطالعات طولانیمدت، تصویری اولیه از تأثیر یک درمان یا مداخله بر سن زیستی افراد به دست آورند.
البته دانشمندان تأکید میکنند این فناوری هنوز در مراحل اولیه توسعه قرار دارد و برای استفاده گسترده به مطالعات بیشتری روی جمعیتهای متنوع انسانی نیاز است. بااینحال، نتایج اولیه نشان میدهد این ساعت زیستی جدید میتواند به یکی از ابزارهای مهم تحقیقات مرتبط با پیری و سلامت در سالهای آینده تبدیل شود.