همشهری آنلاین - مریم سرخوش: «میناب تنها نمیماند و تمام تلاشمان را میکنیم که اقدامات برنامهریزی شده برای سلامت روان مردم این شهرستان که با سوگ سنگین و ناگواری دست و پنجه نرم میکنند، محقق شود.» این نکته را دکتر محمدرضا شالبافان، رئیس دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت به همشهری میگوید که چند روزی است به این شهرستان سفر کرده تا در افتتاحیه جدیدترین مرکز سراج (مرکز سلامت روان جامعه نگر) کشور که در میناب آغاز به کار کرده، حضور داشته باشد.
شالبافان روایت جالبی هم از مردم میناب دارد: «چند روزی است که در این منطقه حضور داریم و جلسات هم در همین منطقه برگزار میشود. شاهدیم که با وجود سوگ عمیقی که مردم به آن دچارند، اما امید و سرزندگیشان هم مثال زدنی است. آنها تلاش میکنند که آینده بهتری برای کودکان و اهالی بسازند که بعد مهمی از تابآوری اجتماعی در اهالی منطقه و فرهنگ ایرانی است.»
گفتنی است در اولین روز جنگ تحمیلی سوم علیه کشورمان (۹ اسفند ۱۴۰۴) مدرسه شجره طیبه میناب مورد اصابت موشک قرار گرفت و ۱۵۶ نفر به شهادت رسیدند؛ ۱۲۰ دانشآموز (۷۳ پسر و ۴۷ دختر)، ۲۶ معلم، ۷ نفر از والدین دانشآموزان، یک راننده سرویس مدرسه، یک تکنسین داروخانه از درمانگاه مجاور و یک جنین ششماهه.
شرایط ویژه میناب
شالبافان میگوید: از ابتدای شروع جنگ تحمیلی سوم و اتفاق ناگوار و دلخراش در مدرسه شجره طیبه همکاران ما از بخشهای مختلف و به طور مشخص روانشناسان مستقر در شهرستان میناب و دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در کنار خانواده آسیبدیدگان و مردم شریف این منطقه حضور داشتند. فاجعه مدرسه میناب برای همه مردم ایران بسیار سنگین و ناگوار است و با توجه به ابعاد گسترده آن و تجربیات قبلی که در سراسر دنیا در این خصوص رخ داده نیاز به مراقبت ویژه در خصوص سلامت روانی – اجتماعی آسیبدیدگان، خانواده شهدا و سایر کودکان و نوجوانانی که از مدرسه نجات پیدا کردند و حتی کلیه افراد منطقه ضرورت دارد.
به گفته این مسئول، روابط اجتماعی در میناب از نظر حجم و جمعیت وابستگی زیادی به هم دارد و مردم آنها بسیار به هم نزدیکند. به همین دلیل مراقبت ویژه به نوعی باید درباره همه افراد انجام شود.
همه آمدند
او به یک نکته مهم درباره مراقبتهای سلامت روان در این منطقه اشاره و عنوان میکند: جدا از مراقبتهای اولیه سلامت روانی و اجتماعی که در ماه اول اهمیت داشته و به اهالی منطقه ارائه شده باید این مراقبتها به شکل مستمر ادامه داشته باشد، حداقل یک تا دو سال.
شالبافان ادامه میدهد: بر این اساس و با توجه به ضرورتها، زیرساخت مناسب و ارزشمندی در منطقه ایجاد و جدیدترین مرکز سراج، چهارشنبه هفته گذشته در شهرستان میناب افتتاح شد. در این باره شاهد مشارکت نهادهای مختلف از جمله فرمانداری و همچنین سازمان بهزیستی، سازمان هلال احمر، آموزش و پرورش، استانداری هرمزگان و... بودیم و با محوریت دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان شروع به ارائه خدمت کرد.
افتتاح سراج میناب تنها اتفاق نیست
این مسئول درباره اهمیت دسترسی مردم منطقه به این مرکز هم توضیح میدهد: ما باید بتوانیم خدمات تخصصی روانپزشکی، روانشناسی و مددکاری را در قالب یک زیرساخت شناخته شده برای اهالی و متصل به مراکز جامع سلامت و خدمات اولیه انجام دهیم. افتتاح این مرکز تنها اقدام انجام شده نیست و خدمات غربالگری اولیه برای اهالی آغاز شده است. در چنین شرایطی ضرورت دارد که غربالگری اختلالاتی از جمله افسردگی، اضطراب و اختلالات مرتبط با سانحه و سوگ را در میان کلیه اهالی با تمرکز ویژه بر خانوادههای آسیبدیده و کودکان انجام دهیم.
او با تاکید بر این که این اقدامات آغاز شده و شکل گرفته، عنوان میکند: قرار است طبق برنامه ویژه با همراهی دانشگاههای علوم پزشکی مختلف و شهرها و استانهای همجوار توسعه پیدا کند. این خدمات در منطقه به شکل خانه به خانه انجام خواهد شد تا اختلالات احتمالی به سرعت شناسایی و مداخلات مورد نیاز روانشناختی و دارویی ارائه شود. البته در این زمینه نیاز افراد مستمر و برآورده کردن آن بین بخشی است. وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی هم به تنهایی قادر به برآورده کردن همه نیازهای آسیبدیدگان نیست. در افتتاح مرکز سراج میناب شاهد حضور ارزشمند همه دستگاههای بومی بودیم و امیدواریم این همکاری همافزا از سوی همه نهادها در ادامه هم رقم بخورد. همه دستگاهها امکانات و نیروهایی دارند و باید همافزا در کنار هم استفاده شود و از موازی کاری پیشگیری کنیم.
نیروهای بومی مهم هستند
رئیس دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت درباره نیروی انسانی در ارائه این خدمات هم بیان میکند: در ارائه چنین خدماتی که باید شکل به مستمر ارائه شود اولویت جدی ما استفاده از نیروهای بومی و استانی یا استانهای همجوار است. ارائه خدمات توسط افراد به صورت کوتاهمدت و از مناطق دوردست گزینه چندان مطلوبی برای خدمات طولانیمدت نیست. خدمات روانشناسی، روانپزشکی و مددکاری طولانیمدت هستند و افراد باید پیگیری شوند. در بسیاری از موارد حتی اگر بعد از چندین ماه این خدمات را کاهش دهیم شاهد افزایش مشکلات و اختلالات خواهیم بود و میتواند منجر به آسیب شود.
نگاه ویژه به دانشآموزان نجات یافته
شالبافان درباره وضعیت فعلی میناب در بررسیهای وزارت بهداشت عنوان میکند: در شرایط بحرانی مثل جنگ به ویژه اگر کوتاهمدت باشد، ما در متن بحران با وجود فاجعه شدید و دلخراش شاهد یک همبستگی اجتماعی در منطقه هستیم که اثر محافظتی دارد. اما اگر بحران طولانیمدت شود یا به پایان برسد و افراد وارد زندگی عادی شوند اگر مراقبت ویژه از آنها انجام نشود، شاهد خروش بحران خواهیم بود. به نظر میرسد تا کنون اقدامات خوبی در منطقه انجام شده و همکاران ما به خوبی در کنار مردم منطقه بودهاند. برخی حتی به شکل داوطلبانه در میناب حضور داشتند و اقدامات ارزشمندی انجام دادند.
او تاکید میکند: خیلی مهم است که این اقدامات در حال حاضر که شرایط تغییر کرده به سرعت شروع و گسترده شود. بیتوجهی به ارائه این خدمات در هر زمینه باعث میشود که شاهد آسیبهای جدی باشیم چون عمق آسیب در میناب بسیار جدی و آزاردهنده است. تعداد قابل توجهی از دانشآموزان هم که از حادثه جان سالم به در بردهاند در معرض آسیبهای جدی هستند. سایر دانشآموزان مینابی هم از این اتفاق متاثر شدهاند و باید در ارائه این خدمات لحاظ شوند. تعداد خانوادههایی هم که آسیب دیدهاند زیاد است، نه این که به شکل مستقیم عزیزشان را از دست داده باشند، به دلیل همان روابط اجتماعی نزدیک خیلی از این افراد به شکل غیرمستقیم هم سوگوار شدهاند و باید به آنها رسیدگی شود. باید تلاش کنیم این افراد با کمترین آسیب به شرایط عادی برگردند.
بیشتر بخوانید
این دانش آموز اهوازی، جایزه البرز را صرف ساخت مدرسه در میناب کرد
نامگذاری یک بوستان و خیابان در تهران به نام شهدای دانش آموز میناب
کفش های دانش آموزان شهید میناب در مترو میدان ولیعصر(عج)
تهیه اولین دادخواست به نیابت از خانواده شهدای میناب
۱۷ هزار غربالگری اولیه در میناب
شالبافان درباره خدمات مرکز سراج میناب هم بیان میکند: این مرکز ارزشمند و قابل قبول است. محل فیزیکی بسیار مجهزی هم برای آن تامین شده است. ۲ روانپزشک و حداقل ۳ روانشناس و مددکار اجتماعی در آن حضور دارند. همه خدمات در قالب خدمات مراقبتهای اولیه بهداشتی – درمانی رایگان است و افراد از مسیرهای مختلف به ویژه مراکز جامع سلامت به آنجا ارجاع میشوند. ما از مردم میخواهیم که در صورت نیاز مراکز شهری و روستایی مراجعه کنند تا در صورت نیاز به خدمات تخصصی به مرکز سراج معرفی شوند.
به گفته این مسئول فعالیت مرکز روزانه است و توسط دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان حمایت ویژه میشود. معاونت بهداشت و دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت هم با تمام قوا در کنار اهالی حضور دارند.
او درباره اقدامات سلامت روان در این منطقه هم بیان میکند: طی این مدت برای ۱۷ هزار نفر در منطقه غربالگری اولیه انجام شده که عدد خوبی است. البته باید کل منطقه تحت پوشش قرار بگیرد و خدمات را گسترش دهیم. خواهشی که از اهالی منطقه داریم این است که مشکلات سلامت روانی – اجتماعی خود، خانواده و فرزندانشان را جدی بگیرند و از ارائه خدمت فراهم شده حداکثر استفاده را کنند. مشکل اینجاست که انگ سلامت روان میتواند افراد به ویژه کودکان و نوجوانان را از دریافت خدمت محروم کند. این کاملا طبیعی است که به دلیل حادثه تلخی که در میناب رخ داده افراد از گروههای مختلف با شرایط سوگ و آسیب روانی مواجه شوند و حتما باید به دنبال درمان باشند، چون میتواند آینده آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
روزی ۶ هزار مشاوره
شالبافان همچنین به برنامههای مشابهی در سایر مناطق آسیب دیده هم اشاره میکند و میگوید: ۳۴۰ هزار نفر در سطح کشور توسط روانشناسان مراکز جامع سلامت و دانشگاههای علوم پزشکی غربالگری شدهاند. خدمات مشاوره سامانه ۱۹۰ (لاین ۹) تا روزی ۶ هزار مشاوره هم بوده که باعث افتخار از اعتماد مردم است. جنگ تحمیلی سوم به کل مردم کشورمان آسیب وارد کرده و در کنار آن هستیم. اما در شهرهایی که آسیب جدی درباره شهروندان وجود داشته برنامههای ویژهتری در حال انجام است.