همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: شاید تصور کنیم هرچه دانش علمی بیشتر گسترش پیدا کند و مردم برای توضیح پدیده‌های جهان بیشتر به علم تکیه کنند، باور به ارواح، طلسم، پیشگویی و نیروهای ناشناخته نیز کمرنگ‌تر شود. با این حال، نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد پذیرش علم لزوما به معنای کنار گذاشتن باورهای ماورایی نیست و حتی ممکن است در برخی افراد با تقویت چنین باورهایی همراه باشد.
به گزارش ساینس‌آلرت، پژوهشگران دانشگاه بیلور، دانشگاه کارسون_نیومن و دانشگاه امریکن برای بررسی این موضوع، پاسخ‌های یک نظرسنجی از هزار و ۸۱۲ فرد بزرگسال آمریکایی را که در سال ۲۰۲۵ انجام شده بود، تحلیل کردند.
آنها در این مطالعه مفهوم «عقل‌گرایی سکولار» را بررسی کردند؛ دیدگاهی که بر علم به‌عنوان راه شناخت جهان، استفاده از منطق و تجربه انسانی در تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و استقلال فرد در تفسیر آموزه‌های معنوی تأکید دارد. نکته جالب این است که داشتن چنین دیدگاهی لزوما به معنای بی‌اعتقادی مذهبی نیست و برخی از افراد دارای این نگرش همچنان به خدا باور دارند، خود را پیرو یک دین می‌دانند یا در مراسم مذهبی شرکت می‌کنند.
پژوهشگران باورهای فراطبیعی شرکت‌کنندگان را در سه گروه معجزه، جادو و خرافات روزمره دسته‌بندی کردند. باور به ارواح، طلسم، وجود روح در اشیا، ارتباط با مردگان و پیشگویی آینده در گروه جادو قرار گرفت. در مقابل، معجزه به مداخله الهی مربوط می‌شد و خرافات روزمره نیز رفتارهایی مانند پرهیز از گفتن برخی کلمات برای جلوگیری از بدشانسی را شامل می‌شد.
نتایج نشان داد افرادی که امتیاز بالاتری در عقل‌گرایی سکولار داشتند، کمتر به معجزه باور داشتند، اما احتمال اعتقاد آنها به جادو و خرافات بیشتر بود. با بررسی دقیق‌تر مشخص شد این ارتباط عمدتا در میان افرادی دیده می‌شود که همچنان پیوندهای مذهبی خود را حفظ کرده‌اند. در میان کسانی که هیچ وابستگی مذهبی نداشتند یا هرگز در مراسم مذهبی شرکت نمی‌کردند، چنین ارتباط روشنی مشاهده نشد.
بیشتر بخوانید:
- مرز باریک بین علم و خرافه | شبه‌علم از کجا آمده و چرا همچنان در جوامع رواج دارد؟
- علم حریف خرافات نمی‌شود
- خرافه چه زمانی می‌تواند خطرناک باشد؟ + ویدئو
یکی از توضیح‌های احتمالی پژوهشگران این است که فاصله گرفتن از نهادهای مذهبی، لزوما به معنای کنار گذاشتن باورهای معنوی نیست. برای مثال، ممکن است یک فرد به جای پیروی از چارچوب‌های اعتقادی جامعه مذهبی خود، شخصا درباره وجود ارواح یا امکان پیشگویی تصمیم بگیرد.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که این نتایج به معنای اثبات رابطه علت و معلولی میان علم‌گرایی و باور به پدیده‌های ماورایی نیست. این مطالعه همچنین نمی‌تواند نشان دهد که باور به جادو در جوامع مدرن در حال افزایش است یا کاهش. با این حال، یافته‌های آن نشان می‌دهد که پذیرش علم و فاصله گرفتن از باورهای مذهبی الزاما به حذف باورهای فراطبیعی منجر نمی‌شود. به نظر می‌رسد افراد می‌توانند هم‌زمان به روش علمی برای شناخت جهان اعتماد داشته باشند و برخی باورهای ماورایی را نیز بر اساس برداشت و قضاوت شخصی خود حفظ کنند؛ موضوعی که پیچیدگی رابطه میان علم، دین و باورهای انسانی را نشان می‌دهد.