به گزارش همشهری آنلاین، در ابتدای این نشست رضا همتی، معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران با اشاره به اینکه فعالیت تورهای غیرمجاز گردشگری در فضای مجازی، به‌ویژه اینستاگرام، به یکی از چالش‌های جدی حوزه گردشگری تبدیل شده است؛ گفت: «این فعالیت‌ها علاوه بر ایجاد رقابت نابرابر با دفاتر خدمات مسافرتی دارای مجوز، در مواردی به بروز مشکلاتی برای مسافران و آسیب به محیط‌های طبیعی منجر می‌شود. در جریان رصدهای انجام‌شده، نزدیک به ۸۰۰ صفحه اینستاگرامی فعال در این زمینه شناسایی شده‌اند و اکنون برخورد قضایی با این صفحات در دستور کار قرار گرفته است. در سال‌های گذشته برخی بلاگرها، افرادی که پیش‌تر در آژانس‌های مسافرتی فعالیت داشتند یا به دلایل مختلف از این مجموعه‌ها جدا شده بودند، وارد حوزه برگزاری تورهای گردشگری شدند. این افراد با ایجاد صفحات اینستاگرامی و استفاده از ظرفیت تبلیغاتی فضای مجازی، اقدام به تبلیغ و اجرای تور می‌کردند. بدون آنکه الزامات قانونی فعالیت در این حوزه را رعایت کنند.»
رضا همتی افزود: «در نهایت نزدیک به ۸۰۰ صفحه اینستاگرامی شناسایی شدند که به‌صورت غیرمجاز در حوزه گردشگری فعالیت می‌کردند. در راستای صیانت از حقوق عامه مردم، مسافران و دفاتر خدمات مسافرتی دارای مجوز، فهرست این صفحات به دادستانی ارسال شد و دادستان دستور داد دادسرای ناحیه ۳۸ ظرف یک هفته برای مسدودسازی آنها اقدام کند.» او یکی از پیامدهای این فعالیت‌ها را بی‌توجهی به ضوابط حضور در طبیعت دانست و توضیح داد: «برخی از برگزارکنندگان این تورها در مناطق طبیعی کمپ برپا می‌کنند و با نورپردازی نامناسب، ایجاد سروصدا و رفتارهای غیراصولی، به حیات‌وحش و حیوانات آسیب می‌زنند و آرامش ساکنان محلی را نیز مختل می‌کنند.»
ایجاد کد رمزینه برای تورهای گردشگری
معاون گردشگری استان تهران معتقد است مقابله با این وضعیت صرفاً بر عهده وزارت میراث فرهنگی نیست و دستگاه‌هایی مانند محیط زیست، منابع طبیعی و نیروی انتظامی نیز باید در این زمینه همکاری کنند. او با اشاره به اینکه برخورد با تورهای غیرمجاز در شورای تأمین نیز مطرح شده است، گفت: «برای ساماندهی این فعالیت‌ها پیشنهادهایی ارائه شده که یکی از آنها صدور کد QR برای تورهای مجاز است. بر اساس این پیشنهاد، برای هر تور و گشت گردشگری یک کد رمزینه صادر می‌شود تا پلیس راهور بتواند با بررسی آن، از مجاز بودن فعالیت تور و مشخصات سفر اطمینان حاصل کند.»
به گفته همتی، اطلاعاتی مانند مبدأ و مقصد، محل توقف، تعداد مسافران و مشخصات آنها می‌تواند در این کد ثبت شود و در اختیار پلیس قرار گیرد. سامانه مربوط به این طرح نیز آماده استفاده است، اما همکاری لازم برای اجرای آن با فراجا تاکنون به نتیجه نرسیده است.
پیشنهاد بارگیری تورها از دو پایانه بیهقی و آزادی
معاون گردشگری استان تهران یکی دیگر از پیشنهادهای مطرح‌شده برای کنترل تورهای غیرمجاز را ساماندهی محل سوار کردن مسافران دانست و گفت: «پیشنهاد شد پایانه‌های بیهقی و آزادی به‌عنوان دو محل مشخص برای بارگیری مسافران تورهای گردشگری تعیین شوند تا پلیس راهور بتواند اتوبوس‌های دارای مجوز را از وسایل نقلیه غیرمجاز تشخیص دهد. به گفته او، قرار بود خارج از این دو پایانه، بارگیری مسافر برای تورهای گردشگری غیرمجاز تلقی شود، اما این پیشنهاد نیز به نتیجه نرسید.»
۲۴۰۰ دفتر گردشگری مجاز در تهران
همتی با اشاره به ظرفیت بالای استان تهران در حوزه گردشگری گفت: «در حال حاضر حدود ۲۴۰۰ دفتر خدمات مسافرتی و گردشگری مجاز در استان تهران فعالیت می‌کنند که نزدیک به نیمی از دفاتر این حوزه در کشور را شامل می‌شوند» او تعداد راهنمایان گردشگری استان تهران را نیز حدود ۴۲۰۰ نفر اعلام کرد و گفت: «نزدیک به نیمی از راهنمایان گردشگری کشور در استان تهران فعالیت دارند. همچنین بخش قابل توجهی از آموزشگاه‌های گردشگری کشور در این استان مستقر هستند.»
معاون گردشگری استان تهران با اشاره به اینکه تعدادی از متقاضیان نیز در نوبت دریافت مجوز قرار دارند، تأکید کرد: «روند صدور مجوزها با راه‌اندازی درگاه ملی مجوزها تسهیل شده است و در حال حاضر اگر متقاضی شرایط لازم برای دریافت مجوز تورگردانی را داشته باشد، مجوز او در کمتر از یک ماه صادر می‌شود»
کمبود هتل‌های چهار و پنج‌ستاره در تهران
معاون گردشگری استان تهران با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های اقامتی گفت: «استان تهران در حال حاضر حدود ۱۲ هتل پنج‌ستاره دارد، اما این ظرفیت برای پایتخت کافی نیست. تهران در رویدادهای مختلف بین‌المللی، از جمله اکسپو، با کمبود ظرفیت اقامتی مواجه بوده و به هتل‌های زنجیره‌ای و مجموعه‌های اقامتی بیشتر نیاز دارد.» همتی افزود: پیش‌بینی می‌شود در سال آینده حدود چهار تا پنج هتل چهار و پنج‌ستاره به ظرفیت اقامتی استان تهران اضافه شود. با این حال، توسعه این بخش به حضور و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیاز دارد و دولت به‌تنهایی امکان تأمین سرمایه مورد نیاز را ندارد.»
همتی با تأکید بر ضرورت توزیع متوازن ظرفیت‌های گردشگری در استان تهران گفت: استان تهران صرفاً به شهر تهران محدود نمی‌شود و از فیروزکوه تا کهریزک، ورامین و دیگر شهرستان‌ها ظرفیت‌های گردشگری متنوعی دارد. او با توصیف استان تهران به‌عنوان ایران کوچک، به تنوع جاذبه‌های گردشگری آن اشاره کرد و گفت: «در شمیرانات ظرفیت ورزش‌های زمستانی و برفی وجود دارد، در جنوب استان و ورامین تورهای آفرودی و کویرگردی برگزار می‌شود، در غرب استان باغ‌های شهریار و مناطق بکر طبیعی قرار دارند و در رباط‌کریم نیز کاروانسراهایی با ظرفیت گردشگری وجود دارد. در شرق استان تهران نیز طی سال‌های اخیر محورهای گردشگری زیبایی شکل گرفته است.»
خسارت ۲.۷ همتی جنگ به ۶۷ بنای تاریخی تهران
در ادامه این نشست خبری معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران از آسیب جدی به بناهای تاریخی تهران، تدوین طرح جامع حفاظت از بازار تاریخی، ثبت ۱۶ اثر ملی و کشف محموله‌ای بیش از ۲۰۰ قطعه‌ای از اموال تاریخی و فرهنگی خبر داد.
مرتضی ادیب‌زاده، از آسیب‌دیدن ۶۷ بنای تاریخی در جریان جنگ خبر داد و گفت: «برآورد اولیه کارشناسی خسارت‌های واردشده به این بناها، به‌استثنای مجموعه‌های کاخ گلستان و سعدآباد، بیش از ۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان است. به گفته او، حدود ۱۰ بنای ثبت ملی نیز بیش از ۷۰ درصد آسیب دیده‌اند و تأمین اعتبار برای حفاظت اضطراری این آثار در حال پیگیری است.»
ادیب‌زاده ادامه داد: «از زمان آغاز حملات، همکاران میراث فرهنگی به‌صورت مستمر و حتی در روزهای تعطیل در میدان حضور داشتند و عملیات مستندسازی و پایش بناهای تاریخی را دنبال کردند.» ادیب‌زاده با اشاره به اینکه آثار آسیب‌دیده در پنج سطح و براساس میزان خسارت دسته‌بندی شده‌اند، توضیح داد: «میزان آسیب‌ها از شکستن در و پنجره‌ها تا تخریب‌های گسترده و حتی تخریب کامل برخی بناها متفاوت بوده است.»
او با بیان اینکه حدود ۱۰ بنای ثبت ملی با آسیب‌های بیش از ۷۰ درصد مواجه شده‌اند، افزود: «این بناها شرایط جدی دارند و برای حفاظت اضطراری آنها در حال رایزنی با دستگاه‌های مختلف هستیم تا منابع مالی مورد نیاز تأمین شود.»
به گفته معاون میراث فرهنگی استان تهران، برآورد اولیه کارشناسی خسارت به ۶۷ بنای تاریخی آسیب‌دیده، بیش از ۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان است. این رقم شامل خسارت‌های مجموعه کاخ گلستان و سعدآباد نمی‌شود و برآورد کارشناسی این دو مجموعه به‌صورت جداگانه انجام شده است.»
ادب‌زاده با اشاره به شدت تخریب در برخی بناها گفت: «تعدادی از آثار به آواربرداری نیاز داشتند و تلاش شد این عملیات با نظارت کارشناسان میراث فرهنگی انجام شود تا بقایای تاریخی و ارزشمند احتمالی در جریان آواربرداری از بین نرود.»
او تأکید کرد که در جریان جنگ، بخش عمده کارشناسان میراث فرهنگی استان درگیر مستندسازی، بررسی میدانی و نظارت بر وضعیت آثار بودند و تلاش شد حتی در شرایط دشوار، روند حفاظت از بناها متوقف نشود.
هیچ شیء موزه‌ای در جنگ آسیب ندید
معاون میراث فرهنگی استان تهران با اشاره به اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از اموال تاریخی و فرهنگی موزه‌ها گفت: «پیش از وقوع حملات، با توجه به تهدیدهای موجود، طی چند مرحله اموال تاریخی و فرهنگی موزه‌ها به مخازن امن منتقل شدند و در زمان جنگ هیچ اثر موزه‌ای در سالن‌های نمایش باقی نمانده بود. در جریان جنگ، با بازدیدهایی که با همکاری نمایندگان یونسکو از کاخ گلستان و چند بنای تاریخی تهران انجام شد، فرم‌های حفاظت اضطراری برای شش موزه اصلی براساس اولویت‌بندی تکمیل و به یونسکو ارسال شد.»
او تأکید کرد که در حال حاضر وضعیت کارگاه‌های مرمتی به‌صورت مستمر پایش می‌شود و هیچ کارگاهی بدون نظارت و تأیید کارشناسان میراث فرهنگی فعالیت خود را آغاز نخواهد کرد.
بازنگری در بافت تاریخی سنگلج و عودلاجان
معاون میراث فرهنگی استان تهران در بخش دیگری از سخنانش به برنامه‌های این معاونت برای حفاظت از بافت‌های تاریخی اشاره کرد و گفت: «از سال گذشته با توجه به ضرورت تدوین ضوابط حفاظتی برای بافت‌های تاریخی دماوند و ورامین، همکاری مشترکی با اداره‌کل راه و شهرسازی استان تهران آغاز شد. براساس این همکاری، تأمین منابع مالی و مدیریت مالی مطالعات بر عهده راه و شهرسازی قرار گرفته و تدوین ضوابط، شرح خدمات و نظارت تخصصی را میراث فرهنگی انجام می‌دهد. هدف این است که مطالعات دو بافت تاریخی دماوند و ورامین تا پایان سال به نتیجه برسد.»
ادب‌زاده همچنین از بازنگری در ضوابط بافت‌های تاریخی سنگلج و عودلاجان تهران خبر داد و گفت: «ضوابط قبلی بدون توجه کافی به تفاوت پلاک‌ها، ساخت‌وسازهای انجام‌شده و آثار تاریخی ثبت‌شده در محدوده بافت تدوین شده بود. به همین دلیل، بازنگری به‌صورت پلاک‌به‌پلاک انجام شد. بافت تاریخی عودلاجان حدود ۱۵۰ هکتار وسعت دارد و از سه بخش غربی، میانی و شرقی تشکیل شده است. بخش غربی به دلیل مجاورت با خیابان ناصرخسرو، مجموعه ارگ تاریخی تهران و کاخ گلستان از حساسیت بیشتری برخوردار است و در اولویت مطالعات قرار گرفت.»
به گفته او، مطالعات میدانی و برداشت‌های سه‌بعدی در این محدوده انجام شده و ضوابط اختصاصی دو بافت تاریخی سنگلج و عودلاجان به تصویب رسیده و از سوی وزیر میراث فرهنگی ابلاغ شده است. اکنون این ضوابط در دستور کار مناطق شهرداری برای استعلام‌ها و اقدامات اجرایی قرار دارد.
مالکان خانه‌های تاریخی با مشوق اقتصادی همراه می‌شوند؟
معاون میراث فرهنگی استان تهران در بخش دیگری از صحبت‌هایش به مشکلات حفاظت از خانه‌ها و بناهای تاریخی دارای مالک خصوصی اشاره کرد و گفت: «قوانین مربوط به حفاظت از آثار تاریخی از قانون حفظ آثار ملی مصوب ۱۳۰۹ تاکنون تکامل یافته‌اند و در قوانین جدید، از جمله قانون برنامه هفتم توسعه، نیز به موضوع حمایت از میراث فرهنگی توجه شده است؛ اما همچنان یکی از مشکلات اصلی، نبود مشوق‌های اقتصادی کافی برای مالکان بناهای تاریخی است.»
او با اشاره به تعارض میان ضوابط طرح تفصیلی و محدودیت‌های ناشی از قرارگیری یک ملک در محدوده تاریخی گفت: «گاهی به مالک اعلام می‌شود که براساس ضوابط شهرسازی امکان ساخت چند طبقه در ملک او وجود دارد، اما به دلیل قرارگیری بنا در محدوده میراث فرهنگی، این امکان برایش فراهم نیست. چنین شرایطی ذهنیت منفی برای مالکان ایجاد می‌کند و ممکن است آنها را از همکاری با میراث فرهنگی دور کند.»
ادب‌زاده تأکید کرد: «تا زمانی که جذابیت اقتصادی برای مالکان بناهای تاریخی ایجاد نکنیم، نمی‌توانیم صرفاً با توصیه و تأکید بر ارزش تاریخی، از آنها انتظار داشته باشیم که بنا را حفظ کنند. یک بنای تاریخی بخشی از حافظه و شناسنامه شهر است، اما مالک نیز باید از نگهداری آن انتفاع اقتصادی داشته باشد. اگر امکان ایجاد این منفعت وجود ندارد، باید در تأمین هزینه‌های حفاظت به مالک کمک کنیم.»