به گزارش همشهری آنلاین، محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، در گفت‌وگو با تلویزیون همشهری با اشاره به افزایش قیمت گندم مورد استفاده در تولید نان‌های حجیم و صنعتی و ماکارونی گفت: چهارشنبه هفته گذشته، ستاد تنظیم بازار قیمت گندم این بخش را از ۲۳ هزار و ۸۶۰ تومان به ۶۰ هزار تومان افزایش داد؛ به این ترتیب، نرخ گندم بدون اطلاع‌رسانی قبلی و مشورت با فعالان این حوزه، تقریباً سه برابر شد.
حذف یارانه آرد برای مصارف صنعتی
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران افزود: از ۲۵ مهرماه، سامانه فروش گندم و آرد شرکت بازرگانی دولتی از دسترس واحدهای تولیدی خارج و سهمیه آرد این واحدها قطع شد. در پیگیری‌های انجام‌شده، مسئولان از برنامه‌ریزی برای مدیریت سهمیه‌ها خبر دادند، اما در آن زمان صحبتی از افزایش ناگهانی قیمت آرد مطرح نبود. برخی واحدهای تولیدی برای جلوگیری از تعطیلی خطوط تولید، ناچار شدند از کارخانه‌های دیگر آرد امانی دریافت کنند.
به گفته کرمی، در نهایت اعلام شد که گندم نیمه‌یارانه‌ای نیز به تولیدکنندگان نان‌های حجیم و صنعتی و ماکارونی اختصاص نمی‌یابد و این واحدها باید گندم را با نرخ ۶۰ هزار تومان تهیه کنند. پیش از این، آرد مورد استفاده این واحدها با احتساب هزینه‌های مربوط حدود ۳۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم تمام می‌شد، اما اکنون قیمت آن با احتساب هزینه حمل به حدود ۸۰ هزار تومان رسیده است.
افزایش هزینه تولید و فشار بر اشتغال
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، نبود اطلاع‌رسانی و مشورت با تولیدکنندگان را از مهم‌ترین ایرادهای تصمیم اخیر دانست و گفت: افزایش قیمت آرد بدون برگزاری جلسه با فعالان این حوزه و بررسی پیامدهای آن انجام شد؛ درحالی‌که واحدهای تولیدی هزینه‌های جاری و نیروی انسانی دارند و کاهش فعالیت یا تعطیلی آن‌ها مستقیماً بر اشتغال اثر می‌گذارد.
کرمی با اشاره به اینکه برخی واحدهای تولید نان حجیم دست‌کم ۱۵ کارگر و بعضی کارخانه‌ها بیش از ۳۰ تا ۴۰ کارگر دارند، افزود: برخلاف تصور رایج، نان‌های حجیم و صنعتی فقط محصولات مصرفی اقشار مرفه نیستند. نان ساندویچی و باگت در سبد غذایی روزمره خانوارها، به‌ویژه کارگران و خانواده‌های آن‌ها، جایگاه دارد و دانش‌آموزان نیز از این محصولات به‌عنوان میان‌وعده استفاده می‌کنند.
او تأکید کرد که فعالان صنفی با افزایش ناگهانی قیمت آرد موافق نبودند. به گفته کرمی، نمایندگان اتاق اصناف در کارگروه‌های مربوط حضور دارند، اما تصمیم نهایی در ستاد تنظیم بازار کشور گرفته می‌شود و پیش از اجرای این تصمیم، نظر تولیدکنندگان به‌طور مؤثر دریافت نشده است.
سرمایه در گردش واحدها چند برابر شد
کرمی با اشاره به تأثیر افزایش قیمت آرد بر محصولات نهایی گفت: وقتی قیمت ماده اولیه سه برابر می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت قیمت محصول نهایی بدون تغییر باقی بماند. بااین‌حال، به همکاران خود در استان‌ها توصیه کرده‌ایم از افزایش بیش از حد قیمت محصولات خودداری کنند؛ زیرا این کار در نهایت به زیان تولیدکنندگان تمام می‌شود.
او با بیان اینکه قیمت یک نان نیم‌بگت از ۳۰ هزار تومان به ۴۵ هزار تومان رسیده است، افزود: اگر افزایش قیمت محصول متناسب با رشد بهای آرد محاسبه می‌شد، قیمت نهایی می‌توانست بسیار بیشتر از این باشد. با وجود فشار هزینه‌ها، تلاش کرده‌ایم با حداقل افزایش قیمت از شرایط فعلی عبور کنیم.
به گفته کرمی، افزایش قیمت محصولات می‌تواند تقاضا را کاهش دهد و در پی آن، تولیدکنندگان برای جبران هزینه‌ها ناچار به تعدیل نیروی انسانی شوند. برای مثال، ممکن است واحدی که پیش‌تر با ۱۵ کارگر فعالیت می‌کرد، به دلیل کاهش تولید با هفت یا هشت کارگر به کار ادامه دهد.
او افزایش نیاز واحدهای تولیدی به سرمایه در گردش را یکی دیگر از پیامدهای این تصمیم دانست و گفت: واحدی که برای خرید ۳۰۰ کیسه آرد پیش‌تر حدود ۳۶۰ میلیون تومان هزینه می‌کرد، اکنون باید برای تهیه همان مقدار حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان بپردازد. این افزایش هزینه، فشار سنگینی بر نقدینگی واحدهای تولیدی وارد می‌کند.
کرمی افزود: افزایش قیمت آرد می‌تواند هزینه سایر مواد اولیه، از جمله روغن، شکر و بهبوددهنده‌ها را نیز افزایش دهد و در نتیجه، هزینه تمام‌شده محصولات بیش از این بالا برود.
پیشنهاد اصلاح متوازن قیمت گندم
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران با اشاره به فاصله زیاد قیمت آرد یارانه‌ای و آزاد، درباره پیامدهای این اختلاف هشدار داد و گفت: گندم مورد استفاده نانوایی‌های سنتی یارانه‌ای با نرخ کیلویی ۹۰۰ تومان تأمین می‌شود، درحالی‌که قیمت گندم مورد استفاده تولیدکنندگان نان‌های حجیم و صنعتی به ۶۰ هزار تومان رسیده است. چنین اختلافی می‌تواند انگیزه انحراف آرد یارانه‌ای از مسیر مصرف تعیین‌شده را افزایش دهد و ضرورت نظارت بر زنجیره توزیع را بیشتر کند.
کرمی پیشنهاد کرد دولت به‌جای افزایش شدید قیمت برای یک بخش از زنجیره، اصلاح متوازن قیمت گندم را در بخش‌های مختلف بررسی کند. به گفته او، افزایش نرخ گندم یارانه‌ای از ۹۰۰ تومان به ۶ یا ۷ هزار تومان می‌تواند تأثیر محدودی بر قیمت نهایی نان سنتی داشته باشد؛ زیرا هزینه‌هایی مانند دستمزد، اجاره محل، آب، برق و گاز نیز در قیمت تمام‌شده نقش دارند.
او افزود: اجرای چنین پیشنهادی می‌توانست فاصله قیمت‌ها را در بخش‌های مختلف زنجیره کاهش دهد و فشار ناشی از افزایش ناگهانی قیمت آرد بر تولیدکنندگان نان‌های حجیم و صنعتی و ماکارونی را کمتر کند، اما این پیشنهاد مورد توجه قرار نگرفت.
به گفته کرمی، سهم نان‌های حجیم و صنعتی از کل بازار نان کشور حدود ۱۰ درصد است، درحالی‌که این سهم در تهران به حدود ۲۰ تا ۲۲ درصد می‌رسد. با وجود این، بخش عمده مصرف نان کشور به نان‌های سنتی اختصاص دارد و سیاست‌گذاری در حوزه آرد باید با در نظر گرفتن کل زنجیره تولید و مصرف انجام شود.
قیمت‌گذاری دستوری و مشکلات بازار نان
کرمی با انتقاد از سازوکار فعلی قیمت‌گذاری نان گفت: قیمت نان در بسیاری از مناطق، حتی در یک محله، یکسان نیست و قیمت‌های مصوب نیز همیشه به‌درستی اجرا نمی‌شوند. به اعتقاد او، بخشی از مشکل به تعیین قیمت‌هایی بازمی‌گردد که پایین‌تر از هزینه واقعی تولید هستند.
او توضیح داد: ممکن است بررسی کارشناسی نشان دهد تولید یک محصول هزار تومان هزینه دارد، اما قیمت فروش آن کمتر از این میزان تعیین شود. در چنین شرایطی، واحد صنفی نمی‌تواند با قیمت مصوب فعالیت کند و زمینه بروز تخلفاتی مانند دریافت هزینه‌های اضافی یا فروش نان با قیمت‌های متفاوت فراهم می‌شود.
رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، تعیین قیمت واقعی نان از سوی سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان و اجرای همان نرخ را راهکار اصلی اصلاح این وضعیت دانست. به گفته او، اگر قیمت‌ها متناسب با هزینه‌های واقعی تعیین شوند، بخش قابل‌توجهی از مشکلات و تخلفات بازار نیز کاهش می‌یابد.
فروش کیلویی نان در مرحله بررسی
کرمی درباره طرح فروش نان به‌صورت کیلویی نیز گفت: این روش می‌تواند شفافیت بیشتری در تعیین وزن و قیمت نان ایجاد کند، اما اجرای آن هزینه‌هایی مانند خرید ترازو و تأمین نیروی انسانی به نانوایی‌ها تحمیل می‌کند. همچنین باید بررسی شود که آیا فروش وزنی به‌تنهایی می‌تواند مانع تخلفات شود یا خیر.
او افزود: قرار است یک شهر به‌عنوان پایلوت انتخاب شود تا طرح در آنجا اجرا و نتایج آن ارزیابی شود. بااین‌حال، جزئیات نهایی از جمله شهر محل اجرا و قیمت کیلویی نان هنوز مشخص نشده است و تصمیم‌گیری درباره اجرای گسترده آن باید بر پایه نتایج کارشناسی انجام شود.
کرمی در پایان با اشاره به تأثیر افزایش قیمت آرد بر هزینه تمام‌شده محصولات گفت: برآورد ما این است که افزایش قیمت آرد می‌تواند حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد به هزینه تمام‌شده محصولات نان‌های حجیم و صنعتی اضافه کند. این تغییر علاوه بر تولیدکنندگان نان، بر سایر واحدهای وابسته به آرد، از جمله قنادی‌ها و شیرینی‌فروشی‌ها نیز اثر می‌گذارد.
او تأکید کرد که مسئله اصلی صرفاً افزایش قیمت نیست، بلکه تصمیم‌گیری ناگهانی و بدون مشورت با فعالان این حوزه است. به گفته کرمی، آثار چنین تصمیم‌هایی بر زندگی مردم، اشتغال و فعالیت واحدهای تولیدی باید پیش از اجرا بررسی شود.