به گزارش همشهری آنلاین، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه‌های صنعتی شریف و امیرکبیر در یک بررسی که نتایج آن در نشریه Environmental Pollution منتشر شده با نمونه‌برداری در تونل نیایش تهران تلاش کردند منابع مختلف ذرات معلق آلاینده هوا را شناسایی کنند و سهم هرکدام را برآورد کنند.
در این مطالعه ذرات معلق مرتبط با خودروها به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند:
- ذرات اگزوزی: از فرایند احتراق سوخت و عملکرد موتور و سامانه‌های مرتبط با آن منتشر می‌شوند.
- ذرات غیراگزوزی: از ساییدگی لاستیک و ترمز، فرسایش سطح جاده و بازپخش گردوغبار ته‌نشسته روی مسیر ناشی می‌شوند.
در بسیاری از برنامه‌های کنترل آلودگی هوا، تمرکز اصلی بر کاهش دود خروجی خودروها بوده اما حتی اگر فناوری موتور و فیلترهای اگزوز انتشار ذرات را کاهش دهند، منابع غیراگزوزی همچنان می‌توانند آلودگی قابل‌توجهی ایجاد کنند.
اندازه‌گیری‌ها در این بررسی در دو فصل و در ورودی و خروجی تونل نیایش انجام شد؛ تونلی پرتردد در تهران.
پژوهشگران برای سنجش ذرات از نمونه‌بردارهای پرحجم هوا و حسگرهای کم‌هزینه مدل PMS۵۰۰۳ استفاده کردند. همچنین، ترکیب شیمیایی ذرات از جمله برخی فلزات بررسی شدند.
ذرات ریز و درشت، منابع یکسانی ندارند
نتایج نشان دادند که منبع غالب به اندازه ذرات بستگی دارد:
- ذرات کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرومتر (PM۲.۵): سهم اصلی مربوط به خروجی اگزوز خودروها بود؛ با این حال، منابع غیراگزوزی و گردوغبار بازپخش‌شده نیز نقش داشتند.
- ذرات کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر (PM۱۰): منابع غیراگزوزی، به‌ویژه گردوغبار برخاسته از سطح جاده، نقش غالب‌تری داشتند.
PM۲.۵ و PM۱۰ دو شاخص پرکاربرد برای اندازه‌گیری آلودگی ذره‌ای هوا هستند. ذرات کوچک‌تر از ۲٫۵ میکرومتر می‌توانند به بخش‌های عمقی‌تر دستگاه تنفسی نفوذ کنند. گروه PM۱۰ ذراتی را نیز در بر می‌گیرد که درشت‌ترند و می‌توانند در بخش‌های بالایی دستگاه تنفسی رسوب کنند.
غلظت ذرات در ماه‌های سرد بیشتر بود
اندازه‌گیری‌ها نشان دادند که غلظت PM۲.۵ و PM۱۰ در ماه‌های سرد، از جمله بهمن بالاتر هستند. بررسی شیمیایی نیز افزایش برخی عناصر مرتبط با منابع ترافیکی را نشان داد؛ از جمله آلومینیوم، آهن، کلسیم، روی، بور و باریم. وجود این عناصر می‌تواند به شناسایی منابعی مانند سایش قطعات خودرو و گردوغبار جاده کمک کند، اما یک عنصر به‌تنهایی معمولاً نشانه قطعی یک منبع مشخص نیست؛ زیرا ترکیب ذرات می‌تواند از چند منبع مختلف تأثیر بگیرد.
پیام پژوهش برای مدیریت آلودگی هوا چیست؟
یافته‌ها نشان می‌دهند که سیاست‌های کاهش آلودگی هوای ناشی از عبور و مرور خودروها نباید فقط بر موتور و اگزوز خودرو متمرکز بمانند. کنترل گردوغبار جاده، نگهداری مناسب سطح مسیر، کاهش سایش ترمز و لاستیک و مدیریت جریان ترافیک نیز می‌توانند در کاهش ذرات معلق نقش داشته باشند.
با این حال، این مطالعه در یک تونل و در شرایط زمانی و مکانی مشخص انجام شده است. تونل‌ها به دلیل محصوربودن و ویژگی‌های تهویه، محیطی متفاوت از خیابان‌های باز دارند؛ ازاین‌رو، میزان سهم منابع به‌دست‌آمده را نمی‌توان بدون بررسی‌های بیشتر به همه مناطق تهران یا شهرهای دیگر تعمیم داد.