همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: بسیاری از ما پوسیدگی دندان را بخشی طبیعی از زندگی می‌دانیم و شاید به همین دلیل است که بیش از ۵۰ درصد سالمندان ایرانی حتی یک دندان در دهان ندارند. درحالی‌که متخصصان می‌گویند اگر از دندان‌ها به درستی مراقبت شود، می‌توان تا پایان عمر آنها را نگه داشت. متخصصان تاکید دارند که حتی دندان‌های شیری هم به مراقبت زیاد نیاز دارند و صرف اینکه موقت هستند، نباید آنها را نادیده گرفت. به خصوص دندان شماره ۶. اما مراقبت از دندان و جلوگیری از پوسیدگی‌ها چگونه ممکن است و آیا همه عوامل پوسیدگی دندان در کنترل ما هستند؟
آینده بدون پوسیدگی تا چه حد دست‌یافتنی است؟ / ۴ کار مهم
مراقبت از دندان‌ها آن‌قدر مهم است که چند سالی است در ایران، پویش ملی سلامت دهان و دندان برگزار می‌شود تا آگاهی‌بخشی را از کودکی و در سطح دانش‌آموزان ترویج دهد و امسال هم از ۲۵ مهر آغاز شده و تا یک هفته ادامه دارد. شعارهای این پویش شامل «دو دوتا یادت نره؛ روزی دو بار مسواک، هر بار دو دقیقه»، «نخ دندان، دوست دندان»، «دندان سالم با تغذیه سالم»، «دندان ۶؛ دوست شما از ۶سالگی تا پایان عمر»، «خمیردندان حاوی فلوراید؛ محافظ دندان» و «دهان و دندان سالم با مراجعه منظم به دندانپزشک» است.
۱۴ اکتبر (۲۲ مهر) نیز روز جهانی آینده بدون پوسیدگی دندان بود؛ مناسبتی که امسال بر ضرورت قرار گرفتن سلامت دهان در اولویت نظام‌های سلامت تأکید داشت. این مناسبت بین‌المللی که در سال ۲۰۱۶ از سوی ائتلاف جهانی برای آینده بدون پوسیدگی دندان (ACFF) راه‌اندازی شد، بر ضرورت توجه به سلامت دهان در تمام مراحل زندگی، از کودکی تا سالمندی، تأکید می‌کند.
اما آینده بدون پوسیدگی دندان تا چه اندازه دست‌یافتنی است؟ اول باید بدانیم که پوسیدگی دندان، نتیجه فعالیت باکتری‌های موجود در پلاک میکروبی دندان است. این باکتری‌ها قندهای آزاد موجود در مواد غذایی و نوشیدنی‌ها را به اسید تبدیل می‌کنند. اسید به‌تدریج مواد معدنی مینای دندان را از بین می‌برد و اگر این روند ادامه پیدا کند، حفره پوسیدگی شکل می‌گیرد.
قند و شکر در کوله کودکان!
این دندانپزشک می‌گوید: «بحث تغذیه - به خصوص در کودکان - خیلی مهم است. مثلا مواد حاوی قند اگر بیش از دو بار در روز مصرف شوند، کودک را در گروه ریسک متوسط تا پرخطر قرار می‌دهند. اگر می‌خواهیم کودک ما دچار پوسیدگی دندان نشود، باید مصرف این مواد به یک تا دو بار در روز محدود شود.»
محاوری می‌گوید: «در کشورهایی که به سلامت دهان و دندان اهمیت می‌دهند، کودکان معمولا میان‌وعده‌هایی شامل اسنک‌های گیاهی را با خود به مدرسه می‌برند که سفت هستند و نیاز به جویدن دارند و در تقویت عضلات فک و تحریک ترشح بزاق نقش دارند؛ مثل هویج، سیب و سایر خوراکی‌های طبیعی سفت. اما در کشور ما والدین تنقلاتی را برای کودکان در نظر می‌گیرند که هم هم حاوی قند هستند و به شدت باعث بروز پوسیدگی دندان می‌شوند و هم عملکرد جویدن در آنها نقشی ندارد. مثل بیسکویت و کیک و آبمیوه.»
مراقبت از دندان‌ها از اولین سال زندگی
متخصصان تاکید دارند که پیشگیری از پوسیدگی بهترین، موثرترین و ارزان‌ترین راهکار برای جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها است و پیشگیری هم باید از همان ابتدای تولد آغاز شود. این در حالی است که خیلی از والدین به دلیل ناآگاهی و تصور اینکه دندان‌های شیری اهمیتی ندارند، کودکان خود را حتی تا ۱۲ سالگی، یک بار هم نزد دندانپزشک نمی‌برند و زمانی به دندانپزشک مراجعه می‌کنند که کودک‌شان چند دندان پوسیده دارد. این را دکتر محاوری می‌گوید و اضافه می‌کند: «دندان‌های شیری موقتی هستند اما بی‌اهمیت نیستند. پوسیدگی دندان‌های شیری می‌تواند درد، اختلال در جویدن و خواب و مشکلاتی برای سلامت دهان کودک ایجاد کند.»
این دندانپزشک تاکید می‌کند: «از همان کودکی باید مسواک زدن، استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید، استفاده از نخ دندان و نیز چکاپ‌های دوره‌ای که بنا بر تشخیص دندانپزشک هر ۴ ماه یا هر ۶ ماه یک بار است، جدی گرفته شود.»
مراقب دندان ۶ کودکان باشید
یکی از دندان‌های کودکان که والدین باید خیلی مراقب سلامت آن باشند، دندان ۶ است؛ دندانی دائمی که در ۶ سالگی کودک می‌روید و اغلب والدین آن را با دندان شیری اشتباه می‌گیرند و از آن مراقبت کافی نمی‌کنند.
دکتر شهرام مشرّفیان، دندانپزشک کودکان و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران پیش از این در گفتگویی با همشهری به این نکته بسیار مهم اشاره کرده بود که «دندان ششم، اولین دندان دائمی است که به دلیل رویش در حدود شش‌سالگی، به «دندان شش» معروف است و اگر از وسط دهان هم بشماریم، دندان شماره ۶ محسوب می‌شود. این دندان چون خیلی زود رویش پیدا می‌کند ــ حوالی شش تا هفت‌سالگی ــ اغلب با دندان شیری اشتباه گرفته می‌شود. درحالی‌که شیری نیست و از همان ابتدا به صورت دائمی درمی‌آید. به همین دلیل بسیاری از والدین آن را با دندان شیری اشتباه می‌گیرند و رسیدگی کافی به آن نمی‌کنند و همین باعث می‌شود این دندان در کودکان زود دچار پوسیدگی شود. در حالی که دندانِ بسیار مهمی است.»
به گفته این دندانپزشک، «دندان ششم، نقش کلیدی در اکلوژن دارد؛ یعنی جایگاه آن در فک بسیار مهم است، رابطه‌اش با دندان مقابل اهمیت زیادی دارد و نقش تعیین‌کننده‌ای در نحوه روی هم قرار گرفتن دندان‌ها و بستن فک ایفا می‌کند.»
بیشتر بخوانید؛
- بعد از خوردن هر خوراکی، دندان‌هایتان را مسواک نزنید
- آیا همه باید از دهانشویه استفاده کنند؟
- یک باور غلط رایج درباره عوارض فلورایدتراپی
- استرس چطور باعث پوسیدگی و شکستن دندان‌ها می‌شود؟
بزرگسالان هم چکاپ‌های دوره‌ای را عقب نیندازند
اما مراقبت از دندان فقط مختص کودکان نیست. با افزایش سن اتفاقا مراقبت از دندان‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اما متاسفانه بسیاری از بزرگسالان به‌دلیل مشغله‌های روزانه، مراجعه به دندانپزشک را تا زمان بروز درد به تعویق می‌اندازند. درحالی‌که پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و گاهی زمانی ظاهر می‌شود که پوسیدگی پیشرفت کرده است.
مسواک زدن روزی دو بار؛ هر بار به مدت دو دقیقه با خمیردندان حاوی فلوراید ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ (ppm)، مهم‌ترین اقدام روزانه برای پیشگیری از پوسیدگی است. تمیز کردن فاصله میان دندان‌ها با نخ دندان نیز ضروری است. چراکه مسواک به تنهایی نمی‌تواند همه سطوح دندان‌ها را پاک کند. کاهش مصرف قندهای آزاد، نوشیدن آب به جای نوشیدنی‌های شیرین و مراجعات منظم دوره‌ای به دندانپزشک (هر ۶ ماه) نیز به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک می‌کند.
آینده بدون پوسیدگی هم زمانی دست‌یافتنی‌تر می‌شود که پیشگیری از کودکی آغاز شود و در تمام طول عمر، با مراقبت روزانه و دسترسی به خدمات دندان‌پزشکی ادامه پیدا کند. واقعیت این است که نمی‌توان برای همه افراد و در تمام طول عمر، نبود پوسیدگی را تضمین کرد اما می‌توان خطر آن را به میزان قابل توجهی کاهش داد. حتی در مراحل اولیه، پیش از تشکیل حفره، امکان متوقف کردن روند پوسیدگی و بازگشت بخشی از مواد معدنی مینای دندان وجود دارد اما اگر مراجعه به دندانپزشک به تأخیر بیفتد، درمان هم پیچیده‌تر و هم پرهزینه‌تر خواهد شد.