همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: در دنیای حیوانات، جثه بزرگ معمولا با عمر طولانی‌تر همراه است؛ اما سگ‌ها از این قاعده پیروی نمی‌کنند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که سگ‌های بزرگ‌جثه معمولا عمر کوتاه‌تری از خویشاوندان کوچک‌تر خود دارند و بیشتر در معرض بیماری‌های مرتبط با افزایش سن قرار می‌گیرند. اکنون پژوهشگران سرنخ تازه‌ای از سازوکار ژنتیکی این تفاوت پیدا کرده‌اند که به بخش‌هایی از DNA مربوط می‌شود که توانایی جابه‌جایی در ژنوم را دارند.
به گزارش پاپیولار ساینس، گروهی از زیست‌شناسان در پژوهشی که در مجله علمی ساینس منتشر شده، داده‌های ژنتیکی ۸۶۴ سگ را بررسی کردند تا علت ارتباط میان اندازه بدن و سرعت پیری را بهتر درک کنند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که تفاوت در کنترل عناصر جهنده ژنتیکی ممکن است یکی از عوامل مؤثر در عمر کوتاه‌تر نژادهای بزرگ باشد.
این عناصر که «ژن‌های جهنده» نامیده می‌شوند، بخش‌هایی از ماده ژنتیکی هستند که می‌توانند نسخه‌هایی از خود را در نقاط مختلف ژنوم ایجاد کنند. پژوهشگران به‌طور خاص روی گروهی از این عناصر به نام LINE۱ تمرکز کردند. فعالیت کنترل‌نشده این عناصر می‌تواند به DNA آسیب بزند و احتمال بی‌ثباتی ژنتیکی، بیماری و سرطان را افزایش دهد.
چرا سگ‌های بزرگ سریع‌تر پیر می‌شوند؟
بدن برای مهار فعالیت این عناصر از سازوکاری به نام متیلاسیون DNA استفاده می‌کند. در این فرایند، تغییرات شیمیایی به تنظیم فعالیت ژن‌ها کمک می‌کنند، بدون آنکه توالی اصلی DNA تغییر کند. با افزایش سن، بخشی از این کنترل از دست می‌رود و عناصر جهنده فرصت بیشتری برای فعالیت پیدا می‌کنند.
پژوهشگران دریافتند که بیش از ۴۰ درصد از بخش‌های ژنوم مرتبط با LINE۱ با افزایش سن، متیلاسیون خود را از دست می‌دهند. این روند در سگ‌های بزرگ سریع‌تر بود؛ به‌طوری‌که میزان کاهش متیلاسیون LINE۱ در آنها به‌طور متوسط ۳۵ درصد بیشتر از سگ‌های کوچک گزارش شد.
به گفته پژوهشگران، این یافته نشان می‌دهد که کاهش کنترل بر ژن‌های جهنده ممکن است دست‌کم بخشی از علت پیری سریع‌تر سگ‌های بزرگ باشد. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که فعالیت این عناصر مستقیما باعث پیری می‌شود یا صرفا با آن ارتباط دارد.
بیشتر بخوانید:
- حیوانات منقرض شده با این فناوری زنده شدند
- زمین بدون حیوانات چگونه خواهد بود؟ | کارشناسان از سناریوهای آخر الزمانی می گویند
سرنخی برای شناخت سازوکار پیری در انسان
اهمیت این پژوهش تنها به سلامت سگ‌ها محدود نمی‌شود. سگ‌ها و انسان‌ها هزاران سال در محیط‌های مشترک زندگی کرده‌اند و بسیاری از عوامل محیطی مؤثر بر سلامت و پیری را تجربه می‌کنند. شناخت سازوکارهای ژنتیکی پیری در سگ‌ها ممکن است مسیرهای تازه‌ای برای مطالعه تغییرات مشابه در انسان باز کند.
پژوهشگران امیدوارند که در آینده، شناخت بهتر این عناصر ژنتیکی و سازوکارهای کنترل آنها به توسعه روش‌هایی برای افزایش طول دوره زندگی سالم در انسان کمک کند؛ هرچند چنین کاربردی هنوز در مرحله بررسی علمی قرار دارد.