همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: امروز، پلاسما را نمیتوان صرفا یکی از اجزای خون برشمرد؛ پلاسمای به دست آمده از خونهای اهدایی تحت عنوان پلاسمای بازیافتی به روش «آفرزیس» تحت عنوان Source plasmaیک ماده اولیه راهبردی برای تولید طیف مهمی از فرآوردههای دارویی مشتق از پلاسما مانند آلبومین، برخی فاکتورهای انعقادی، IVIG و... است. به دلیل اهمیت ویژه درمانی پلاسما، شرکتهایی در زمینه ایجاد بانک پلاسما و تولید دارو از این ماده حیاتی در سالهای اخیر در ایران فعال شدهاند. رضا سیدحسینی، مدیرعامل شرکت بیو دارو در این باره به همشهری میگوید: بیو دارو، شرکتی است که از ۲۵ سال پیش در عرصه تولید داروهای بیولوژیک با مشارکت کمپانی داروپخش، بایوتست آلمان و سهامدار خصوصی پا به عرصه صنعت تولید داروهای بیلوژیبک گذاشت. هدف اولیه ما در شرکت بیودارو تهیه پلاسما از اهداکنندگان پلاسما بود.
او تاکید میکند: اگر به ۵ مرکز ارتقا پیدا میکردیم و به حجم تولید مناسبی هم میرسیدیم قرار بود که پالایشگاه این محصولات را هم در داخل کشور احداث کنیم تا با این فرایند بتوانیم صرفهجویی ارزی در کشور داشته باشیم. در حال حاضر دو مرکز داریم و حدود ۶۰ هزار لیتر در سال پلاسما استحصال میکنیم.
به گفته سیدحسینی، پلاسمای دریافت شده از اهدا کنندگان به کمپانی بایوتس در کشور آلمان ارسال و دارو تهیه میشود. داروهایی که از این پلاسما به دست میان مجددا وارد ایران میشود و برای بیماران مورد استفاده قرار میگیرد.
دو کمپانی تولید داروی پلاسما در ایران
او درباره اینکه چه زمانی میتوان برای انجام این فراوری در کشور اقدامات لازم را انجام دهیم، توضیح میدهد: اکنون ۲ تا کمپانی ایرانی به این عرصه ورود کرده و در عرصه تولید دارو از پلاسما فعالیت میکنند. البته میزان تولیدات این شرکتها هنوز انبوه نشده و هر کدام در حد ۱۵۰ هزار لیتر در سال قابلیت تولید دارو دارند. در حالی که در کشور بین ۸۵۰ هزار تا یک میلیون لیتر پلاسما باید در سال استحصال شود. به همین دلیل هنوز فاصله زیادی تا ایجاد این ظرفیت وجود دارد.
این فعال حوزه دارو درباره این که نگرانی از خامفروشی پلاسما مطرح است، توضیح میدهد: طبق قرارداد کاری خامفروشی نمیکنیم در اصل پلاسما را برای کمپانی بایوتست که یکی از معتبرترین کمپانیهای تولید داروهای بیولوژیک هست و دنیا ارسال، هزینه پالایش رو پرداخت میکنیم و دارو به کشور وارد میشود و آن را در بازار به فروش میرسانیم.
سیدحسینی با تاکید بر این که سال گذشته توانستیم ۶۰ میلیون دلار صرفهجویی ارزی برای کشور ایجاد کنیم درباره تامین پلاسمای مورد نیاز هم توضیح میدهد: فرآیند این کار مشخص است. ما از تمام افرادی که واجد شرایط و صلاحیت داشته باشند و بتوانند به عنوان اهدا کننده در مجموعه ما ثبت نام کنند، پلاسما میگیریم. این محصولات جمع آوری و در شرایط ویژهای نگهداری و به آلمان میشوند.
او تاکید میکند: خودم اهدا کننده پلاسما هستم و تاکنون ۶۵ بار پلاسما اهدا کردهام. با بیش از دو دهه فعالیت اهداکنندگانی داریم که تاکنون ۶۰۰ یا ۷۰۰ بار پلاسما اهدا کردهاند. بالاترین آمار اهدا در سال مربوط به کشور امریکاست ولی تو اتحادیه اروپا تا ۵۶ بار در سال هم اهدای پلاسما انجام میشود. در کشور ما هر فرد میتواند ۳۶ بار در سال پلاسما اهدا کند.
بیشتر بخوانید:
پلاسما فروشی درست نیست
او درباره هزینه پرداخت شده به اهدا کننده پلاسما یا ادعاهایی که پیرامون پلاسما فروشی مطرح میشود، بیان میکند: زمانی که یک فرد به طور مستمر برای اهدای پلاسما مراجعه میکند پرداخت هزینه حمل و نقل او امری عادی است. اعدادی که ما به اهدا کننده پلاسما پرداخت میکنیم به هیچ وجه برابر با قیمت اصلی پلاسما نیست. بنابراین این اصطلاحی که به طور عامیانه رواج پیدا کرده تحت عنوان پلاسما فروشی اصلا درست نیست. این مبلغی که ما پرداخت میکنیم جهت حفظ انگیزه در افراد برای حضور و اهدای مستمر پلاسما است. چون انتظار داریم اهدا کننده، مستمر باشد که اگر این طور باشد هم برای خود اهدا کننده هم برای آن محصول پلاسمایی ریسک کمتری دارد و باعث میشود که کیفیت پلاسما بالاتر باشد. کنترلهایی هم که در این رابطه باید اتفاق بیفتد دقیقتر میشود.
سیدحسینی در ادامه عنوان میکند: اهدای پلاسما مراحلی دارد، بر همین اساس افراد باید ثبت نام کند، ارزیابی شوند، معاینات پزشکی و آزمایشات بالینی انجام دهند. اگر شرایط احراز شد، در نهایت میتوانند پلاسمای خود را اهدا کنند. بنابراین همه افراد موفق نمیشوند پلاسما اهدا کنند به همین دلیل همیشه با کمبود اهدا کننده سالم مواجهیم.
به گفته این فعال حوزه دارو، در حال حاضر در دنیا از پلاسما محصولات زیادی استحصال میشود و تعداد آنها زیاد است اما در ایران آلبومین، IVIG، فاکتورهای خونی فاکتور ۸ و ۹ تولید میشود.
کاربردهای مهم داروهای پلاسمایی
سیدحسینی درباره نیاز بیماران به این محصولات میگوید: بیماران هموفیلی زیادی در کشور داریم که دچار مشکل انعقادی و فاکتور ۸ هستند بنابراین تامین فاکتورهای خونی که پلاسمایی هست برای بیماران هموفیلی بسیار اهمیت دارد. سایر محصولات تولید شده در پلاسما در جراحی، درمان سرمان سرطان و زخمها و التهابات ناشی از جراحی کاربرد دارند.
او ادامه میدهد: IVIG در بیماران سرطانی و بیماران دارای نقص سیستم ایمنی کاربرد دارد و استفاده از آن ابعاد گستردهای پیدا کرده است. در بسیاری از کشورها تزریق این دارو مانند تزریق B۱۲ و B کمپلکس است. در کشورهایی که به وفور IVIG با قیمت مناسب یافت میشود، فرد برای اینکه سرماخوردگی خود را درمان کند و ایمنی بدنش را بالا ببرد، از این دارو استفاده میکند. اما این دارو در کشور به شکل محدود برای شرایط خاص استفاده میشود. آلبومین هم در جراحیها و هم برای بیماران سوختگی کاربرد دارد.