به گزارش همشهری آنلاین ماجرا از کاغذهایی شروع میشود که با چند کلمه ساده، مثل «فروش کلیه» یا «کلیه برای فروش» و یک شماره تلفن، روی دیوارهای اطراف مراکز درمانی جا خوش کردهاند. شمارههایی که ظاهرا قرار است بیمار نیازمند پیوند را به فروشنده واقعی کلیه برسانند.
برای بیماری که ماهها و گاهی سالها در انتظار پیوند است، چنین آگهیهایی میتواند در نگاه اول شبیه یک راه نجات باشد؛ اما مسیر رسمی پیوند عضو در کشور از این شمارهها و آگهیها عبور نمیکند.
البته حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت صراحتا تاکید کرده که بخش قابل توجهی از این آگهیها واقعی نیستند و در مواردی با هدف جلب ترحم و دریافت کمک مالی از مردم نصب میشوند اما محمدعلی عبداللهی، معاون توسعه و مدیریت منابع بیمارستان فیروزگر هم در گفتوگو با «همشهری» درباره ماهیت این آگهیها جزئیات جالبی را مطرح میکند.
شاید فروشنده نباشند
او با بیان این که اهدای عضو در ساختار رسمی نظام درمان، فرآیندی کاملا متفاوت دارد و تحت نظارت مراجع مشخص انجام میشود، تاکید میکند: اهدای عضو یکی از جنبههای ارزشمند کمک انسانها به یکدیگر است، اما دلالان تلاش میکنند از این فرآیند سوءاستفاده و آن را به مسیری برای سودجویی تبدیل کنند.
خرید و فروش در بیمارستانهای دولتی جایی ندارد
پاسخ عبداللهی به این سوال که اگر بیمار در این آگهیها، فروشنده واقعی پیدا کرد، آیا میتواند در بیمارستان عمل پیوند را انجام دهد، منفی است و در توضیح بیشتر بیان میکند: امکان تجارت و خرید و فروش کلیه در مراکز رسمی درمان وجود ندارد و بیمارستانهای دولتی اجازه انجام چنین معاملاتی را ندارند. سازوکارهای تعیینشده از سوی اداره پیوند و بیماریهای خاص وزارت بهداشت، برای جلوگیری از چنین تخلفاتی در نظر گرفته شده است.
یکی از مهمترین بخشهای این سازوکار، جدا بودن مسیر شناسایی گیرنده و دهنده است و عبداللهی در توضیح این شرایط میگوید: در سیستم رسمی کشور، دو رکن اصلی یعنی «گیرنده» و «دهنده» نباید امکان شناسایی یا ارتباط مستقیم با یکدیگر را داشته باشند تا زمینه برای معامله و اعمال نفوذ دلالان ایجاد نشود. بیمارستانهای دولتی هم بدون معرفینامه رسمی از وزارت بهداشت، امکان پذیرش بیمار پیوندی را ندارند و فرآیند پیوند باید تحت نظارت اداره پیوند وزارت بهداشت و معاونت درمان دانشگاههای علوم پزشکی انجام شود. بنابراین اگر فعالیتی از جنس دلالی یا انتشار آگهی در اطراف بیمارستانها دیده شود، به معنای آن نیست که چنین فرآیندی در داخل بیمارستان جریان دارد.
تنها ۲ مسیر برای پیوند عضو
فرآیند پیوند کلیه و دیگر اعضا بهطور کلی از دو مسیر اصلی انجام میشود؛ مسیر نخست، پیوند از فرد زنده است که در چارچوب ضوابط رسمی، عضو خود را اهدا میکند. مسیر دوم نیز پیوند از فرد دچار مرگ مغزی است.
عبداللهی درباره یکی از مهمترین مسیرهای دریافت عضو پیوند یعنی فردی که دچار مرگ مغزی شده، عنوان میکند: پس از اثبات مرگ مغزی توسط تیمهای پزشکی، واحدهای فراهمآوری پیوند اعضا در دانشگاههای علوم پزشکی، فرد را شناسایی میکنند و اطلاعات او از طریق سامانههای مرتبط در اختیار فرآیند تخصیص عضو قرار میگیرد. در ادامه، عضو برای بیمارانی که بر اساس ضوابط پزشکی در فهرست انتظار قرار دارند، تخصیص پیدا میکند.
او تاکید میکند که در هر دو مسیر، ساختار رسمی بهگونهای طراحی شده که ارتباط مالی و شخصی مستقیم میان گیرنده و دهنده شکل نگیرد؛ موضوعی که میتواند مانع از تبدیل فرآیند پیوند به یک معامله خارج از شبکه درمان شود.
به شمارههای روی دیوار اعتماد نکنید
عبداللهی توصیه میکند که مردم به هیچ عنوان به شماره تلفنها و آگهیهای منتشرشده در فضای عمومی یا روی دیوار بیمارستانها اعتماد نکنند و برای پیگیری نیاز خود، از مسیرهای قانونی و انجمنهای تخصصی اقدام کنند.
او انجمن حمایت از بیماران کلیوی را یکی از مسیرهای پیگیری معرفی میکند و میگوید: این انجمن با همکاری اداره پیوند وزارت بهداشت، مسیر مشخصی برای پیگیری و ارتباط متقاضیان با فرآیند رسمی اهدای کلیه دارد.
بیشتر بخوانید:
ظرفیت پیوند بیشتر میشود؟
در کنار بحث آگهیهای غیرواقعی و فعالیت دلالان، یکی از موضوعات مهم، ظرفیت مراکز درمانی برای انجام پیوند کلیه است. عبداللهی در این باره میگوید: ظرفیت افزایش تعداد پیوندها در بیمارستان فیروزگر وجود دارد و در صورت پرداخت مطالبات بیمارستانها از سوی بیمهها، نوسازی بخش پیوند این مرکز درمانی در اولویت قرار خواهد گرفت.
او درباره سهمیه پیوند بیمارستان فیروزگر هم توضیح میدهد: مجوز انجام پیوند از سوی وزارت بهداشت ابلاغ میشود و برای هر بیمارستان ظرفیت مشخصی در نظر گرفته شده است.
به گفته عبداللهی، امکان افزایش ظرفیت پیوند، بهویژه در حوزه بیماران خارجی، نیز وجود دارد؛ البته پذیرش این بیماران تابع ضوابط مشخص است، اهداکننده و گیرنده عضو هم هر دو خارجی هستند. یعنی تحت هیچ شرایطی عضو اهدایی از کشور خودمان برای بیماران خارجی استفاده نمیشود. هویت این افراد هم از طریق سفارتخانهها بررسی میشود و به وزارت بهداشت اعلام میشود.
آگهیهای فروش کلیه به این دلیل باور نکنید
امید قبادی، نایب رئیس انجمن اهدای عضو ایرانیان هم پیشتر درباره آگهیهای فروش کلیه گفته بود تنها عضوی که میتوان بهصورت کامل از فرد زنده برداشت و به فرد دیگری پیوند زد، کلیه است؛ چون انسان دو کلیه دارد اما با ساماندهی صورت گرفته، بازار فروش کلیه عملاً از بین رفته است. در این باره دولت مبلغی را تعیین کرده و این فرایند تحت نظارت انجمن حمایت از بیماران کلیوی انجام میشود.
به گفته قبادی حدود ۳ سال است سامانهای طراحی شده که در آن اهداکنندگان و گیرندگان بدون اینکه همدیگر را بشناسند، بر اساس آزمایشها و سازگاریهای لازم به هم معرفی میشوند بنابراین دیگر آن آگهیهای فروش کلیه در سطح شهر موضوعیتی ندارد.
به گزارش همشهری، موارد مطرح شده و تاکید متولیان نظام سلامت باید منجر به این آگاهی مردم شود که آگهیهایی که روی دیوار بیمارستانها وعده «کلیه برای فروش» میدهند، مسیر رسمی پیوند عضو نیستند. پشت بخشی از آنها ممکن است دلالی و سوءاستفاده از نیاز بیماران قرار داشته باشد و بخشی دیگر نیز صرفا برای جلب کمک مالی منتشر شده باشند. برای بیماری که در انتظار پیوند است، مسیر امن و معتبر، مراجعه به شبکه رسمی درمان، اداره پیوند وزارت بهداشت و انجمنهای تخصصی است؛ نه شماره تلفنی که روی دیوار یک بیمارستان نوشته شده است.