همشهری آنلاین - آرش نهاوندی: سن ازدواج و به دنبال آن بارداری در کشور رو به افزایش است. خیلیها معتقدند که در سنین بالا جنین میتواند در معرض انواع بیماریها قرار بگیرد اما متخصصان زنان و زایمان همواره تاکید کردهاند بارداری در ۴۰ سالگی الزاماً به معنای تولد نوزاد بیمار نیست، هر چند میتواند مادر و جنین را در معرض خطرهای بیشتری قرار دهد؛ از فشار خون و دیابت بارداری گرفته تا اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون. دکتر زهرا نائیجی، رئیس بخش بارداری پرخطر بیمارستان مهدیه، فلوشیپ طب مادر و جنین و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در تلویزیون همشهری در این باره به نکات جالبی اشاره کرده که در ادامه میخوانید.
تشکیل تیم ویژه مراقبت از مادران پرخطر
به گفته نائیجی، بارداری پرخطر تنها به سن مادر محدود نمیشود و گروههای مختلفی را شامل میشود؛ از بارداریهای چندقلویی گرفته تا مادرانی که به بیماریهایی مانند فشار خون بالا، دیابت، لوپوس یا بیماریهای قلبی مبتلا هستند. مادران دیالیزی، زنان با سابقه زایمانهای ناموفق متعدد و برخی مادران با سن بالا نیز در این گروه قرار میگیرند.
او با اشاره به ایجاد رشته فلوشیپ طب مادر و جنین در ایران طی یکی دو دهه گذشته بیان کرد: در کشورهای مختلف برای مراقبت از این مادران، تیمهای تخصصی تعریف شده و ایران نیز در سالهای اخیر برای ایجاد چنین ساختاری تلاش کرده، هرچند هنوز با شرایط ایدهآل فاصله دارد.
نائیجی البته به تشکیل تیمهای تخصصی برای مراقبت از مادران پرخطر و تلاشهای انجامشده در بیمارستان مهدیه برای تشکیل یک تیم جامع اشاره کرد و گفت: هدف این بوده است که مجموعهای از متخصصان مختلف در کنار یکدیگر بتوانند خدمات مورد نیاز مادران پرخطر را در یک مرکز ارائه کنند، اما محدودیتهای موجود و تفکیک خدمات میان تخصصهای مختلف باعث شده این هدف هنوز بهطور کامل محقق نشود.
او افزود: با وجود این محدودیتها، مدیریت بیمارستان تلاش کرده از ظرفیت نیروهای جوان و متخصص استفاده کند تا هر مادر پرخطری که امکانات بیمارستان اجازه میدهد، از خدمات لازم برخوردار شود. با این حال، پذیرش بیمار باید بر اساس امکانات مرکز و مصلحت مادر انجام شود؛ چرا که در برخی موارد، بستری کردن یک مادر پرخطر در مرکزی که امکان ارائه همه خدمات مورد نیاز او را ندارد، ممکن است به نفع بیمار نباشد.
رئیس بخش بارداری پرخطر بیمارستان مهدیه تأکید کرد: توسعه چنین تیمهایی نیازمند حمایت جدیتر دولت، وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی است و گفت: امیدوارم روزی دولت، وزارت بهداشت و دانشگاه ما به این نتیجه برسند که باید این کار را انجام دهند و از پرانگیزگی و داوطلب بودن ما استفاده کنند.
چرا سن بارداری در حال افزایش است؟
نائیجی درباره افزایش سن بارداری در سالهای اخیر هم توضیح داد: افزایش تمایل زنان به ادامه تحصیل و به تعویق انداختن تشکیل خانواده، در ایران و بسیاری از کشورهای جهان باعث شده تعداد زنانی که نخستین بارداری خود را در سنین بالاتر تجربه میکنند، افزایش پیدا کند.
او با تأکید بر اهمیت سلامت پیش از بارداری گفت: زنان بهتر است پیش از تصمیم به بارداری، عوامل خطر قابل اصلاح مانند اضافهوزن، تغذیه نامناسب، کمتحرکی، دیابت و فشار خون را کنترل کنند.
به گفته این متخصص طب مادر و جنین، بارداری در سنین بالاتر، بهویژه از ۴۰ سالگی، در گروه بارداریهای پرخطر قرار میگیرد؛ اما پرخطر بودن به معنای نتیجه نامطلوب قطعی نیست.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی،تاکید کرد: اگر مادر بیماری زمینهای نداشته باشد، میزان خطر کمتر است و با وجود افزایش سن، بیش از ۸۰ تا ۸۷ درصد این بارداریها میتوانند نتیجه خوبی داشته باشند.
محدودیت غربالگری به نفع چه کسی است؟
نائیجی درباره حواشی مربوط به غربالگری جنین و قانون جوانی جمعیت به این نکته اشاره کرد که ادعای اینکه غربالگریهای غیرضروری در گذشته باعث سقط جنینهای سالم میشده، نادرست است.
او توضیح داد که صدور مجوز قانونی برای سقط جنین نیازمند تأییدهای پزشکی و قانونی است و صرفاً بر اساس یک نتیجه سونوگرافی انجام نمیشود.
به گفته این فلوشیپ طب مادر و جنین، در مواردی که احتمال ناهنجاری جنینی مطرح باشد، بررسیهای تخصصی و تأیید مراجع مورد اعتماد پزشکی قانونی ضرورت دارد.
او در عین حال نسبت به محدود شدن دسترسی عمومی به خدمات غربالگری هم انتقاد کرد و گفت: سطوح برخوردار جامعه به هر شکلی به این غربالگری دسترسی پیدا میکنند و این در حالی است که سطوح ضعیف مالی جامعه باید به این خدمات دسترسی داشته باشند. حذف غربالگری از برخی سطوح خدمات اولیه، میتواند بیش از همه خانوادههای کمبرخوردار را تحت تأثیر قرار دهد؛ چرا که این گروهها ممکن است دسترسی کمتری به مراکز خصوصی و خدمات تخصصی داشته باشند.
زیر ۱۸ و بالای ۴۰ سال؛ دو گروه نیازمند مراقبت بیشتر
رئیس بخش بارداری پرخطر بیمارستان مهدیه با اشاره به اهمیت سن مادر هم بیان کرد: بارداری در سنین پایین، بهویژه زیر ۱۸ سال، و همچنین در سنین بالا، بهخصوص بالای ۴۰ سال، با احتمال بیشتری از برخی عوارض همراه است. در این گروهها احتمال فشار خون بالا، زایمان زودرس، تولد نوزاد کموزن و سزارین بیشتر است.
نائیجی البته تأکید کرد که این موضوع به معنای ممنوعیت بارداری در این سنین نیست، بلکه مادرانی که در این گروهها قرار دارند باید تحت مراقبت دقیقتر قرار گیرند. چون هدف اصلی، داشتن مادری سالم برای تولد فرزندی سالم است و سلامت جسمی و روانی مادر، یکی از پایههای مهم سلامت خانواده و جامعه محسوب میشود.
نگرانی از اختلالات کروموزومی
نائیجی در توضیح مهمترین نگرانیهای جنینی با افزایش سن مادر به اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون و تریزومی ۱۸ هم اشاره کرد و گفت: امروزه روشهای مختلف غربالگری و تشخیص پیش از تولد در کشور در دسترس است و سونوگرافیهای پیشرفته جنین توسط متخصصان طب مادر و جنین و رادیولوژیستهای آموزشدیده انجام میشود. همچنین برخی روشهای تشخیصی مانند آمنیوسنتز و حتی جراحیهای داخل رحمی جنین در مراکز تخصصی کشور در حال انجام است.
به گفته او، هدف از غربالگری صرفاً تصمیمگیری درباره ادامه یا پایان بارداری نیست، بلکه تشخیص زودهنگام میتواند خانواده را نسبت به وضعیت جنین آگاه کند و امکان برنامهریزی و مراقبت مناسبتر را فراهم کند.
جراحی کمتهاجمی برای مادران باردار
رئیس بخش بارداری پرخطر بیمارستان مهدیه با اشاره به انجام برخی جراحیهای کمتهاجمی در مادران باردار گفت: در شرایطی که تیم تخصصی شامل متخصص طب مادر و جنین و لاپاروسکوپیست در دسترس باشد، میتوان برخی جراحیها را با برش کوچک و استفاده از دوربین انجام داد.
بیشتر بخوانید:
- افزایش زایمانهای زودرس در روزهای جنگ
- از اضطراب جنگی تا پارگی کیسه آب؛ چالش سلامت مادران باردار در ایام بحران
به گفته نائیجی، در برخی شرایط در صورت نبود امکان جراحی لاپاروسکوپیک، ناچار به ایجاد برش بزرگتر در شکم مادر میشوند؛ در حالی که جراحی کمتهاجمی میتواند با کاهش آسیب بافتی و ترومای مادر همراه باشد و احتمال برخی عوارض، از جمله عفونت و زایمان زودرس را کاهش دهد.
او تأکید کرد که انجام این نوع جراحیها نیازمند همکاری چند گروه تخصصی است و در بیمارستان مهدیه نیز تلاش شده با مشارکت متخصصان طب مادر و جنین، گروه ناباروری، لاپاروسکوپی و سایر متخصصان، چنین خدماتی توسعه پیدا کند.
خدمات بارداری و زایمان در ایران چقدر هزینه دارد؟
نائیجی درباره هزینه خدمات بارداری و زایمان هم بیان کرد: زایمان طبیعی در مسیر سیاستهای جوانی جمعیت تقریباً رایگان ارائه میشود و سزارینهایی که اندیکاسیون پزشکی داشته باشند نیز با پوشش بیمه و با هزینه نسبتاً پایینتری برای بیمار انجام میشوند.
او با این حال معتقد است متخصصان زنان و ماماها با وجود مسئولیت و فشار کاری بالا، همچنان از درآمد متناسب با این مسئولیت برخوردار نیستند.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی درباره هزینه خدمات تخصصی بارداری به تفاوت میان بخش دولتی و خصوصی هم اشاره کرد و گفت: برخی خدمات تشخیصی مانند سونوگرافیهای تخصصی و داپلر در مراکز خصوصی هزینه بالایی دارند؛ بخشی از این هزینه نیز به قیمت تجهیزات تخصصی بازمیگردد.
او افزود: در مراکز دولتی، همین خدمات با هزینه بسیار پایینتری ارائه میشود و ممکن است سونوگرافیای که در بخش خصوصی چند میلیون تومان هزینه دارد، در سیستم دولتی با هزینهای حدود ۵۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در اختیار بیمار قرار گیرد.
به گزارش همشهری، افزایش سن بارداری، رشد بیماریهای زمینهای و پیچیدهتر شدن مراقبت از مادر و جنین، نیاز به توسعه مراکز بارداری پرخطر و دسترسی عادلانه به خدمات تشخیصی را بیشتر کرده است. روایت دکتر نائیجی هم نشان میدهد که بارداری پرخطر الزاماً به معنای پایان یک بارداری سالم نیست؛ اما تشخیص زودهنگام، مراقبت تخصصی و دسترسی برابر به غربالگری میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش شانس یک بارداری موفق داشته باشد.