همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: وقتی از «یونان باستان» صحبت میکنیم، معمولاً تصویری از آتن با آکروپولیس، اسپارت با جنگجویانش و چند دولتشهر معروف دیگر در ذهن شکل میگیرد. اما این تصویر تنها بخش کوچکی از واقعیت جغرافیایی و جمعیتی جهان یونانی را نشان میدهد.
یونانیان باستان تنها در سرزمین اصلی یونان زندگی نمیکردند. طی چند قرن، شهرها و سکونتگاههای یونانی در بخشهای مختلف مدیترانه و دریای سیاه شکل گرفتند و شبکهای گسترده از دولتشهرها را به وجود آوردند. به همین دلیل، تلاش برای محاسبه جمعیت «یونان باستان» بدون مشخصکردن اینکه منظور کدام محدوده جغرافیایی است، میتواند گمراهکننده باشد.
یونان باستان دقیقاً کجا بود؟
یکی از اولین مشکلات در محاسبه جمعیت یونان باستان، تعریف خودِ «یونان» است. مرزهای کشور یونان امروزی را نمیتوان به گذشته منتقل کرد. جهان یونانی در دوران باستان بسیار فراتر از مرزهای امروزی این کشور امتداد داشت.
شهرهای یونانی در نقاط مختلف مدیترانه و دریای سیاه ایجاد شده بودند و برخی از آنها فاصله بسیار زیادی از سرزمین اصلی داشتند؛ بنابراین اگر فقط جمعیت سرزمین اصلی یونان را حساب کنیم، بخش بزرگی از جمعیت یونانینشین آن دوره از محاسبه حذف میشود. پژوهش هانسن نیز دقیقاً به همین مسئله توجه دارد و بر جمعیت «فرهنگ دولتشهرهای یونانی» تمرکز میکند، نه صرفاً محدوده جغرافیایی یونان امروزی. این موضوع یکی از دلایلی است که عدد ۷.۵ تا ۱۰ میلیون در نگاه اول ممکن است بزرگ به نظر برسد.
بیشتر بخوانید :
چرا نمیتوان یک عدد قطعی ارائه کرد؟
به گزارش Bryn Mawr Classical Review برای یونان باستان چیزی شبیه سرشماریهای مدرن در اختیار نداریم.
هیچ پایگاه دادهای وجود ندارد که نام تمام ساکنان را ثبت کرده باشد و بگوید در یک سال مشخص چند نفر در هر شهر زندگی میکردند.
پژوهشگران مجبورند از مجموعهای از شواهد استفاده کنند.
اهمیت عدد ۷.۵ تا ۱۰ میلیون
اهمیت این عدد فقط در بزرگی آن نیست. این برآورد تصویر متفاوتی از جهان یونانی ارائه میدهد. یونان باستان مجموعهای از چند شهر مشهور نبود؛ بلکه شبکهای گسترده از دولتشهرها، شهرهای بندری، مناطق کشاورزی و سکونتگاههای یونانی بود که از شرق مدیترانه تا دریای سیاه و غرب مدیترانه امتداد داشت.
بررسی هانسن نیز باتکیهبر دادههای مربوط به تعداد و اندازه دولتشهرها تلاش میکند نشان دهد که جمعیت جهان یونانی بسیار بیشتر از چیزی بوده که برآوردهای قدیمیتر تصور میکردند.
و شاید همین نکته، مهمترین چیزی باشد که عدد چندمیلیونی جمعیت یونان باستان به ما یادآوری میکند: تمدنی که امروز در چند نام و چند بنای مشهور خلاصه میکنیم، در زمان خودش جهانی بسیار بزرگتر و پرجمعیتتر بود.