همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: مغز انسان از حدود ۸۶ میلیارد نورون و تریلیونها ارتباط میان آنها تشکیل شده و رشد کامل آن فرایندی بسیار طولانی است؛ به همین دلیل مطالعه مستقیم مراحل رشد مغز انسان، بهویژه پس از تولد، کار سادهای نیست. حالا گروهی از دانشمندان با استفاده از سلولهای بنیادی، راه تازهای برای بررسی این فرایند پیدا کردهاند: ساخت مدلهای کوچک و زندهای از مغز در آزمایشگاه.
به گزارش ساینسالرت، این ساختارها که «ارگانوئید مغزی» نام دارند، از سلولهای بنیادی ساخته میشوند و میتوانند برخی ویژگیهای مغز واقعی را شبیهسازی کنند. پژوهش جدید که در مجله Nature منتشر شده، یکی از طولانیترین مطالعات روی این ساختارها محسوب میشود؛ پژوهشگران ارگانوئیدها را تقریباً شش سال زیر نظر گرفتند و شاهد ادامه رشد و تغییر سلولهای آنها بودند.
اما نکته مهمتر از طول عمر این مدلها، چیزی است که دانشمندان درباره مفهوم زمان در سلولهای مغزی پیدا کردند. بررسیها نشان داد سلولهای موجود در ارگانوئیدها ظاهراً نوعی ساعت درونی سلولی دارند که با روند رشد آنها مرتبط است. به بیان ساده، سلولها فقط رشد نمیکنند، بلکه میتوانند نشانههایی از مدتزمانی را که از آغاز رشدشان گذشته، در خود حفظ کنند.
پژوهشگران برای آزمایش این ایده، ارگانوئیدهایی با سنهای مختلف را به سلولهای تشکیلدهندهشان تجزیه کردند و سپس این سلولها را دوباره کنار هم قرار دادند. نتیجه جالب بود: سلولهای قدیمیتر حتی پس از بازسازی ساختار جدید، همچنان نشانههایی از سن قبلی خود را حفظ کردند.
بیشتر بخوانید:
- دانشمندان برای نخستین بار پروتئین گوشت را در کاهو تولید کردند
- کشف شگفتانگیز دانشمندان؛ بدون مغز هم میشود یاد گرفت!
- دانشمندان راهی عجیب برای ساخت DNA کشف کردند | ساخت ملکول وراثت، بدون الگو برای نخستین بار
در یکی از آزمایشها، سلولهای قدیمی پس از بازسازی توانستند در مدت تنها دو هفته به مرحلهای از رشد برسند که در شرایط عادی حدود دو ماه زمان میبرد. این موضوع نشان میدهد سلولها ظاهرا مراحلی را که قبلا پشت سر گذاشتهاند، دوباره از ابتدا طی نمیکنند.
البته این ارگانوئیدها مغزهای واقعی و کامل نیستند و نمیتوان آنها را دارای تجربه یا آگاهی دانست. ارزش اصلی این پژوهش در فراهم کردن ابزاری برای مطالعه بخشهایی از رشد مغز انسان است که تاکنون مشاهده مستقیم آنها بسیار دشوار بوده است. دانشمندان امیدوارند این مدلهای طولانیعمر در آینده به درک بهتر رشد، بلوغ و تغییرات سلولهای مغزی کمک کنند.